Marcin: Nowa strona: Kategoria:Dziedzictwo kultury materialnej =Krzyże i kapliczki pokutne= Kamienne krzyże i kapliczki pokutne stanowią zabytki dawnego prawa karnego, zgodnie z którym zabójca by...

Marcin — Sun, 01 Feb 2009 20:02:31 GMT

Nowa strona: Kategoria:Dziedzictwo kultury materialnej =Krzyże i kapliczki pokutne= Kamienne krzyże i kapliczki pokutne stanowią zabytki dawnego prawa karnego, zgodnie z którym zabójca by...

Nowa strona

[[Kategoria:Dziedzictwo kultury materialnej]]
=Krzyże i kapliczki pokutne=

Kamienne krzyże i kapliczki pokutne stanowią zabytki dawnego prawa karnego, zgodnie z którym zabójca był zobowiązany w ramach pokuty oraz pojednania z rodziną zabitego wykonać własnoręcznie krzyż lub kapliczkę i ustawić w miejscu zbrodni. Niezależnie od tego, był on obciążony kosztami sądowymi, grzywną i nawiązką na rzecz rodziny zamordowanego.
Zwyczaj stawiania tego typu obiektów przywędrował na Śląsk w XIII w. Pomimo zmiany obowiązującego prawa przetrwał on aż do połowy XIX w., jednak z czasem zabójcę zastępowała jego rodzina stawiając krzyż lub kapliczkę w celu upamiętnienia tragedii.
Niektóre krzyże pokutne posiadają ryty. Są to symbole: mieczy (Bytom Odrzański, Jaczów, Przedmoście), kusz (Krzepów), toporów (Kotla), noży (Bytom Odrzański), dzid (Bytom Odrzański), łopat (Bytom Odrzański) itp. Istnieją dwie teorie dotyczące znaczenia tych rytów: według jednej są to narzędzia mordu, według drugiej – symbole zawodu zamordowanego.
W archiwaliach zachowały się legendy dotyczące pochodzenia niektórych krzyży pokutnych na ziemi głogowskiej. I tak na przykład istnieje podanie dotyczące krzyża w Bytomiu Odrzańskim z rytem łopaty, według którego pewien porywczy majster budowlany zabił uderzeniem łopaty swego niezbyt zręcznego ucznia – pomocnika. O innym człowieku zabitym w Jaczowie Żółta Księga podaje: „24 października 1604 roku został zarąbany przez parobków dzierżawca z Jaczowa Michał Mostwitz”. Krzyż w Kotli posiada następującą legendę: „Podczas budowy wieży kościelnej pokłócili się dwaj budowniczowie, jeden z nich rzucił w drugiego z wieży toporem zabijając go”. W Krzepowie stoi krzyż na pamiątkę morderstwa dokonanego w XVI w. Annały głogowskie podają: „W roku 1574 Walter von Dohn von Kraschen przebił parobka wiejskiego”. Na temat dwóch krzyży w Przedmościu stare kroniki podają: „W czasach wojny trzydziestoletniej zakłuli się tutaj dwaj oficerowie”. Inna opowieść mówi, że w tym miejscu zmasakrowali się dwaj uczniowie rzemieślniczy. Natomiast dwa krzyże w Wietszycach ustawiono po zabójstwie dwóch braci.

Innym typem zabytków prawa średniowiecznego były obiekty zwane stołami sędziowskimi. Umieszczone były często w pobliżu lip pod którymi niejednokrotnie odbywały się rozprawy sądowe. Na ziemi głogowskiej zachował się jedyny na terenie trzech okolicznych województw stół sędziowski w Starym Strączu.
Na ziemi głogowskiej znajduje się obecnie 18 zabytków średniowiecznego prawa. Jest to 14 krzyży pokutnych, 3 kapliczki pokutne i 1 stół sędziowski. Rozmieszczenie tych obiektów przedstawia się następująco:
Bytom Odrzański – znajduje się tu jedno z najliczniejszych i najoryginalniejszych zgrupowań krzyży pokutnych na Śląsku. Wszystkie pięć krzyży pozbawiono części górnych (głów) i wmurowano poziomo w wieżę kościoła jako budulec i zarazem ozdobę. Dwa umieszczono na prawo, a pozostałe na lewo od południowego wejścia. Pierwszy z prawej strony ma wyrytą łopatę, a po lewej stronie kolejno: nóż, miecz i dzidę.
Jaczów – krzyż maltański stojący we wnęce muru przykościelnego. Został tu przeniesiony w 1936 r. z sąsiedztwa drogi do Jaczowa gdzie został złamany przez ciężarówkę. Posiada ryt miecza.

'''Kotla''' – krzyż tkwiący w murze przykościelnym od strony północnej. Wyryto na nim topór. 
'''Krzepów''' – krzyż nieregularny, wolnostojący pod transformatorem obok długiego muru. Około 100 m na północ od skrzyżowania z drogą Głogów – Przedmoście. Wyryto na nim kuszę. 
'''Kurów Wielki''' - Kapliczka pokutna przed północnym wejściem do kościoła. Zatarty napis głosi w tłumaczeniu: „1545 w dniu Bożego Ciała wielmożny czcigodny junkier Albrecht Glauwicz został zakłuty we śnie przez własnego knechta [parobka] Oslighka” 
'''Łagoszów Wielki''' – krzyż nieregularny wmurowany w północną część muru cmentarza przykościelnego, około 1,5 m od grubego drzewa. Wyryty prawdopodobnie miecz. 
'''Polkowice''' – krzyż łaciński, dawniej stał przy murze cmentarnym, a od 1963 r. na niewielkim kopcu na prawo od wejścia do kościoła. Kapliczka pokutna stoi na wschód od tego kościoła. 
'''Przedmoście''' – dwa krzyże wolnostojące przy głównej drodze na starym przystanku PKS. Na jednym wyryty miecz. 
'''Smardzów''' – kapliczka pokutna wolnostojąca kilka metrów na zachód od polnej drogi do Jaczowa, na wzniesieniu ok. 700 m od końca wsi. Uszkodzona.
'''Stare Strącze''' – stół sędziowski pod wiekowa lipą, obok domu nr 39, po południowej stronie drogi. 
'''Wietszyce''' – dwa krzyże nieregularne stojące obok domu nr 43. W prawym wyryta głęboka bruzda.


'''Literatura:''' 
J. Blaschke, ''Geschichte der Stadt Glogau und des Glogauer Landes'', Glogau 1913; 
A. Bok , ''Legendy Ziemi Głogowskiej'', Głogów 2008; 
J. Milka, ''Kamienne pomniki średniowiecznego prawa'', Wrocław 1979; 
A. Scheer, ''Krzyże pokutne Ziemi Świdnickiej'', Świdnica 1984; 
A. Scheer, ''Śląskie krzyże pokutne - woj. Legnickie'', „Informator Krajoznawczy PTTK”, marzec, Wrocław 1980.


'''Paweł Łachowski''' [EZG z. 16 i 17, 1994 - '''''Krzyże i kapliczki pokutne (1,2)'''''], 2008

Krzyże i kapliczki pokutne - Historia wersji

Marcin: Nowa strona: Kategoria:Dziedzictwo kultury materialnej =Krzyże i kapliczki pokutne= Kamienne krzyże i kapliczki pokutne stanowią zabytki dawnego prawa karnego, zgodnie z którym zabójca by...