Dolny Śląsk - dziedzictwo przeszłości utrwalone w zabytkach

Niederschlesien - die Erbschaft der Vergangenheit in Denkmälern verewigt

Lower Silesia - inheritance of the past in remains


 

Czerniawa (część miasta Świeradów Zdrój) - powiat lubański

vor 1945 Bad Schwarzbach - Kreis Lauban

 

           

Zabudowa miejscowości.



       

       

Autor fotografii Eckhard Huth z Drezna.

Czarci Młyn

Młyn wodny w Czerniawie-Zdroju powstał ok. roku 1890. Jego podstawowe wyposażenie jest oryginalne i pochodzi z okresu budowy. Młyn jest typowym przykładem budownictwa jakie wznoszono na pograniczu śląsko-czeskim. Maszyny i urządzenia znajdujące się w młynie, a funkcjonujące do dziś, są typowe dla wyposażenia młynów gospodarczych z przełomu XIX/XX w. Były one budowane w tzw. systemie amerykańskim, w którym transport zboża był całkowicie zmechanizowany. Młyn dysponował napędem z koła wodnego, nasiębiernego o średnicy 6,5 m i jest jednym z nielicznych tego typu na Dolnym Śląsku.

Obiekt zwany „Czarcim Młynem” stanowi skansen produkcyjny tzw. MUZEUM CHLEBA, gdzie zwiedzający mogą przyjrzeć się dawnemu cyklowi produkcji pieczywa, począwszy od przetworzenia pszenicy w maszynach młyńskich, przez wyrabianie ciasta a skończywszy na wypiekaniu bochenków w piecu chlebowym.

W Sali chlebowej możemy zobaczyć 100 – letni piec chlebowy, w którym do dnia dzisiejszego można piec chleb.

W Sali historycznej mieszczą się urządzenia technologiczne pierwszego poziomu. Od ok.1951 roku młyn dysponował napędem z koła wodnego, nasiębiernego, którego obroty napędzały wał, a ten wprawiał w ruch pędnie pasowe na poszczególne maszyny i urządzenia młyńskie. Niestety w 1951 roku uszkodzeniu uległa oś koła i w efekcie wstrzymano pracę na kilka lat. W 1957 roku wiosenna powódź uszkodziła również jaz piętrzący na Czarnym Potoku i stawidła mechaniczne. W 1957 roku Piotr Pietrasz podjął się próby uruchomienia młyna i zastosował napęd poniemieckiego silnika elektrycznego.

Obecnie woda krąży w obiegu zamkniętym, a wszystkie urządzenia młyna napędzane są energią elektryczną. Koło jest wykonane ze 150 letniego drzewa modrzewiowego. Na ścianach i w rogu sali widać zachowane oryginalne elementy starego koła. Koło to prezentuje wybitne wartości historyczne i techniczne. Należy do unikatowych egzemplarzy urządzeń tego typu, z których do dzisiaj zachowały się tylko nieliczne. Zachowały się również elementy starego wału, które stanowią element ekspozycji muzealnej.

Sala Technologiczna - wśród maszyn i urządzeń usytuowanych na 4 kondygnacjach w części produkcyjnej znajdują się: mlewnik, gniotownik, śrutownik, elewatory, kosz zbożowo-zsypowy, drewniane rury z workownicą, mieszanka pozioma, silosy – zbiorniki zbożowe, szafka aspiracyjne, czyszczarnia, wialnia zbożowa, tryjer, odsiewacz – sortownik.

Maszyny i urządzenia młyńskie funkcjonujące do dzisiaj pochodzą z okresu budowy młyna, a niektóre z nich co najwyżej z lat 20-tych. Możliwości produkcyjne młyna sięgają 1,5 tony mąki na dobę. Fakt, że pochodzą one z jednego czasu i są kompletne podnosi walory historyczno – techniczne i stanowi o unikalności i wyjątkowości Czarciego Młyna. Efektem pracy młyna są następujące produkty: mąka, kasza manna, otręby wszystko w zależności od tego jakie zboże jest mielone. Produkty te można zobaczyć i sprawdzić ich strukturę, smak i zapach.

Młyn jest również jednym z miejsc postojowych na trasie szlaku turystycznego „Śladami Izerskich Tajemnic”, można tu zdobyć informacje na temat wszystkich atrakcji turystycznych okolicy.

W latach 2011-2012 młyn doczekał się rewitalizacji, dzięki której w budynek został całkowicie wyremontowany, a maszyny i urządzenia w nim funkcjonujące zostały odrestaurowane. Ogromnym sukcesem jest uruchomienie koła wodnego. Dla gości odwiedzających młyn dostępny jest punkt informacyjny, wybudowano wiatę pod którą wymurowano grilla z rusztem i kominem. Specjalnością młyna jest chleb pieczony w nowym piecu, podawany ze smalcem i ogórkiem kiszonym. Obiekt został przystosowany dla osób niepełnosprawnych.

Legenda o Czarcim Młynie

W dolinie Czarnego Potoku położona jest miejscowość Czerniawa-Zdrój, w której to osiedlił się po powrocie z wojennej wyprawy, młodzieniec imieniem Bożydar. Za oszczędności zakupił w okolicach Czarnego Potoku kawałek gruntu i postawił na nim okazały młyn wodny. Wiosną i jesienią wody w rzece nie brakowało, ale w okresach letnim i zimowym zdarzało się, że przy braku opadów, jej niewielkie ilości nie były w stanie poruszyć ciężkiego koła młyńskiego. klientów też było niewielu, ponieważ mieszkańcy wioski posiadali niewielkie uprawy, a okoliczni wozili zboże do innych młynów. Problem ten spędzał sen z powiek Bożydara. Gdy pewnej nocy wracał z karczmy w Orłowicach, spotkał na swej drodze nieznanego osobnika. Okazało sie, że podąża w tę samą stronę i zaproponował towarzystwo. Napój chmielowy rozwiązał język młodemu młynarzowi, który zwierzył się nieznajomemu ze swych problemów. Ten po krótkim namyśle, powiedział, że ma na to radę - wystarczy tylko, że Bożydar pójdzie o północy na Czarną Kopę i na skale wyryje pierwszą literę swojego imienia. Rada była zaskakująca, ale też i nie trudna do wykonania, tylko nie mógł zrozumieć, dlaczego właśnie o północy miał na skale wyryć początek swojego imienia i jaki to mogło mieć związek z jego zmartwieniem. Po kilku tygodniach, kiedy młyn zatrzymywał się coraz częściej, a klientów było coraz mniej, Bożydar postanowił wybrać się na wspomnianą górę. Ostrym narzędziem wykuł w skale literę B. Wysiłek był niewielki, ale po tj wyprawie spał całą dobę. Od wyprawy wszystko się zmieniło, koło młyńskie obracało się bez przerwy, a okoliczni mieszkańcy przywozili zboże na przemiał, a co za tym idzie i majątek Bożydara się powiększał. Stał się, w ciągu kilku lat, jednym z najzamożniejszych mieszkańców wioski. Był tylko jeden problem, chciał sie ożenić, a mimo swego majątku, nie mógł znaleźć odpowiedniej kandydatki. Ubolewał nad tym strasznie, nie mógł spać i marniał coraz bardziej. Podczas jednej z bezsennych nocy zauważył siedząca nad brzegiem potoku postać. Rozpoznał w niej nieznajomego, którego kilkanaście lat wcześniej spotkał na swej drodze. Znów opowiedział mu o swoim zmartwieniu, bez większych nadziei. Nieznajomy wysłuchał Bożydara z uwagą i poradził mu, by wykuł na skale obok pierwszej, ostatnią literę swojego imienia. Następnej nocy udał się Bożydar na Czarną Kopę, zrobił co mu poradził nieznajomy, a po upływie tygodnia oświadczył się pannie z okolicznej miejscowości. Oświadczyny zostały przyjęte, wyprawiono huczne wesele, a młodzi żyli długo i szczęśliwie. Niestety nie doczekali się potomstwa.

Przyszedł wreszcie czas, gdy Bożydar musiał rozstać się zżyciem doczesnym - wówczas nieznajomy pojawił się po raz trzeci. Wziął go za rękę i zaprowadził pod Czarną Kopę, skał się rozsunęły i weszli do mrocznych czeluści. stąd nie było już wyjścia, nieszczęsny Bożydar skazany został na potępienie w nieskończonej otchłani piekła. Za swą lekkomyślność i chęć szybkiego zysku utracił szansę godnego życia na innym świecie. Słuchając rad nieznajomego, własną na skale podpisał na siebie wyrok. Tym "źyczliwym" osobnikiem był czart w ludzkiej skórze i to on skwapliwie wypełniał życzenia Bożydara. W górach jest dużo kamieni, pod którymi znajduje się woda. Gdy w potoku był niski poziom, podnosił kamień i wypuszczał strumień, który poruszał młyńskie koło. Bywały też suche tygodnie, wtedy nie miał innego wyjścia, siadał więc na łopatki koła, by swym ciężarem wprawić je w ruch. Napracował sie sporo przez wiele lat, ale jego wysiłek nie poszedł na marne, pozyskał jeszcze jedną dusze do swych nikczemnych celów.

Wdowa przeżyła młynarza zaledwie o kilka lat, a młyn spłonął od uderzenia pioruna. Po wielu latach w tym samym miejscu wzniesiono młyn murowany. Na pamiątkę tego osobliwego wydarzenia nazwano go Czarcim Młynem, aby ustrzec się jednak odwiedzin przebiegłego czarta, należy zgodnie z tradycją dotknąć metalowej głowy lwa, która jest umieszczona w tym celu na drzwiach wejściowych.

Źródło: M. Świeży - W dolinach Bobru i Kwisy" Przewodnik Historyczno-Krajoznawczy

Informacje ze strony - http://www.swieradowzdroj.pl



 

Archiwalne widokówki i zdjęcia

Historische Ansichtskarten und Fotos

               

                       

           


Śląsk - Dolny Śląsk - Schlesien - Niederschlesien - Silesia - Zabytki Dolnego Śląska

Będę wdzięczny za wszelkie informacje o historii miejscowości, ciekawych miejscach oraz za skany archiwalnych widokówek lub zdjęć.

Wenn Sie weitere Bilder oder Ortsbeschreibungen zu dem oben gezeigten Ort haben sollten, wäre ich Ihnen über eine Kopie oder einen Scan sehr dankbar.

Tomasz  Mietlicki    e-mail  -  itkkm@o2.pl