Marcin: /* Jonston Jan */

Marcin — Tue, 01 Dec 2009 20:35:57 GMT

Jonston Jan

← Poprzednia wersja		Wersja z dnia 20:35, 1 gru 2009
Linia 14:		Linia 14:

	'''Literatura:'''<br>		'''Literatura:'''<br>
-	T. Bilikiewicz, Jan Jonston – ''Żywot i działalność lekarska'', Warszawa 1931;<br>	+	T. Bilikiewicz, ''Jan Jonston – Żywot i działalność lekarska'', Warszawa 1931;<br>
	A. Bandomir, ''Poczet uczonych polskich'', Warszawa 1975;<br>		A. Bandomir, ''Poczet uczonych polskich'', Warszawa 1975;<br>
	''Jan Jonston'', pr. zb., Leszno 1974;<br>		''Jan Jonston'', pr. zb., Leszno 1974;<br>

Marcin: Nowa strona: Kategoria: Okres nowożytny (1500-1945) =Jonston Jan= Lekarz, wybitny przyrodnik, filozof; zwolennik empiryzmu i metod eksperymentalnych. Czynny w Lesznie i na Śląsku. Jan Jon...

Marcin — Tue, 01 Dec 2009 20:35:22 GMT

Nowa strona: Kategoria: Okres nowożytny (1500-1945) =Jonston Jan= Lekarz, wybitny przyrodnik, filozof; zwolennik empiryzmu i metod eksperymentalnych. Czynny w Lesznie i na Śląsku. Jan Jon...

Nowa strona

[[Kategoria: Okres nowożytny (1500-1945)]]
=Jonston Jan=

Lekarz, wybitny przyrodnik, filozof; zwolennik empiryzmu i metod eksperymentalnych. Czynny w Lesznie i na Śląsku.

Jan Jonston był z pochodzenia Szkotem. Jego ojciec Simon Johnston pod koniec XVI w. osiedlił się w Szamotułach, gdzie w 1601 r. pojął za żonę mieszczankę Annę Becker. W 1603 r. z małżeństwa tego urodził się syn Jan, przyszły lekarz, filozof, teolog i myśliciel.
Wychowany w duchu kalwinizmu, uczył się w szkole Braci Czeskich w Ostrorogu oraz gimnazjach innowierczych w Bytomiu Odrzańskim i Toruniu. Zamierzał później studiować na Uniwersytecie Jagiellońskim, ale jako kalwin nie został tam przyjęty. Wybrał zatem szkocki uniwersytet w St. Andrews. Trudna sytuacja finansowa zmusiła go jednak po dwóch latach do przerwania nauki. Wrócił do Polski i zatrudnił się jako wychowawca synów rodziny Zawadzkich i Leszczyńskich. Podczas pobytu w Lesznie zaprzyjaźnił się z osobami z tamtejszego kręgu uczonych humanistów, wśród których znajdował się sławny pedagog Jan Amos Komenský. Pod ich wpływem postanowił dokończyć studia i wyjechał w tym celu do Niemiec. Studiował we Frankfurcie nad Odrą, Lipsku, Wittenberdze, Kolonii i Hamburgu. Zdobył tam gruntowną wiedzę filozoficzną i opanował piętnaście języków. W 1630 r., na podstawie rozprawy Enchiridion Ethicum uzyskał stopień doktora filozofii, a na uniwersytetach w Groningen, Franeker i Lejdzie rozpoczął drugi etap swojej edukacji, studiując nauki medyczne i przyrodnicze. Pracę doktorską z medycyny obronił w 1634 r. Następnie podróżował po Europie. Bawił w Anglii, w Niderlandach, we Francji i we Włoszech. W 1636 r. powrócił ostatecznie do Polski i ponownie osiadł w Lesznie. Został lekarzem nadwornym wojewody Bogumiła Leszczyńskiego i lekarzem miejskim w Lesznie. W 1637 r. ożenił się z Krystyną Hortensius ze Wschowy, a po jej rychłym zgonie z Anną Rozyną, córką lekarza królewskiego Mateusza Vechnera'''*'''. Anna urodziła mu czworo dzieci, z których troje zmarło jednak w dzieciństwie.
W Lesznie Jonston oddał się pracy medycznej i naukowej. Napisał wiele dzieł przyrodniczych i medycznych takich jak: Idea universae medicinae (1644), Polymathia – philogica (około 1650), Historia naturalis animalis (1649-1653). Książki te cieszyły się ówcześnie dużą popularnością i świadczyły o olbrzymiej, encyklopedycznej wiedzy ich autora.
W 1656 r., kiedy do Wielkopolski wkroczyły wojska Karola Gustawa, Jonston, który uznawał prawa Jana Kazimierza do korony, wyjechał do Głogowa. Przez pewien czas prowadził tutaj praktykę lekarską, spiesząc przede wszystkim z pomocą uciekinierom z Polski. Później na zaproszenie barona Schönaicha przeniósł się do Siedliska (Carolath). Zmęczony atmosferą religijnych swarów, opuścił jednak Siedlisko i osiadł w swojej wiejskiej posiadłości Składowice (Ziebendorf) koło Lubina'''**'''. Tam też powstały jego dalsze dzieła: Idea Hygienes (1660), Notitia regni mineralis (około 1662), Dendrographia (1663), Syntagma universae medicinae practicae (ok. 1665).
Jan Jonston zmarł 8 VI 1675 w Składowicach, a 29 września tamtego roku pochowano go na cmentarzu kalwińskim w Lesznie.

* (*) '''Mateusz Vechner''' (1589-1630) - doktor medycyny, lekarz miejski we Wschowie i lekarz nadworny króla Zygmunta III. Poślubił 23 IX 1614 Reginę, córkę Jana Mentzeliusa, lekarza medycyny z Głogowa. '''Red.'''
* (**) Jonston zakupił dwór w Składowicach w 1652 r. od Gottfrieda von Haugwitz. Budynek (częściowo przebudowany) przetrwał II wojnę światową. Był użytkowany; m.in. mieściła się tu w latach 70. izba pamięci J. Jonstona. W ostatnich dziesięcioleciach doprowadzony do stanu nieomal ruiny, od 2001 r. stanowi własność prywatną.

'''Literatura:''' 
T. Bilikiewicz, Jan Jonston – ''Żywot i działalność lekarska'', Warszawa 1931; 
A. Bandomir, ''Poczet uczonych polskich'', Warszawa 1975; 
''Jan Jonston'', pr. zb., Leszno 1974; 
W. Laskowski, ''Ludzie zasługi niepospolitej'', Warszawa 1983. 


'''Jerzy Jankowski''' [EZG z. 50, 1999 – '''''Jonston Jan'''''], '''Red.''' 2009

Jonston Jan - Historia wersji

Marcin: /* Jonston Jan */

Marcin: Nowa strona: Kategoria: Okres nowożytny (1500-1945) =Jonston Jan= Lekarz, wybitny przyrodnik, filozof; zwolennik empiryzmu i metod eksperymentalnych. Czynny w Lesznie i na Śląsku. Jan Jon...