Dolny Śląsk - dziedzictwo przeszłości utrwalone w zabytkach

Niederschlesien - die Erbschaft der Vergangenheit in Denkmälern verewigt

Lower Silesia - inheritance of the past in remains


 

Osetno - powiat górowski

vor 1945 Osten (Gross Osten) - Kreis Guhrau

 

Brak badań archeologicznych nie pozwala wypowiadać się o najwcześniejszym osadnictwie na terenie dzisiejszego Osetna. Archeologowie niemieccy na terenie Osetna Wielkiego odkryli pozostałości grodziska (ceramika, żużel) z wczesnego średniowiecza (VI-X w.), a na terenie Niwy ślady osady (fragmenty ceramiki) również z  wczesnego średniowiecza. W XIII w. zapisano nazwy tej miejscowości jako „Osetno” (1259 r. - w dokumencie występuje świadek „Ocezlaus”z Osetna; 1288 r. - świadkiem jest rycerz Dirso z Osetna), „Osten” (1298 r. - świadkiem jest Przecław z Osetna); w XIV w. - „Ossedno” (1310 r. - w dokumencie z tego roku książę Henryk w Głogowie określił granicę górowskiego okręgu miejskiego), „Ossethna” i „Osten” (w tym samym dokumencie z 1327 r.; został on wystawiony przez księcia Jana właśnie w Osetnie). Nazwa miejscowości świadczy o pochodzeniu Osetna sprzed niemieckiej kolonizacji Śląska i ma charakter topograficzny (tak jak Góra, Wąsosz, Jemielno, Sądowel, Glinka, Czernina) i oznacza miejsce porośnięte ostem lub szerzej - roślinami posiadającymi ostre, kolczaste listki. W dokumentach XV-wiecznych występują już nazwy niemieckie - Gross-Osten, Klein-Osten i Niebe. O istnieniu kościoła i probostwa w Osetnie świadczą dokumenty z 1289 r. (występuje proboszcz z Osetna), 1311 r. (dokument Henryka II wystawiony w Głogowie dotyczący sprzedaży wsi Chorągwice) i 1376 r. (Osetno zapisano jako „Osetno”). Data 1302 r. (pojawia się proboszcz Andrzej) podana przez B. Krzyślak budzi wątpliwości. Dokument z tego roku potwierdzony przez księcia Jana ścinawskiego miał jakoby stwierdzać przynależność kościoła św. Jakuba ze Starej Góry do parafii w Górze. Jest to niemożliwe, gdyż książę ten objął rządy dopiero w 1319 r. Data 1302 jest więc być może wynikiem pomyłki pisarza. Prawdopodobnie chodzi o 1322 lub 1332 r. Tłumaczono datę 1302  tym, że ten dokument jest falsyfikatem z XVII w. Kościół powstał mniej więcej około połowy XIII w. p.w. św. Michała Archanioła jednocześnie z wsią. Należy go zaliczyć do grupy najstarszych XIII-wiecznych kościołów powiatu górowskiego; w tej grupie znajdują się jeszcze świątynie w Sicinach, Sądowlu, Starej Górze i Wąsoszu. Dawniej wieś Osetno Wielkie leżąca wzdłuż drogi biegnącej równolegle do rzeki Barycz stanowiła główna posiadłość właścicieli okolicznych majątków. Na południowo-wschodnim krańcu wsi droga rozwidla się na Ryczeń i na Kietlów. Rozwidlenie to stanowiło granice wsi Niwa, na której terenie leżał pałac (od XVI w.), chociaż jego położenie sytuowano w Osetnie Wielkim. A sama nazwa Niwa zaczęła zanikać. Przy drodze do Kietlowa zaś było położone Osetno Małe. W historii nie odegrało większej roli. W XV w. właścicielami Osetna  stają się Tschammerowie, kupując je od rodziny Braun, o których brak danych. Konrad Tschammer przybył z Czech do Głogowa wraz księciem cieszyńskim a później głogowskim Bolesławem I. W 1440 r. otrzymał od tego księcia niewielki majątek Kietlów. Szesnaście lat później pełnił funkcję starosty głogowskiego i górowskiego. Jego syn Ernest (1450-1507) odziedziczył Kietlów, wybudował dwór w Głogowie („Tschammerhof”) i za wierną służbę od księcia Jana otrzymał dobra w powiecie szprotawskim. W 1473 r. kupił od rodziny żony - Barbary Braun, część Osetna które sprzedał rodzinie Lockau z zastrzeżeniem prawa odkupienia, co też nastąpiło.  W 1493 r. kupił od Kaspra Braun Osetno Wielkie, Osetno Małe, Brele (Biele) i Równą. Dwanaście lat później „za wierną służbę” otrzymał Zakrzów, Luboszyce Duże i Małe. Jeszcze pod koniec XIX w. odnotowano w Osetnie spichlerz, który miał być wcześniej czworobocznym zamkiem otoczonym fosą. Stanowił on pierwotną średniowieczna siedzibę właścicieli. W XV w. siedzibę właścicieli Osetna mogła stanowić wieża mieszkalna. Pod koniec XV w. Ernest Tschammer dokonał przebudowy kościoła, m.in. dostawiając kaplicę z portalem z 1498 r. Portal zaopatrzono w inskrypcję „ernst conrat tschamers son / anna dy ernst tschaemmerinne hans nostitz tacht / barba haus braun tacht dy conrat tschamern ernst tschamers muter / katerina pet brawchtsch tacht d ernst tschari mut” (Ernest, syn Konrada Tschammer; Anna, żona Ernesta, córka Jana Nostitz; Barbara, córka Jana Braun, żona Konrada Tschammer, matka Ernesta; Katarzyna, córka Piotra Brauchits, matka żony Ernesta) oraz herby Tschammer, Nostitz, Braun, Brauchistsch. Cytowany napis świadczy, że wejście prowadziło do kaplicy grobowej o charakterze rodzinnym. Krypta pod kaplica zawierała trumny członków rodziny kolatorów, a nad kaplica znajdowała się loża kolatorska. Z 1491 r. pochodzi ołtarz drewniany ze sceną „Ostatniej Wieczerzy” w predelli i „Ukrzyżowaniem” w nastawie oraz w tym roku ufundowano większy dzwon, w 1510 r. - mniejszy. W 1512 r. dokonano podziału tego kompleksu dóbr. Najstarszemu synowi Jerzemu przypadły dwór i ogród w Głogowie, najmłodszemu dwudziestosześcioletniemu Ernestowi II - Osetno Wielkie, Kietlów i Zakrzów, dwudziestoośmioletniemu Oswaldowi I - Osetno Małe, Niwa, Równa i Luboszyce. Oswald I (1484-1561) w 1512 r. był mężem Jadwigi, córki Kaspra von Dohna, które wkrótce zmarła bezpotomnie. Ok. 1520 r. ponownie się żeni z szwagierką Anną Dohna (1486-1565) z Czernej. Miał z nią dziewięcioro dzieci. Zajmował on ważną pozycję polityczną w okresie panowania Ludwika II, króla Czech i Węgier, oraz panowania króla (i późniejszego cesarza) Ferdynanda - pełnił funkcję starosty górowskiego, był członkiem królewskiej komisji granicznej, która w 1528 r. ustalała granicę między państwem polskim i księstwem głogowskim, w 1530 r. występował przed Ferdynandem I jako pełnomocnik rycerstwa księstwa głogowskiego. W 1540 r. dotychczasowa siedziba w Osetnie była za mała dla rodziny Oswalda I, który już wówczas miał dziewięcioro dzieci, więc postanowił wznieść w Niwie nowy dom. Powstała prawdopodobnie budowla w typie renesansowego zamku na rzucie prostokątnym o wymiarach 14,20 x 28,40 m na osi północ-południe z okrągłą wieżą narożną południowo-wschodnią. Miała charakter siedziby obronnej otoczonej fosą, z przyporami, z niewielkimi okienkami od strony fosy (wschodu), większymi od zachodu. Nie do końca jest jasne, czy Oswald wybudował cały dom, ale wykończył tylko jego część, czy też nie ukończył wszystkich prac budowlanych, które kontynuował jego syn Wolfram, kiedy w 1566 r. pogłębił i wyłożył kamieniami fosę, dwór już był dwuskrzydłowy. W okresie reformacji kościół jak większość świątyń pogranicza śląsko-wielkopolskiego przekształcono w luterański dom modlitwy. Stało się to po 1552 r. Wówczas też ok. 1550 r. Oswald I, syn Ernesta, dobudował kaplicę rodową Tschammerów. Prawdopodobnie stanowiła element adaptacji kościoła katolickiego do potrzeb wspólnoty protestanckiej. Pewno Oswald przyjął nowe wyznanie, a jego syn Wolfram na pewno był już ewangelikiem. Od 1562 r. jako dziedzic majątku rodowego przejął patronat nad kościołem w Osetnie. W 1565 lub wkrótce po tej dacie ufundował większość epitafiów - poświęconych swoim trzem młodszym braciom upamiętniającą ich bohaterską śmierć na polu walki w latach 1554, 1555 i 1565; najstarszemu bratu Oswaldowi II (1522-1595); rodzicom Oswaldowi I i Annie Dohna; własnej rodziny; wnuków. Epitafia rodziny Oswalda I znajdują się w przedsionku kościoła. Epitafium poświęcone Krzysztofowi Haugwitzowi ufundowała prawdopodobnie jego żona Katarzyna po śmierci męża w 1551 r. Pozostałe pochodzą z okresu późniejszego. Po śmierci Oswalda I majątek skupił w swych rękach syn Wolfram (1528-1593). Jego część otrzymał jeszcze od ojca, inna otrzymał w darze od szwagra w 1582 r., a pozostałą wykupił od rodzeństwa. W 1563 r. odkupił dom w Niwie, gdzie zamieszkał. W 1564 r. odbudował most na Baryczy obok młyna, w 1566 r. pogłębił i wyłożył kamieniami fosę. W 1575 r. wybudował sklepienia pokryte polichromią. Przedstawiały one portrety rodziców Wolframa, jego czterech braci i cztery siostry oraz ich dzieci, a także czterech przodków żony fundatora polichromii - Anny Stosch. W 1582 r. kupił od kuzyna Konrada Osetno Wielkie. W ten sposób ponownie majątek Oswalda I skupił w swych rękach. W tym też roku jedyna córka Wolframa - Joanna - wyszła za mąż za Jerzego von Loss z Dąbrowy koło Głogowa. Po śmierci matki ojciec znów się ożenił - Barbara von Troschke - które okazało się bezpotomnie. W 1593 r. po śmierci ojca Joanna von Loss odziedziczyła majątek, tym samym dobra przeszły w ręce rodziny von Loss. Joanna Loss zmarła w 1604 r. Jerzy von Loss ożenił się ponownie z Jadwigą Niebelschütz, ale nie mieli dzieci. Najstarszy syn z pierwszego małżeństwa Jan Wolfram (1583-1634), dziedzic majątku, w 1606 r. ożenił się z Barbara Kreckwitz, która zmarła w 1619 r. To małżeństwo upamiętnia manierystyczny portal od strony dziedzińca wykonany przez Johana Pola, rzeźbiarza z Głogowa. Wówczas też m.in. dobudowano skrzydło wschodnie. Rozbudowa i modernizacja dworu była przyczyną zmiany wyglądu elewacji, którą pokrytą dekoracja sgraffitową. Dwa lata później żoną Jana Wolframa została Marianna von Zedlitz z Gaworzyc. Po jego śmierci dobra uległy podziałowi między dwu synów z drugiego małżeństwa. najstarszy Adam odziedziczył Osetno Wielkie, młodszy - Jerzy Wacław - Niwę i Osetno Małe. Dopiero w 1653 r. przywrócono świątyni funkcje kościoła katolickiego, kiedy na zamku Marianny Loss w Osetnie zjawiła się królewska komisja edukacyjna (baron Adam von Montani, głogowski proboszcz katedralny Bernard Fromhold i dziekan Baltazar Machius). Obecni byli Jerzy Wacław, syn Marianny, pastor Samuel Hindenburg, Joachim Lestwic z Miechowa, Jan Jerzy Seidlitz z Chobieni, Jerzy Fryderyk Stosch z Wronińca, syndyk powiatu górowskiego oraz adwokat Marianny Loss. Ówczesną parafię osetneńskią tworzyły następujące miejscowości: Rogów Górowski, Niwa, Szaszorowice, Gola Górowska, Osetno Małe, Osetno Wielkie, Kietlów, Chorągwice, Lubów, Ryczeń, Uszczonów, Irządze, Luboszyce, Ciechanów i połowa Wronińca. Jedyna córka Adama Loss - Marianna Elżbieta wyszła za mąż za Henryka von Bünau, z którym miał tylko córkę Marię Mariannę. W 1684 r. Adam Loss uczynił swą jedyną wnuczkę dziedziczka majątku w Osetnie i Gaworzycach. W 1694 r. wyszła ona za mąż za Jerzego Kaspra Tschammera z linii Oswalda II z Daszowa. Część dawnego majątku Tschammerów stała się własnością tej rodziny, lecz nie na długo. W 1700 r. przeniósł się on po sprzedaży Daszowa do Gaworzyc. W 1719 r. powrócił do Osetna, gdzie po kilku tygodniach zmarł. dziedzicem Osetna I Daszowa został jego syn Jerzy Ernest II. Prawdopodobnie ok. 1735 r. sprzedał Osetno. Jeszcze jeden przedstawiciel rodziny von Lossów był właścicielem Osetna - Jan Wolf von Loss, żonaty z Anna von Nimptsch, zmarły w 1716 r. Ich córka Eulalia Apolonia w 1707 r. została żoną Krzysztofa Ernesta von Dyherrn. W 1739 i 1791 odnotowano jako właścicieli Osetna Wielkiego I Niwy rodzina Dyherrn. Krzysztof Ernest von Dyherrn lub jego następca przekształcili dwór renesansowy w budowlę trójskrzydłową na rzucie podkowy. Wewnętrzny dziedziniec zamykała balustrada lub niski murek. W XIX stuleciu Osetno staje się własnością hrabiowskiej rodziny von Carmer. Juliusz Carmer dokonał neoklasycystycznej przebudowy pałacu. Powstała nowa klatka schowa, portyk przed głównym wejściem z tarasem na piętrze. W latach 40. ubiegłego stulecia m.in. wykonano prawdopodobnie portale elewacji głównej oraz obecny kształt wieży. W pierwszej połowie XIX w. powstał też krajobrazowy park otaczający pałac. Po śmierci hrabiego Juliusza Carmera Osetno przejęła w 1849 r. jego żona Harietta Charlotta Ernestyna von Unruh, wywodząca się z Wronińca. Następnie właścicielem stał się jej syn Fryderyk Wilhelm Ryszard Carmer (urodzony w 1849 r. w Osetnie, zmarły w 1915 r. w Ryczeniu). Zostawił żonie Fredzie Henrietcie z domu Prittwitz wieś Osetno liczące 305 ha i Niwę wielkości 683 ha. Wdowa ta mieszkała w Osetnie jeszcze w 1941 r. Pod koniec XIX lub na początku XX w. przebudowano wieżę zachodnią. Prawdopodobnie XVI - wieczna wieża została obudowana nowym murem, o czym świadczy jego grubość w przyziemiu. Do lat 30. obecnego stulecia rozbudowywano budynki plebanii. Po II wojnie światowej pałac stał się własnością państwa polskiego, a użytkownikiem Państwowe Gospodarstwo Rolne z siedzibą w Ryczeniu.

Tak o pałacu w Osetnie pisze Bolesława Krzyślak, autorka opracowania poświęcona temu zabytkowi: „Pałac w Osetnie stanowi najcenniejszy przykład nowożytnej rezydencji w dawnym powiecie górowskim. Szczególne wartości artystyczne wykazuje wystrój pałacu nawiązujący do najlepszych osiągnięć sztuki śląskiej okresu późnego renesansu. Fakt ten narzuca naczelny postulat, jakim jest wniosek o kompleksowe przebadanie konserwatorskie, które umożliwi ustalenie kierunku właściwej adaptacji i prawidłowe użytkowanie obiektu. Obecny stan zachowania budowli, która ulega stopniowej dewastacji, świadczy o tym, że aktualny użytkownik nie zdaje sobie sprawy z jej wartości historycznych i artystycznych, a także możliwości adaptacyjnych.”

Bolesława Krzyślak tak kończy swe opracowanie poświęcone kościołowi osetneńskiemu: „Najstarszy spośród zachowanych w dawnym powiecie górowskim kościół p.w. św. Michała Archanioła w Osetnie należy do interesujących przykładów wiejskiej architektury sakralnej okresu średniowiecza. [...] W chwili obecnej kościół osetneński prezentuje pod względem konserwatorskim stan niezgodny z prawdą historyczna, znacznie zniekształcony podczas prac remontowych przeprowadzonych w latach 1970-71 bez uzgodnień i nadzoru władz konserwatorskich. Wykonano wówczas m.in. tynki zewnętrzne w trudno usuwalnej zaprawie cementowo-piaskowej, pomalowano wnętrza przesłaniające polichromię i epitafia.” 

            Mirosław Żłobiński 

ŻŁOBIŃSKI M.: Osetno. Gaz. Górow. 1997 nr 26 s. 9, il.; nr 27 s. 9,il.; nr 28 s. 2, il.; nr 29 s. 9, il.


PIĘĆDZIESIĘCIOLECIE PARAFII W OSETNIE – ZARYS HISTORYCZNY

Elżbieta Maćkowska - Kwartalnik Górowski 18/2007


W marcu 2007 r. parafia pod wezwaniem św. Michała Archanioła w Osetnie obchodziła swoje 50-lecie. Uroczystościom przewodniczył ks. bp Edward Janiak. Z tejże samej okazji decyzją burmistrza Tadeusza Wrotkowskiego Gminne Dożynki 2007 odbędą się w Osetnie i staną się niejako ukoronowaniem parafialnego święta. Parafia w Osetnie należy do dekanatu Góra Śląska – Zachód i jest jedną z siedmiu parafii znajdujących się w tym dekanacie (obok Chróściny, Góry Śląskiej – Zachód, Luboszyc, Sicin, Żabina i Żuchlowa). Dekanatem administruje ks. Arkadiusz Wysokiński; wicedziekanem jest ks. Dariusz Pikulski z Luboszyc, a ojcem duchownym ks. Tadeusz Śliwka z Sicin.(1) Dekanat Góra – Zachód, wchodzący w skład archidiecezji wrocławskiej, od północy graniczy z archidiecezją poznańską, od wschodu z dekanatem Góra – Wschód, od zachodu z diecezją legnicką i diecezją zielonogórską. Obchody 50-lecia parafii w Osetnie obejmują historię powojenną, ale właściwa historia kościoła i parafii w Osetnie sięga wieku XIII. Pierwsze przekazy źródłowe mówią o proboszczu z Osetna. Wymieniony był on w dokumencie z 1289 r. (Pfarrer in Ozethno).(2) Kolejna wzmianka źródłowa pochodzi z roku 1302, gdy jako świadek występuje proboszcz Andrzej z Osetna (Propst Andreas in Osten).(3) W okresie reformacji kościół z Osetna przejęła gmina ewangelicka. Przywrócenie funkcji kościoła katolickiego nastąpiło w 1653 r. Wtedy to do parafii w Osetnie włączono Rogów Górowski, Niwę, Szaszorowice, Golę Górowską, Osetno Małe, Kietlów, Chorągwice, Lubów, Ryczeń, Uszczonów, Irządze, Luboszyce, Ciechanów i połowę Wronińca.(4) Dokładniejszych przekazów źródłowych o dziejach parafii i kościoła w Osetnie w wiekach minionych niestety brak. O samym kościele natomiast mówi jego architektura. Powstał w II połowie XIII w., ale pod koniec wieku XV właściciel posiadłości Ernst Tschammer dokonał przebudowy (powstała kaplica z portalem – rok 1498). Ok. 1550 r. dobudowano kaplicę rodową Tschammerów (znajdują się tam interesujące epitafia i tablice nagrobne) oraz dostosowano kościół do potrzeb protestantów. Kościół w Osetnie to budowla jednonawowa, murowana z kamienia i cegły. Zaliczany jest do grupy najstarszych kościołów w powiecie górowskim. Prezbiterium nakryte sklepieniem krzyżowo-żebrowym. Z 1491 r. pochodzi drewniany, rzeźbiony ołtarz ze sceną „Ostatniej wieczerzy” i „Ukrzyżowaniem”. W tym samym roku ufundowany został większy dzwon kościelny. Mniejszy ufundowano w roku 1510. We wnętrzu renesansowa, intarsjowana ambona z 1622 r. wykonana przez Melchiora Heintza, a ufundowana przez Hansa Burgwitza i Georga Wolffa (5) oraz XIX-wieczne obrazy. Wieża kościelna pochodzi z r. 1862. W XVIII w. dokonywano zmian w wyposażeniu wewnętrznym kościoła. Na przełomie XIX i XX w. przebudowano wieżę zachodnią. Na początku XX w. rozbudowano budynki plebani. Sam kościół był odnawiany w 1925 r. Kolejne remonty odbyły się w latach: 1964-1966 wieżę kościelną pokryto blachą, a do kościoła zakupiono nowe organy. W latach 1970-71 założono instalację elektryczną, przeprowadzono malowanie wnętrza i remont elewacji zewnętrznych.(6) Do roku 1957 posługą duszpasterską służyli wiernym księża z Góry. Parafię erygowano dopiero w roku 1957, a jej siedziba znajdowała się przy kościele filialnym p.w. św. Antoniego w Żuchlowie. Administratorem parafii został ks. Henryk Konarski (zmarł, pochowany na cmentarzu komunalnym w Górze), w latach 1975-1988 funkcję tę pełnił ks. Brunon Arabski, potem kolejno: od 1988 r. do 1991 r. ks. Jarosław Czarny, w okresie 1991-1998 r. ks. Wiesław Pisarski, od roku 1998 do 2004 r. ks. Marek Dutkowski (aktualnie administruje parafią p.w. św. Faustyny we Wrocławiu). Obecnie proboszczem parafii w Osetnie jest ks. Grzegorz Trawka. W 1952 r. parafia obejmowała wsie: Lipowiec, Gola Górowska, Kietlów, Bełcz Wielki, Irządze, Luboszyce, Ryczeń, Osetno Małe, Uszczanów.(7) W 1959 r. w skład parafii wchodziły wsie: Osetno, Gola Górowska, Kietlów, Klimontów, Miechów, Niechlów, Osetno Małe, Rogów Górowski, Ryczeń, Wroniniec, Żuchlów. Natomiast w roku 1991, gdy nastąpił podział parafii Osetno na dwie mniejsze – w Osetnie i Żuchlowie, parafia Osetno objęła tylko wsie: Osetno, Osetno Małe, Golę Górowską, Kietlów, Rogów Górowski, Ryczeń, Starą Górę i Włodków Górny. Wsie parafii rozmieszczone są w promieniu 6 km (najdalsza). Odległości te nie utrudniają więc wiernym praktyk religijnych, tym bardziej, że w parafii znajdują się dwa kościoły filialne: w Ryczeniu p.w. Najświętszego Serca Pana Jezusa i w Starej Górze p.w. św. Jakuba Apostoła. Ponadto w Rogowie znajduje się kaplica mszalna p.w. Matki Bożej Częstochowskiej. Liczba parafian na przestrzeni lat nie ulegała zdecydowanym zmianom. Obrazuje to poniższe zestawienie.

Wybrane lata     Liczba mieszkańców


1952                  1500
1959                  1883
1971                  2067
1979                  2562
Po podziale parafii na Osetno i Żuchlów
2000                  1370
2001                  1370
2007                  1350

W pierwszych latach po wojnie liczba mieszkańców parafii w sposób widoczny rosła, co związane było z zasiedlaniem tych terenów, aby od podziału parafii w 1991 r. zatrzymać się i utrzymywać na podobnym poziomie. Kanoniczne wizytacje parafii odbywały się w latach: 1948 r.(8) (ks. infułat Karol Milik), 1970 r.(9) (kard. Bolesław Kominek), 1977 r. – ks. bp. Wincenty Urban(10); 1998 r. – ks. bp. Józef Pazdur(11); 2004 r. – J. Em. Ks. Kard. Henryk Gulbinowicz.(12) Powojenna historia parafii zapisana jest w kronice, prowadzonej od 1957 r. Od tegoż roku w Osetnie znajdują się również księgi metrykalne. Ta informacja jest szczególnie ważna dla osób, które zainteresowane dziejami swych rodzin, zajmują się genealogicznymi badaniami. Aktualnie w skład parafii Osetno wchodzą wsie: Gola Górowska, Kietlinek, Osetno Małe, Rogów Górowski, Ryczeń, Stara Góra i Włodków Górny. W parafii działają Wspólnoty i Ruchy: Żywy Różaniec, Rada Parafialna, Ministranci, Lektorzy, Schola, Katolickie Stowarzyszenie Młodzieży, Eucharystyczny Ruch Młodych. Wieczysta Adoracja odbywa się zawsze 3 kwietnia, a nabożeństwo 40-godzinne przed Środą Popielcową.

1 www.archidiecezja.wroc.pl/dekanat z r. 2007.

2 B. Krzyślak, Osetno gm. Góra Śląska, woj. leszczyńskie. Kościół p.w. św. Michała Archanioła, Poznań 1979, s. 5 (maszynopis).

3 Ibidem.

4 Ibidem, s. 8.

5 B. Krzyślak, op. cit. s. 16.

6 Schematyzm Archidiecezji Wrocławskiej 1979, Wrocław 1979, s. 135.
7 Schematyzm Archidiecezji Wrocławskiej, Wrocław 1952, s. 264.

8 Schematyzm Archidiecezji Wrocławskiej, Wrocław 1959, s. 154.
9 Schematyzm Archidiecezji Wrocławskiej, Wrocław 1971, s. 166.
10 Schematyzm Archidiecezji 1979, op.cit. s. 136.
11 www.archidiecezja.wroc.pl z r. 2000.
12 www.archidiecezja.wroc.pl z r. 2007.

Elżbieta Maćkowska


 

                   

       

               

Pałac w Osetnie.

                       

                       

                       

                       

                       

Wnętrze pałacu przedstawia smutny widok.

       

Portal oraz płyta z napisem we wnętrzu obiektu. Bogato zdobiony manierystyczny portal jest dziełem Johanna Pola z Głogowa.

       

Pozostałość muru okalającego majątek oraz główna brama wjazdowa.

                       

                   

Zabudowa gospodarcza majątku.

Carl von Tschammer na tarasie pałacu należącym do jego przodków - maj 2009.


                   

Zabudowania gospodarcze drugiego majątku - w pobliżu kościoła.


                       

Kościół p.w. św. Michała Archanioła.

       

Płyty nagrobne ulokowane w ścianie kościoła oraz kapliczki w jego otoczeniu.

   

   

Organy oraz płyty nagrobne przedstawicieli szlachty z Osetna i okolic - umieszczone we wnętrzu kościoła.

               

               


           

Plebania w pobliżu kościoła oraz pamiątkowy kamień z tablicą w centrum miejscowości.


                       

                   

Zdewastowany ewangelicki cmentarz położony w lesie przy drodze do Ryczenia.

                       

                       

                       

                       

                       

           


                       

Współczesny cmentarz w Osetnie na którym trudno już dziś odnaleźć ślady niemieckich pochówków.

                   


 

Archiwalne widokówki i zdjęcia

Historische Ansichtskarten und Fotos

       


Z KSIĄŻKI ADRESOWEJ
ŚLĄSKICH MAJĄTKÓW ZIEMSKICH – rok 1937

Opracowanie: Zofia Hanulak i Elżbieta Maćkowska

OSETNO
Dobra szlacheckie z dobrami Niwa z folwarkiem Czarnolas.
Właścicielka: Freda von Carmer-Osten; w posiadaniu rodziny od 100 lat.
Powierzchnia: 981 ha; 431 ornej, 31 łąk, 61 pastwisk, 390 lasu, 20 wody, 30 nawodnionych łąk, 18 parku, ogrodu, podwórza itd.
Dochód: 9684 marek.
Gorzelnia (89 000 litrów) i cegielnia parowa. Udziałowiec cukrowni, młynów i mleczarni w Górze.
Czarne bydło mleczne, uprawa zbóż, buraków i ziemniaków.

Kwartalnik Górowski 1/2003


 

Majątki rodziny von Tschammer (także właścicieli Osetna) na Śląsku:

 

Bankwitz - Kreis Namslau                                                 Bąkowice - powiat namysłowski 

Dahsau - Kreis Wohlau/Guhrau                                        Daszów - powiat górowski 

Dromsdorf und Lohnig - Kreis Striegau                             Drogomiłowice i Łagiewniki Średzkie - powiat średzki 

Eichholz - Kreis Liegnitz                                                    Warmątowice Sienkiewiczowskie - powiat legnicki 

Gross-Krichen - Kreis Lüben                                            Krzeczyn Wielki - powiat lubiński 

Lederose - Kreis Striegau                                                 Różana powiat - średzki 

Polnisch-Taschammendorf - Kreis Strehlen                     Samborz powiat - średzki 

Saabor - Kreis Grünberg                                                   Zabór - powiat zielonogórski 

Tschammer-Ellguth - Kreis Gross Strehlitz                       Ligota Samborowa - powiat oleski 

Brunzelwaldau - Kreis Freystadt                                       Broniszów - powiat nowosolski 

Heidevorwerk (neben Quaritz) - Kreis Glogau                  Dzików - powiat polkowicki 

Oberquell früher Quaritz - Kreis Glogau                           Gaworzyce - powiat polkowicki 

Nieder Tschirnau - Kreis Guhrau                                      Czernina Dolna - powiat górowski 

Reisicht - Kreis Goldberg                                                  Rokitki - powiat legnicki 

Tammendorf - Kreis Goldberg                                          Groble - powiat legnicki 

Tschirbsdorf - Kreis Goldberg                                          Czernikowice - powiat legnicki 

Wittgendorf - Kreis Goldberg                                            Witków - powiat legnicki 

Porlewitz - Kreis Guhrau                                                   Parłowice - powiat rawicki 

Osselwitz und Vorwerk Teichenau - Kreis Guhrau           Osłowce - powiat górowski 

Gross Räudchen - Kreis Guhrau                                      Rudna Wielka - powiat górowski 

Strehlitz - Kreis Oels                                                         Strzelce - powiat oleśnicki 

Borganie - Kreis Schweidnitz                                            Borzygniew - powiat wrocławski 

Ketzendorf - Kreis Opeln                                                   Karłowice - powiat opolski 

Mühnitz - Kreis Oels-Trebnitz                                            Mienice - powiat trzebnicki 

Kuhnern - Kreis Striegau                                                   Konary - powiat średzki 

Brödelwitz - Kreis Guhrau/Wohlau                                    Brodowice - powiat lubiński 

Tscheschen - Kreis Guhrau                                              Cieszyny - powiat górowski 

Hengwitz - Kreis Guhrau                                                   Kobylniki - powiat górowski 

Hochbeltsch - Kreis Guhrau                                              Bełcz Górny - powiat górowski 

Hünern - Kreis Guhrau                                                      Psary - powiat górowski 

Kittlau - Kreis Guhrau                                                        Kietlów - powiat górowski 

Rahenau - Kreis Guhrau                                                   Równa - powiat górowski  

Weisfurt früher Krolkwitz - Kreis Glogau                            Królikowice - powiat nowosolski

Wiesenberge früher Malschwitz - Kreis Glogau                 Małaszowice - powiat nowosolski

Nenkersdorf - Kreis Glogau                                               Drogomil - powiat nowosolski

Skeyden - Kreis Glogau                                                     Skidniów - powiat głogowski

Eichbach früher Kummernick - Kreis Glogau                     Komorniki - powiat polkowicki                               

 

Westpommern:

 

Latzig - Kreis Belgard                                                        Laski - powiat białogardzki 

Gross Rambin - Kreis Belgard                                          Rąbino - powiat świdwiński

 


Były budynek  pracowników obsługi nieczynnej już linii kolejowej.

Linia kolejowa Leszno – Góra – Krzelów

Historia

Dolnośląska powiatowa Góra uzyskała w 1885 roku pierwsze połączenie kolejowe z Bojanowem w Prowincji Poznańskiej. Trasa ta została w 1906 roku poprowadzona dalej do Głogowa. Zabrakło jednakże połączenia północ – południe, pomiędzy węzłami kolejowymi w Lesznie i Legnicy. Dlatego też 11 czerwca 1914 roku z udziałem Państwa Pruskiego, Prowincji Poznańskiej, powiatów: leszczyńskiego, górowskiego, ścinawskiego oraz miast: Góra, Ścinawa i Chobienia, wraz z mnóstwem zainteresowanych osób, a także, z należącym do Lenz & Co, Kolejowym Towarzystwem Budowlanym, założono Leszczyńsko – Górowsko – Ścinawską Kolej Małą Towarzystwo Akcyjne z siedzibą w Górze.

Ze względu na wybuch I wojny światowej, krótko po założeniu kolejki, trasę otwarto dla ruchu towarowego dopiero 15 września 1916 roku, a dla ruchu pasażerskiego 24 maja 1917 roku. Ruch obsługiwała – tak jak na Kolei Legnicko – Rawickiej – firma Lenz & Co.

17 stycznia 1920 roku Leszno wyzwolono. Mniej więcej od tego momentu około 10 kilometrowa część trasy leżąca na odcinku od Leszna do granicy w okolicach Laskowej nie była używana. Stało się tak z dwóch powodów. Po pierwsze w ramach prowadzonych walk powstańczych, Powstańcy Wielkopolscy wysadzili most na rzece Kopanicy (Rów Polski) w okolicach Henrykowa. Drugi powodem jest powstanie wkrótce granicy, między polską Laskową, a niemiecką wówczas Chróściną (1920r.). Do roku 1922 linia została na tym odcinku rozebrana, na co wskazują nigdy nie wznowione kursy do Leszna, nawet podczas niemieckiej okupacji w czasie II wojny światowej. Dziś spacerując wzdłuż torów linii Poznań – Wrocław widać jeszcze starotorze, ciągnące się do ogródków działkowych za Zaborowem.

Od 1920r. pociągi w kierunku Góry zaczynały bieg we Wrociszowie-Chróścinie. Nazwę Towarzystwa zmieniono 25 marca 1939 roku na Górowską Kolej Małą Towarzystwo Akcyjne.

Trasą Góra – Krzelów (Ścinawa, bo tam dojeżdżała większość pociągów) w latach dwudziestych i trzydziestych XX wieku, jeżdżono pięć razy dziennie, w niedziele mniej; pomijając to jeździło kilka pociągów na linii Rawicz – Legnica przez Ścinawę, dzięki czemu podróżni, z tego punktu kolejowego (Ścinawy), mogli bez dalszych przesiadek podróżować główną linią Wrocław – Głogów, a także kontynuować podróż w kierunku Legnicy. W czasie II wojny światowej linia obsadzona była już tylko przez 3 – 4 pociągi dziennie. Znaczące zmniejszenie obsługi ruchu przypadło na odcinek od Góry do granicznego Wrociszowa-Chróściny.

Towarzystwo w 1928 roku składało się z 4 parowozów serii T3 (polskie oznaczenie TKh1); 1 wagonu motorowego, 5 wagonów osobowych, 2 wagonów bagażowych; w 1939 roku były to 3 lokomotywy, 2 wagony silnikowe, 7 wagonów osobowych, 2 bagażowe i 32 towarowe. Linia nosiła nazwę „małej”, bowiem jej parametry odbiegały od ówcześnie przyjętych standardów (promienie łuków, nacisk osiowy, wielkość wzniesień), a nie jak podają niektóre źródła, że była linią wąskotorową. Podróż z Leszna do Krzelowa zajmowała według rozkładu z 1917 roku 3 godziny. Średnia prędkość pociągu wynosiła zatem 20km/h.

Trasa

Pierwotnie licząca nieomal 60 km długości, normalnotorowa (1435mm) linia rozpoczynała się na Małym Dworcu w powiatowym Lesznie, należącym do ówczesnej Prowincji Poznańskiej i wiodła w kierunku południowym, równolegle do torów linii Poznań – Wrocław, rozdzielając się w obecnej dzielnicy Leszna, Zaborowie. Dalej przez granicę prowincji na Dolny Śląsk, krzyżując się w Sławęcicach z państwową linią Bojanowo – Odrzycko. Stąd, aż do Góry, tory podążały równolegle do siebie, mając osobne dworce w Sławęcicach i Górze. Za Górą linia kierowała się w kierunku Odry i biegła kilka kilometrów wzdłuż niej; potem osiągała w Krzelowie linię Kolei Legnicko-Rawickiej, która prowadziła przez Ścinawę do Legnicy.

Linia ta na odcinku Leszno – Krzelów nie przekraczała Odry, działo się to dopiero przed samą Ścinawą, a więc już za Krzelowem. Najbliżej rzeki linia znajdowała się w okolicach Luboszyc i Chobieni. Jednakże w tej drugiej sytuacja była bardziej skomplikowana, bowiem dworzec znajdował się tam po wschodniej stronie rzeki, a miasto po zachodniej.

 

• 0,0 Lissa Kleinbahnhof – Leszno Dworzec Mały

• 2,8 Lissa Saboren – Leszno Zaborowo

• 7,6 Heinrichshof – Henrykowo

• --- Staatsgrenze ab 1920 – granica państwa od 1920, okolice Laskowej

• 13,1 Heinzendorf-Kraschen – Wrociszów-Chróścina /Witoszyce/

• 16,5 Gleinig – Glinka

• 19,0 Schlabitz Kleinbahnhof – Sławęcice Dworzec Mały

• 22,0 Guhrau Kleinbahnhof – Góra Dworzec Mały

• 24,7 Alt-Guhrau – Stara Góra

• 27,1 Neuguth – Rogów Górowski

• 29,7 Groß Osten – Osetno

• 33,4 Oderbeltsch (1939: Waldvorwerk) – Bełcz Wielki (1939: Masełkowice)

• 35,2 Herrnlauersitz - Luboszyce

• 38,1 Irrsingen – Irządze

• 41,4 Lübchen – Lubów

• 43,9 Köben (Fähre über die Oder) – Chobienia

• 46,7 Neuheidau – Bieliszów

• 49,7 Nieder Gimmel – Jemielno Górowskie

• 51,8 Neuvorwerk (Nur Güterverkehr) – Borki (tylko ruch towarowy)

• 53,4 Rayschen – Rajczyn

• 54,9 Krischütz – Gryżyce

• 58,7 Wischütz – Wyszęcice

• 59,8 Krehlau LRE – Krzelów Kolej Rawicko-Legnicka

• + 8,0 Ścinawa

 

Autor: Witold Porankiewicz 

Opracowane na podstawie: 

Siegfried Bufe: Eisenbahnen in Schlesien. Egglham 1989.

http://dirk.steindorf-sabath.eu/kr-eisen-lissa-guhrau.html



Portal pałacu w Osetnie.

Autor fotografii Marek Chwistek ze Wschowy.



Śląsk - Dolny Śląsk - Schlesien - Niederschlesien - Silesia - Zabytki Dolnego Śląska

Będę wdzięczny za wszelkie informacje o historii miejscowości, ciekawych miejscach oraz za skany archiwalnych widokówek lub zdjęć.

Wenn Sie weitere Bilder oder Ortsbeschreibungen zu dem oben gezeigten Ort haben sollten, wäre ich Ihnen über eine Kopie oder einen Scan sehr dankbar.

Tomasz  Mietlicki    e-mail  -  itkkm@o2.pl