Giżyn - powiat rawicki

vor 1945 Geischen - Kreis Guhra

Pierwsze wzmianki o tej starej wsi leżącej w granicach historycznego Śląska pochodzą z XIII wieku. Wymieniona została jako GISINO w dokumentach papieża Klemensa IV. W owym czasie wieś płaciła dziesięciny klasztorowi trzebnickiemu. Pierwszy kościół wybudowano prawdopodobnie na początku XV wieku. Z tego bowiem okresu pochodzi pierwsza nota o tutejszym proboszczu katolickim, który zwał się - Johannes. W roku 1524 całe księstwo wołowskie, na terytorium którego leżał Giżyn przeszło na protestantyzm w związku z czym powstała tu gmina ewangelicka. Początkowo jako świątynia służył miejscowym ewangelikom kościół katolicki. Wzmianka o pierwszym pastorze pochodzi z roku 1634. Istniejący do dziś kościół p.w. Narodzenia NMP to dawny zbór ewangelicki wybudowany w 1652 roku na miejscu kościoła katolickiego. Charakteryzuje się tradycyjnym jednoprzestrzennym układem. Budowla jest orientowana, drewnianej konstrukcji zrębowej i szachulcowej z podwaliną na niskiej podmurówce. Z zewnątrz kościół jest oszalowany deskami, a korpus budowli pokrywa dach dwuspadowy, gontowy konstrukcji krokwiowej. Długość wnętrza wynosi 21,5 m. Od północy przylega do niego zakrystia. Obok kościoła stoi drewniana dzwonnica konstrukcji słupowo-ramowej na rzucie prostokąta nakryta dachem czterospadowym, gontowym. Teren przy kościele był kiedyś cmentarzem. Wiszący w drewnianej wieży dzwon jest jednym z trzech odlanych w 1666 roku przez Lorenza Kockriza z Wrocławia. W inskrypcji dzwonu wymieniony został Książe Krystian - przedostatni przedstawiciel piastowskiej dynastii, zmarły w 1672 roku. Dwa pozostałe dzwony przewieziono w latach 50-tych do Norderstedt koło Hamburga gdzie osiedlił się po II wojnie światowej ostatni giżyński pastor, Hugo Hischer. Nie wiadomo kiedy świątynię powiększono o boczne niskie nawy. Do początku lat 70-tych XX wieku istniała chorągiewka sygnaturki, na której umieszczono datę remontu "1924" i być może w tym właśnie okresie je dobudowano. W roku 1945 świątynie przejęli katolicy. Podczas remontu w 1956 usunięto boczne balkony i wybielono wnętrze. Nie wiadomo co stało się z XVII wiecznym ołtarzem znanym historykom sztuki tylko z fotografii. Obecny ołtarz pochodzi z nieistniejącego już zboru w Czerninie. Inskrypcja na nim umieszczona informuje, że fundatorem ołtarza była wdowa Martha Elżbieta Mevius z domu Bernhard. Ufundowała go w roku 1743. Z pierwotnego wyposażenia przetrwały m.in. świeczniki cynowe z 1784 roku oraz drewniany krucyfiks ołtarzowy z 1817. Kościół ten należy do nielicznych zachowanych przykładów budownictwa sakralnego na pograniczu śląsko-wielkoploskim. Powstał jako kościół ucieczkowy na terenach cieszących się swobodą wyznaniową. Najbardziej reprezentacyjną budowlą tej wsi leżącej w zachodniej części gminy Bojanowo jest pałac. Od roku 1882 Giżyn należał do rodziny Huth. Władający nią do roku 1912 Otto, sprzedał wieś swojemu zięciowi Gustawowi Engelhardowi. To właśnie on wraz ze swoąš żoną, Dorotą z domu Huth w latach 1922-23 wybudowali nową siedzibę, gdzie mieszkali do II wojny światowej. Architektura rezydencji wskazuje na silny związek ze środowiskiem wrocławskim lat 20-tych XX wieku. Widoczne są tendencje modernistyczne i ekspresjonistyczne. Autorami projektu byli dwaj architekci z Wrocławia, Klein i Wolf. Prawdopodobnie posłużyli się typowym projektem przystosowanym na potrzeby fundatora. Budowla jest murowana, piętrowa na rzucie prostokąta. Zwieńczona wysokim czterospadowym dachem. Dłuższe siedmioosiowe elewacje - frontową i tylną urozmaicają środkowe trzyosiowe pseudoryzality zwieńczone szczytami nawiązującymi do form neobarokowych. Okna parteru wyróżniają linearne nad- i podokienniki o uproszczonych formach barokowych. Elewację frontową podkreśla niski portyk o kamiennych filarach głównego wejścia. W przedsionku po bokach umieszczono na dwóch kamieniach herb właścicieli i datę "1922". Główne wejście prowadzi przez niewielki westybuch do hollu przed kominek z ozdobną metalową płytą. Klatka schodowa wyróżnia się pseudobarokową balustradą i częściowo zachowanym witrażem. Zespół zabudowań gospodarczych i budynek czworaków stanowi niejednolitą całość z końca XIX wieku zmodernizowaną w 1920 roku. W roku 1937 posiadłość Engelhardów liczyła 200 ha w tym 155,5 ha pól uprawnych, łąk i lasów. Ponadto w obrębie posiadłości znajdował się 2 hektarowy park oraz ogród o tej samej powierzchni. 4,5 hektara zajmowała uprawa szparagów. W majątku funkcjonowała cukrownia i młyn.
Giżyn to wieś średniej wielkości. Zabudowa obustronna wzdłuż drogi z właściwym przewietrzeniem. Droga przez wieś asfaltowa z nieregularnym poboczem. Budynki mieszkalne jednokondygnacyjne - duże, w dobrym i średnim stanie technicznym, z czerwonej cegły lub otynkowane. Dachy dwuspadowe kryte dachówką. Zabudowa zagrodowa z czerwonej cegły, posiadająca niejednokrotnie ciekawe detale architektoniczne. Duża część budynków mieszkalnych zwrócona szczytami do drogi, niektóre posiadają wystawki. Nieliczne nowe domy. Jeden budynek wielorodzinny z lat 60. - obcy architekturze wiejskiej.

CEGIELNIA

Zabudowa cegielni w średnim stanie technicznym. Trzy kominy tworzą element dominujący. Zabudowa z czerwonej cegły. Obok cegielni zabudowa w ruinie - otoczenie zaniedbane. Dwa budynki wielorodzinne z lat 60. i 70. na otwartej przestrzeni.

Informacje zaczerpnięte ze strony:

http://www.gminabojanowo.pl

Pałac i zabudowa gospodarcza dawnego majątku.

Kościół p.w. Narodzenia NMP - dawna świątynia ewangelicka.

W pobliżu kościoła: plebania, drewniana dzwonnica, potężne i stare lipy, pomniki nagrobne, bramy wejściowe w obręb kościoła oraz stara sprzed 1945 roku szkoła.

Zdewastowany ewangelicki cmentarz byłych niemieckich mieszkańców Giżyna oraz dawna gospoda.

Z KSIĄŻKI ADRESOWEJ
ŚLĄSKICH MAJĄTKÓW ZIEMSKICH – rok 1937

Opracowanie: Zofia Hanulak i Elżbieta Maćkowska

GIŻYN

Dobra szlacheckie wraz z gospodarstwem nr 15.
Właściciel: Gustaw Engelhard i Dorota z domu Huth.
W posiadaniu rodziny od 1883 roku.
Powierzchnia: 200 ha; 155,5 ornej, 1,5 łąk, 10 pastwisk, 20 lasu, 2 parku, 2 ogrodu, 2,5 uprawy szparagów, 4,5 podwórza itd.
Dochód: 2827 marek.
Udziały w cukrowni i mleczarni w Górze. Czarno-białe bydło nizinne (książka rod.).
Hodowla koni, niemiecka świnia szlachetna, hodowla i opas; uprawa buraków cukrowych, nasiennictwo.

Kwartalnik Górowski 1/2003

Friedrich Bernhard Werner - Ilustrowana Topografia Śląska z lat 1744-1768. Skan udostępnił autor strony: http://www.dokumentyslaska.pl/