http://192.168.10.245/ezg/index.php?action=history&feed=atom&title=Bia%C5%82o%C5%82%C4%99ka 2026-05-12T19:55:48Z Historia wersji tej strony wiki MediaWiki 1.12.0 http://192.168.10.245/ezg/index.php?title=Bia%C5%82o%C5%82%C4%99ka&diff=169&oldid=prev 2008-11-23T20:06:57Z

<p>Nowa strona: <a href="/ezg/index.php/Kategoria:Miejscowo%C5%9Bci" title="Kategoria:Miejscowości">Kategoria:Miejscowości</a> =Białołęka= Wieś sołecka w gminie Pęcław, położona w Pradolinie Głogowskiej, 9 km na wschód od Głogowa. Przed rokiem 1945 nosiła nazwę Weisshol...</p> <p><b>Nowa strona</b></p><div>[[Kategoria:Miejscowości]]<br /> =Białołęka=<br /> Wieś sołecka w gminie Pęcław, położona w Pradolinie Głogowskiej, 9 km na wschód od Głogowa. Przed rokiem 1945 nosiła nazwę Weissholz.<br /> ==Historia do roku 1945 ==<br /> Wieś wzmiankowana została w latach 1356 i 1414 („Weissholz”; nazwę wywodzono od przeważających tu w dawnych czasach brzóz). Zabytki archeologiczne świadczą o wcześniejszej tradycji osadniczej. W obrębie wsi zlokalizowano stanowiska z epoki żelaza, fragmenty osady z młodszej epoki kamienia (4500-1900 lat p.n.e.) oraz osad wczesnośredniowiecznych z VI i VII wieku. <br /> <br /> Białołęka założona została jako typowa owalnica, ze wspólnym pastwiskiem w środku wsi. Kształt ten zachowała do dziś. W średniowieczu ok. 1 km na południe od wsi płynęła Odra – jej dawne koryto znaczy dziś przebieg Kanału Południowego i rzeki Rudnej. Teren między nimi a Odrą (w średniowieczu – Baryczą) zajmują żyzne czarne mady, stąd jego potoczna nazwa ''„Schwarzer Winkel”'' („Czarny Zakątek”). W czasach nowożytnych Białołęka była główną miejscowością tej rolniczej okolicy. Około 1765 r. mieszkało tu (rodzin): 6 kmieci, 14 zagrodników, 5 ludzi wolnych, 4 chałupników i komorników oraz 3 rzemieślników. Właścicielem majątku ziemskiego był von Massow, a w 1791 r. von Haack. Wieś liczyła wtedy 46 budynków i 262 mieszkańców. Oprócz siedziby właścicieli i kościoła z plebanią wymieniono folwark, szkołę, karczmę oraz wiatrak. <br /> <br /> W czasie reformacji większość mieszkańców wsi przeszła na luteranizm. W 1625 r. ziemianin Ernst von Schweinitz wybudował dla nich niewielki kościół. Spłonął on osiem lat później, podczas przemarszu wojsk Albrechta von Wallensteina. W styczniu 1654 r. przejęła go cesarska „komisja redukcyjna”, jednak ze względu na niewielką liczbę katolików z czasem opustoszał. Luteranie udawali się do kościoła w Szlichtyngowej. Po zajęciu Śląska przez Prusy oddano im zamkniętą świątynię i po remoncie w maju 1756 r. wznowiono nabożeństwa. <br /> <br /> W XIX i XX w. Białołęka była osobną gminą wiejską. Stanowiła siedzibę obrębu sądowego ''(Amtsbezirk)'' obejmującego 4 gminy wiejskie (1943). Pod koniec XIX w. wybudowano w Białołęce mleczarnię. <br /> <br /> W 2. połowie XIX w. właścicielem dóbr była rodzina Lehfedt. Wówczas wybudowana został nowa siedziba, na miejscu starszego dworu. Majątek liczył w 1891 r. 316 ha, łącznie z folwarkiem Chwaliszewo (Kanzleivorwerk). W XX w. właściciele się zmieniali, ostatnim był Friedrich Müller. Areał wynosił 234 ha. <br /> <br /> W okresie międzywojennym w Białołęce były siedziby: parafii ewangelicko-augsburskiej, urzędu stanu cywilnego, urzędu pocztowego, posterunku policji i domu pogrzebowego. Działały: szkoła ludowa, 2 restauracje z hotelikami, wiejski dom towarowy, izba porodowa, areszt, magazyn wojskowy oraz zakłady usługowe. Ponadto znajdowała się tu jedna z czterech spółdzielni elektrycznych w powiecie. W 1925 r. Białołęka miała 338 mieszkańców (291 protestantów i 47 katolików), a w 1939 r. – 320.<br /> <br /> ==Historia po roku 1945 ==<br /> Po II wojnie św. nastąpiła wymiana ludności niemieckiej na polską (pozostała jedna autochtonka Hilda Zych). W ramach akcji „Wisła” do Białołęki skierowano kilka rodzin ukraińskich i łemkowskich. W dniu 10 IX 1945 na wójta gminy Białołęka (początkowo: Białodrzew) powołano Józefa Młota, a 15 X tego roku rozpoczęło pracę biuro Urzędu Gminy. Jego pierwszymi pracownikami byli Stanisław Tworkowski, Jan Sukiennik i Władysław Jakubas. W dniu 27 X 1945 z inicjatywy Zofii Radwan rozpoczęła działalność szkoła podstawowa (utworzono 1 oddział dla 47 uczniów; od 1946 r. uczęszczało do niej 116 dzieci). Pierwszym polskim sołtysem został w 1946 r. Antoni Szymczak. 15 IX 1946 z inicjatywy Antoniego Kołodzieja i Józefa Kubińskiego powstała jednostka Ochotniczej Straży Pożarnej. <br /> <br /> W 1950 r. powstała Gminna Rada Narodowa w Białołęce z siedzibą w Pęcławiu. W wyniku reorganizacji administracyjnej w latach 1955-1959 funkcjonowały 3 gromadzkie Rady Narodowe: w Białołęce, Wierzchowni i Przedmościu. Następnie, po złączeniu gromad Białołęka i Wierzchowina, utworzono gromadę Pęcław (od 1972 r. gmina). Według dokumentów z 1950 r. w Białołęce działały: administracja Państwowych Nieruchomości Ziemskich (później Państwowych Gospodarstw Rolnych), mleczarnia spółdzielcza, posterunek Milicji Obywatelskiej oraz Urząd Pocztowo-Telekomunikacyjny. Siedzibę znalazły tu również Gminny Ośrodek Kultury i Biblioteka Gminna (przeniesiona w 1957 r. z Pęcławia). W 1993 r. wieś liczyła 343 mieszkańców. Funkcjonowały: urząd pocztowy (obecnie agencja), 2 sklepy, bar, szkoła podstawowa i gimnazjum (2000-2004 wybudowano nowy budynek), Gminny Ośrodek Kultury i biblioteka, Ochotnicza Straż Pożarna. <br /> <br /> Od 1945 r. posługę duszpasterską w Białołęce pełnili redemptoryści z Głogowa. W dniu 13 VI 1967 opiekę nad kościołem objęła parafia Najświętszego Serca Pana Jezusa w Krzepowie. W 1978 r. erygowano samodzielną parafię rzymskokatolicką Matki Boskiej Bolesnej, której proboszczami byli: Stanisław Pardela (do 2002 r.), Jan Sobolewski (do 2002 r.), Zbigniew Dymitriuk (do 2004 r.), a od 1 IV 2004 Marek Pietkiewicz.<br /> <br /> &lt;small&gt;<br /> '''Literatura:''' &lt;br&gt;<br /> J. Blaschke, ''Geschichte der Stadt Glogau und des Glogauer Landes'', Glogau 1913, passim; &lt;br&gt;<br /> ''Das war Glogau. Stadt und Land an der Oder 1913-1945,'' Hannover 1991, s. 41, 189-191; &lt;br&gt;<br /> M.R. Górniak, ''Początki gminy Białołęka'' (cz. 1-2), „SAMI – Tygodnik Głogowski” 4(1995) nr 32(55), i nr 33(56); &lt;br&gt;<br /> A. Królak, ''Białołęka – powiat Głogów. Szkic monograficzny,'' Głogów 1967 (maszynopis); &lt;br&gt;<br /> W. Nawrocki, ''Ziemia głogowska w latach 1950-1960 (Kronika)'', Głogów 1970 (maszynopis), passim;&lt;br&gt;<br /> M. Sadowski, D. Sikorski, ''Opracowanie monograficzne gminy Pęcław'', Pęcław 1993, s. 43-48 (maszynopis); &lt;br&gt;<br /> ''Schematyzm diecezji zielonogórsko-gorzowskiej. 50 lat – wydanie jubileuszowe'', Zielona Góra 1995, s. 132-134; &lt;br&gt;<br /> ''Tabele podatku gruntowego i ludności wsi śląskich z około 1765 r.'', oprac. Z. Kwaśny i J. Wosch, Wrocław-Warszawa-Kraków-Gdańsk 1975; &lt;br&gt;<br /> Walkowiak A., ''Organy w kościołach regionu głogowskiego i dekanatu wschowskiego'', Głogów 2002, s. 67-69;&lt;br&gt;<br /> F.A. Zimmermann, ''Beyträge zur Beschreibung von Schlesien'', t. 10, Brieg 1791, passim. <br /> &lt;/small&gt;<br /> <br /> '''Marek R. Górniak''' [EZG z. 64/65, 2007 - '''''Białołęka'''''], '''Red.''' 2008</div>

Marcin