Dolny Śląsk - dziedzictwo przeszłości utrwalone w zabytkach

Niederschlesien - die Erbschaft der Vergangenheit in Denkmälern verewigt

Lower Silesia - inheritance of the past in remains

 

Czernina Dolna - powiat górowski

vor 1945 Nieder Lesten früher Nieder Tschirnau - Kreis Guhrau

 

Baltazar II von Stosch w 1578 r. wybudował w Czerninie Dolnej dwór. Mieszkał w nim krótko, gdyż w 1582 r. po śmierci brata przejął Czerninę Górną i zapewne przeniósł się do domu rodzicielskiego. Po śmierci Baltazara II utrwalił się podział miejscowości na Czerninę Górną i Czerninę Dolną, których dzieje potoczyły się odmiennie. Kolejnymi właścicielami byli Baltazar III von Stosch (1577-1626) i jego syn Kasper II (1611-1686). Ponieważ ten ostatni nie pozostawił męskiego spadkobiercy majątek przejęła córka Anna Helena, która w 1667 r. wyszła za mąż za Fryderyka Oswalda von Tschammer z Daszowa. W ten sposób Czernina Dolna aż do 1938 r. przeszła we władanie rodu Tschammerów.
        Kolejnym właścicielem był Jerzy Kasper (1669-1719) syn Anny Heleny i Fryderyka Oswalda Tschammerów. Powiększył on znacznie majątek - o Osetno i Gaworzyce koło Głogowa. Posiadłości podzielił między synów Jerzego Ernesta II i Fryderyka Rudolfa (1713-1753), który otrzymał Czerninę Dolną. Do czasu pełnoletności dobra dzierżawił szwagier Ernest Zygmunt von Kreckwitz. Bezpotomna śmierć Tschammera spowodowała, że majątek przeszedł w ręce jego siostry Jadwigi Charlotty von Lestwitz, a potem jej córki. Początkowo mieszkali w Czerninie Dolnej, ale później przenieśli się do Gaworzyc. Ponieważ nie mieli dzieci, utworzyli w 1785 r. z Czerniny Dolnej i Gaworzyc majorat, którego spadkobiercą został Henryk Ernest Karol Wilhelm Tschammer (1757-1815). W Gaworzycach była siedziba rodowa, a w dworze czernińskim - wdowia siedziba. Majorat kolejno przejmowali jego synowie Fryderyk (ponieważ zachorował, administrowanie prowadziły władze państwowe) i August Edward Eugeniusz (1801-1875). W latach 50. XIX w. poziom gospodarstwa rolnego stał na bardzo wysokim poziomie. W 1855 r. len na wystawie w Paryżu zdobył srebrny medal. Znakomite wyniki osiągano w uprawie ziemniaków i hodowli owiec. Kolejnym właścicielami majoratu byli Artur August Ludwik Henryk (1838-1927), syn Augusta, i Emil Artur Zygfryd, syn Artura. Był on ostatnim właścicielem Czerniny Dolnej. W 1937 r. majątek składał się z 524 ha ziemi (264 ha pół uprawnych, 150 ha łąk, 75 ha lasów, 22 ha parków i ogrodów, 11 ha podwórza gospodarcze).
        Dwór wybudowany przez Baltazara Stoscha, częściowo przebudowany przez Tschammerów dotrwał do lat 90 - tych XIX w. W 1895 r. wzniesiono pałac, po I wojnie światowej nieco powiększony.
 

Mirosław Żłobiński

        Bibliografia: B. Baranowska: Epitafia rodziny von Stosch w Czerninie, Wrocław 1973 (praca magisterska); B. Krzyślak: Czernina: kościół p.w. św. Wawrzyńca, Poznań 1986 (maszynopis); B. Krzyślak: Czernina: zespół pałacowy, Poznań 1986 (maszynopis); B. Krzyślak: Czernina: założenie pałacowe, Poznań 1986 (maszynopis); St. Rospond: Słownik etymologiczny miast i gmin PRL, Wrocław 1984; K. Rymut: Nazwy miast Polski, Wrocław 1987; Zdz. Żywień: Czernina: przeszłość dzieje współczesne (szkic) (maszynopis).

               

               

                       

Pałac w Czerninie Dolnej oraz jego zniszczone wnętrze. Na dwóch zdjęciach Carl von Tschammer w maju 2009 roku.

   

Zabudowa gospodarcza dawnego majątku.

               

Ciekawy dom w Czerninie Dolnej.

Z KSIĄŻKI ADRESOWEJ
ŚLĄSKICH MAJĄTKÓW ZIEMSKICH – rok 1937

Opracowanie: Zofia Hanulak i Elżbieta Maćkowska

CZERNINA DOLNA
Dobra szlacheckie  majorat Gaworzyce pow. Głogów)
Właściciel majoratu baron Zygfryd von Tschammer und Quaritz, major w stanie spoczynku na Dolnej Czerninie. W posiadaniu rodziny od 1650 roku.
Powierzchnia: 524 ha; 264 ornej, 150 łąk, 75 lasu, 22 parku i ogrodów, 2 wody, 11 podwórza.
Dochód: 6825 marek.
Parowa krochmalnia, własna elektrownia i własny pług parowy. Rozwinięta hodowla bydła (czerwone śląskie), sprzedaż buhajów, uprawa ziemniaków.

 

Archiwalne widokówki i zdjęcia

Historische Ansichtskarten und Fotos

Friedrich Bernhard Werner - Ilustrowana Topografia Śląska z lat 1744-1768. Skan udostępnił autor strony: http://www.dokumentyslaska.pl/

                           

   

 

Majątki rodziny von Tschammer na Śląsku:

 

Bankwitz - Kreis Namslau                                                 Bąkowice - powiat namysłowski 

Dahsau - Kreis Wohlau/Guhrau                                        Daszów - powiat górowski 

Dromsdorf und Lohnig - Kreis Striegau                             Drogomiłowice i Łagiewniki Średzkie - powiat średzki 

Eichholz - Kreis Liegnitz                                                    Warmątowice Sienkiewiczowskie - powiat legnicki 

Gross-Krichen - Kreis Lüben                                            Krzeczyn Wielki - powiat lubiński 

Lederose - Kreis Striegau                                                 Różana powiat - średzki 

Polnisch-Taschammendorf - Kreis Strehlen                     Samborz powiat - średzki 

Saabor - Kreis Grünberg                                                   Zabór - powiat zielonogórski 

Tschammer-Ellguth - Kreis Gross Strehlitz                       Ligota Samborowa - powiat oleski 

Brunzelwaldau - Kreis Freystadt                                       Broniszów - powiat nowosolski 

Heidevorwerk (neben Quaritz) - Kreis Glogau                  Dzików - powiat polkowicki 

Oberquell früher Quaritz - Kreis Glogau                           Gaworzyce - powiat polkowicki 

Nieder Tschirnau - Kreis Guhrau                                      Czernina Dolna - powiat górowski 

Reisicht - Kreis Goldberg                                                  Rokitki - powiat legnicki 

Tammendorf - Kreis Goldberg                                          Groble - powiat legnicki 

Tschirbsdorf - Kreis Goldberg                                          Czernikowice - powiat legnicki 

Wittgendorf - Kreis Goldberg                                            Witków - powiat legnicki 

Porlewitz - Kreis Guhrau                                                   Parłowice - powiat rawicki 

Osselwitz und Vorwerk Teichenau - Kreis Guhrau           Osłowce - powiat górowski 

Gross Räudchen - Kreis Guhrau                                      Rudna Wielka - powiat górowski 

Strehlitz - Kreis Oels                                                         Strzelce - powiat oleśnicki 

Borganie - Kreis Schweidnitz                                            Borzygniew - powiat wrocławski 

Ketzendorf - Kreis Opeln                                                   Karłowice - powiat opolski 

Mühnitz - Kreis Oels-Trebnitz                                            Mienice - powiat trzebnicki 

Kuhnern - Kreis Striegau                                                   Konary - powiat średzki 

Brödelwitz - Kreis Guhrau/Wohlau                                    Brodowice - powiat lubiński 

Tscheschen - Kreis Guhrau                                              Cieszyny - powiat górowski 

Hengwitz - Kreis Guhrau                                                   Kobylniki - powiat górowski 

Hochbeltsch - Kreis Guhrau                                              Bełcz Górny - powiat górowski 

Hünern - Kreis Guhrau                                                      Psary - powiat górowski 

Kittlau - Kreis Guhrau                                                        Kietlów - powiat górowski 

Rahenau - Kreis Guhrau                                                   Równa - powiat górowski                                  

 

Westpommern:

 

Latzig - Kreis Belgard                                                        Laski - powiat białogardzki 

Gross Rambin - Kreis Belgard                                          Rąbino - powiat świdwiński

 

Śląsk - Dolny Śląsk - Schlesien - Niederschlesien - Silesia - Zabytki Dolnego Śląska

Będę wdzięczny za wszelkie informacje o historii miejscowości, ciekawych miejscach oraz za skany archiwalnych widokówek lub zdjęć.

Wenn Sie weitere Bilder oder Ortsbeschreibungen zu dem oben gezeigten Ort haben sollten, wäre ich Ihnen über eine Kopie oder einen Scan sehr dankbar.

Tomasz  Mietlicki    e-mail  -  itkkm@o2.pl