Z Glogopedia - Internetowa Encyklopedia Ziemi Głogowskiej

Garnizon – wojsko w Głogowie w latach 1939–1945

Z chwilą rozpoczęcia wojny, po opuszczeniu koszar przez jednostki I i II fali formowania (w składzie 18 i 213 Dywizji Piechoty), Głogów stał się dużym zapleczem szkoleniowym i uzupełnień dla jednostek frontowych Wehrmachtu. Szkolono kolejne roczniki poborowych, prowadzono kursy przygotowujące podoficerów, przywracano kondycję fizyczną i uzupełniano wyszkolenie żołnierzy powracających ze szpitali i po okresie rekonwalescencji. Organizacyjnie garnizon był podporządkowany VIII Zapasowemu Okręgowi Wojskowemu we Wrocławiu. Zadania komendantury wojennej miasta przejął sztab 108 pułku straży granicznej. Jednostka ta w ramach 13 Odcinka Ochrony Pogranicza (Grenzschutzabschnittskommando 13), którego dowództwo stacjonowało w Głogowie, miała zadania na pograniczu polsko-niemieckim. Po przesunięciu się frontu na wschód 13 OOP został zreorganizowany. Głogowskie jednostki 18 Dywizji Piechoty mające tu swój garnizon powróciły na krótko późną jesienią, by wiosną 1940 r. uczestniczyć w zdobyciu Francji. Kolejny, już ostatni, pobyt części 54 pułku piechoty i 54 pułku artylerii miał miejsce na przełomie lat 1940-41. Powstałe z początkiem działań wojennych dowództwo jednostek zapasowych nr 1 już 10 listopada zostało przemianowane na 158 Dywizję z siedzibą w Legnicy. W jej składzie działały funkcjonujące w Głogowie: 213 zapasowy pułk piechoty (z zapasowymi batalionami piechoty 54, 354 i 472) i 18 zapasowy pułk artylerii (z dywizjonami artylerii 18, 54, 273 i 221) oraz zapasowe bataliony budowlane 8 i 28. W grudniu 1940 r. w ramach przygotowywania zaplecza do otwarcia frontu na wschodzie, Dywizję przeniesiono do Strassburga w Alzacji. W Głogowie pozostały bataliony 86 pułku strzelców krajowych (553, 554, 556, 557, 584 batalion strzelców krajowych). Od 1939 r. przebywały również: I/VIII bsk, przekształcony 15 III 1940 w 2 batalion piechoty 653 pułku piechoty oraz 585 bsk, przeznaczony do służby wartowniczej i podległy oddziałowi (od marca 1941 r. komendanturze) ds. jeńców wojennych. W wyniku przeprowadzonej 1 X 1942 reorganizacji Armii Zapasowej, w Głogowie szkolono i przygotowywano rezerwy w jednostkach 408 Dywizji: 332 zapasowym pułku grenadierów (54, 190, 354, 360, 375 bzap.), 8 szkolnym batalionie samochodowym, jak też inne dywizyjne jednostki, np. artylerii przeciwlotniczej. Od lipca 1944 r. dowództwo tego pułku znajdowało się w Oleśnicy. Natomiast 585 dywizjon artylerii przewciwlotniczej był podporządkowany bezpośrednio dowództwu VIII Zapasowego Okręgu Wojskowego we Wrocławiu. Po kolejnych zmianach strukturalnych w systemie uzupełniania Wehrmachtu w sierpniu 1944 r., w garnizonie znajdowały się: 1091 batalion strzelców krajowych, 213 zapasowy i szkoleniowy batalion saperów (na terenie b. Szkoły Wojennej - Beselerkaserne) oraz 8 szkolny i zapasowy batalion transportowy (w koszarach im. miasta Lüttich - Lüttichkaserne). W batalionie saperów prowadzono kursy dla oficerów rezerwy (ROB-Lehrgang). Jednocześnie garnizon został rozkazem najwyższych władz przekształcony w twierdzę i rozpoczęto przygotowania do obrony. Poważnym składnikiem garnizonu były komórki administracji wojskowej: komenda uzupełnień i ewidencji, rejonowy i obwodowe inspektoraty poborowe (Wehrersatzbezirke) i rejonowa komenda uzupełnień (Wehrmeldeamt), zaopatrzenia (oddziały urzędów uzbrojenia, prowiantowania, zakwaterowania i in.) i fortyfikacji (Pionierstab 9 i IV forteczne dowództwo saperskie), szpital garnizonowy z punktami w kilku miejscach miasta. Wojskowa administracja VIII Okręgu i garnizonów praktycznie przestała istnieć wraz z rozpoczęciem zimowej ofensywy Armii Czerwonej. Oficjalnie VIII Zapasowy Okręg wojskowy został 21 I 1941 podporządkowany dowódcy Grupy Armii „A” (od 25 stycznia Grupa Armii „Środek”).

Literatura:
Das war Glogau. Stadt und Land an der Oder 1913-1945, Hannover 1991;
Einwohnerbuch für Stadt und Kreis Glogau 1943, Glogau 1943;
E. Kendler, K. Stühler, Zum Gedenken an das Pionier-E+A-Bataillon 213, „Neuer Glogauer Anzeiger” 2004, nr 4;
A. Konieczny, Administracja wojskowa III Rzeszy na Śląsku i jej rola w rozbudowie Wehrmachtu w latach II wojny światowej, „Acta Universitatis Wratislaviensis” No 1247, Prawo 94/1992, s. 145-199;
P. Lewicki, Festung Glogau. Kalendarium wydarzeń 1944-1945, Głogów 2008;
W. Maciuszczak, Twierdza Głogów. Garnizon i ludzie, 1630-2009, Głogów 2009;
R. Majewski, VIII Okręg Wojskowy Wehrmachtu w latach l936 - l945 (Studium wojskowo-historyczne), Wrocław 1991.

Wiesław Maciuszczak [EZG z. 70, 2009 – Garnizon – wojsko w Głogowie w latach 1939–1945]