Dolny Śląsk - dziedzictwo przeszłości utrwalone w zabytkach

Niederschlesien - die Erbschaft der Vergangenheit in Denkmälern verewigt

Lower Silesia - inheritance of the past in remains


 

Górkowo - część miasta Głogów

vor 1945 Bismarckhöhe früher Gurkau - Kreis Glogau

 

           

Gurkauer Berg  - Góra Głogowska

      Niewiele pozostało takich miejsc w Głogowie, które w okresie swojego istnienia związane by były z wieloma, diametralnie różnymi wydarzeniami. Takim miejscem bez wątpienia jest wzgórze, zwane dawniej Gurkauer Berg. Wznosi się ono na południowym krańcu miasta na wysokość niemalże 170 m n.p.m. Było to dawniej miejsce rekreacji dla mieszkańców Głogowa. Celem wycieczek było podziwianie monumentu poświęconego pruskiemu mężowi stanu, Otto von Bismarck’owi. Monument wznosił się na szczycie Gurkauer Berg. Na przełomie XIX i XX wieku całe państwo pruskie owładnięte było dziełem wystawiania na cześć „Żelaznego Kanclerza” wielkich pomników. Inicjatorem tej akcji społecznej był Związek Studentów, który ogłosił konkurs na projekt monumentu. Zwyciężył projekt architekta Wilhelma Kreis’a, który nosił nazwę „Zmierzch Bogów” (Götterämmerung). W Głogowie, śladem innych pruskich miast, zawiązano społeczny komitet budowy pomnika pod przewodnictwem generała von Eichorn’a. Następnie zawiązano „Stowarzyszenie Kolumny Bismarcka” na czele, którego stanął, Heinrich Steffens. Ideą stowarzyszeń związanych z budową owych monumentów, było to, że starano się je wystawić za przekazane darowizny i dobrowolne datki społeczne. Głogowskiemu Stowarzyszeniu udało się zebrać ok. 23.000 marek, dalsze 5.000 przekazała Sparkasse (Kasa Oszczędności). W naszym mieście, projekt W. Kreis’a został nieznacznie zmodyfikowany przez głogowskiego architekta P. Michaela. Bardzo szybko zrealizowano budowę pomnika. Prace rozpoczęto 1 kwietnia 1906 roku, a już 21 września dokonano uroczystego otwarcia. Wieża o podstawie kwadratowej (9x9m) została wzniesiona na wysokość 15 m z cegły, którą pokryto granitem. Na jej szczycie wykonano wielką misę, w której rozpalano ogień. Zapalano go w dzień urodzin lub śmierci Bismarck’a, w czasie przesilenia letniego lub w rocznicę bitwy pod Sedanem (1-2 IX 1870r). Schodami poprowadzonymi w jej wnętrzu, można było dostać się na platformę widokową.   

W 1937 roku władze hitlerowskie przemianowały wiele nazw miejscowości oraz ulic miast na wschodnich terenach Rzeszy, które nie brzmiały wystarczająco „germańsko”. Wówczas to, Gurkauer Straße prowadząca do wzgórza, została przemianowana na Bismarck Straße (obecnie Wita Stwosza). Leżące u podnóża wzniesienia wsie: Gurkau i Sieglitz (obecnie os. Górka i wieś Szczyglice) stały się odpowiednio: Bismarckhöhe-Nord i Bismarckhöhe. W 1938 r prześladowania obywateli niemieckich narodowości żydowskiej nasiliły się do tego stopnia, że nie mogli oni przebywać i spotykać się w żadnym z publicznych miejsc w Głogowie. Swoją ostoję znaleźli w cieniu Wieży Bismarck’a. Prowadził tam restaurację pewien szwajcar, niejaki Zander. Jego żona była Żydówką. Jako szwajcarskiemu obywatelowi, naziści nie mogli oficjalnie zakazać obsługiwania klientów o narodowości żydowskiej. Jednak udało się im skutecznie zniechęcić innych potencjalnych gości. Wkrótce Gurkauer Berg otrzymało nową nazwę, która przyjęła się jedynie wśród głogowskich Żydów: „Góra Synaj”.

    Nastał kolejny okres, najbardziej tragiczny w dziejach wzgórza i całego miasta. Na początku lutego 1945 r dowództwo niemieckiej 72. Infanteriedivision, rozkazało zniszczyć znaczny magazyn amunicji mieszczący się w pobliżu wzgórza. Nie zdołano jednak tego wykonać, ponieważ wojska radzieckie zdążyły zająć już obszar na południe od miasta. W ręce Rosjan dostało się wzniesienie z umieszczoną tam amunicją (m.in. pociski fosforowe). 18 lutego rozpoczął się ostrzał Festung Glogau dokonywany przez artylerię radziecką, niemiecką amunicją. Śmiertelne ciosy na miasto spadały z miejsca rozrywki, patriotycznych uroczystości, z miejsca spotkań... z Gurkauer Berg.

   Obecnie w miejscu gdzie wznosiła się Wieża Bismarck’a, możemy dostrzec jedynie pozostałości, stanowiące fundament oraz rozrzucone w pobliżu, nieliczne granitowe elementy pomnika (wysadzenia obiektu dokonali prawdopodobnie żołnierze radzieccy po zajęciu tego terenu). Teren Górki Głogowskiej, pomimo że nie jest zagospodarowany, doskonale nadaje się na wyprawy rowerowe lub piesze spacery.

* Dzisiejsza nazwa wzgórza nie jest ostatecznie trafna i jednoznaczna. Oficjalnie na mapach i planach pojawia się nazwa: Góra Głogowska (np. Wojskowa Mapa Topograficzna wyd. w 1986r. lub mapa z koncepcją zagospodarowania przestrzennego autorstwa D. Wojtowicza z 2003r.). Niekiedy pojawia się także nazwa: Górka Głogowska. Natomiast w świadomości wielu obecnych Głogowian funkcjonuje inna nazwa omawianego wzgórza, nazwa potoczna; „Bismark”.

                                                                                                                  Marcin Burczik

Alfred Konieczny ”Upadek Festung Glogau w 1945 roku” [w:] Studia Śląskie 1976

„Zbliżenia – Widoki Głogowa” pod red. H. Nogossek, Marburg 1997

G.Kloss, S.Seele „Wieże i kolumny Bismarck’a”, Petersberg 1997 oraz strona internetowa: www.bismarcktuerme.de


                       

                           


   

Dokładne miejsce w którym rosła "Torstenson Linde" - Lipa Torstensona. Pod tą lipą przygotowywał oblężenie twierdzy w 1642 roku wódz szwedzki. Lipa drobnolistna w 1910 roku miała 6,5 m obwodu i widać ją na archiwalnej fotografii.

                       

Zabudowa Górkowa oraz tor motocrossowy.


 

Archiwalne widokówki i zdjęcia

Historische Ansichtskarten und Fotos

                       

               


Śląsk - Dolny Śląsk - Schlesien - Niederschlesien - Silesia - Zabytki Dolnego Śląska

Będę wdzięczny za wszelkie informacje o historii miejscowości, ciekawych miejscach oraz za skany archiwalnych widokówek lub zdjęć.

Wenn Sie weitere Bilder oder Ortsbeschreibungen zu dem oben gezeigten Ort haben sollten, wäre ich Ihnen über eine Kopie oder einen Scan sehr dankbar.

Tomasz  Mietlicki    e-mail  -  itkkm@o2.pl