Dolny Śląsk - dziedzictwo przeszłości utrwalone w zabytkach

Niederschlesien - die Erbschaft der Vergangenheit in Denkmälern verewigt

Lower Silesia - inheritance of the past in remains


 

Bukowna - powiat lubiński

vor 1945 Buchwald - Kreis Lüben

 

           

Pozbawiony cech stylowych dawny dwór na zachodnim krańcu wsi oraz zabudowa dawnego folwarku.


   

Południowo - wschodni kraniec wsi. Zabudowa mieszkalna dawnego majątku oraz pusty plac po rozebranych budynkach.


Kaplica pw. Matki Bożej Częstochowskiej

Kaplica znajduje się w wolnostojącym, parterowym budynku usytuowanym w centralnej części osady. W obiekcie tym wcześniej znajdował się wiejski sklep Gminnej Spółdzielni w Lubinie. Obecnie budynek podzielony jest na dwie niezależne części. W jednej z nich znajduje się świetlica wiejska, natomiast druga dzięki staraniom ówczesnego proboszcza parafii w Zimnej Wodzie ks. Daniela Wójcika, na początku lat osiemdziesiątych ubiegłego wieku, została przekazana przez gminę wiejską Lubin na urządzenie kaplicy dla mieszkańców Bukownej oraz sąsiednich wsi. W kaplicy odprawiane są cotygodniowe nabożeństwa niedzielne, a także w każde ważniejsze święta kościelne.

Tekst umieszczony za zgodą autora z publikacji - Świątynie powiatu lubińskiego. Henryk Rusewicz, Lubin 2006


               



BUKOWNA

Dawne nazwy miejscowości

Buchwaldt - 1591, Buków, Buckwitz - 1887, Bockwitz, Buchwald - 1887, Buchwald - do 1945 r., też Bukowica.

Historia wsi

Najstarsza wzmianka źródłowa pochodzi z 1283 r.; wieś do tego roku stanowiła własność rycerza Przemysława Budziwoja. Informacji o siedzibie rycerskiej w Bukownej dostarcza dokument wydany w Karlsteinie 23.VII.1359 r. przez cesarza Karola IV. Wówczas w obecności Rady Miejskiej Wrocławia został rozstrzygnięty spór w sprawie podziału spadku po Bolesławie III księciu brzeskim między jego dwóch synów: Wacław I książę Śląska i pan Legnicy miał odstąpić swojemu bratu Ludwikowi I księciu Śląska i panu w Brzegu - Chojnów z zamkiem i okręgiem oraz między innymi „dworzyszczem” w Bukownej koło Lubina. W 1369 r. właścicielem wsi była rodzina von Grunau.

Dokładnie nie wiadomo, od kiedy dobro w Bukownej należało do majątku w Zimnej Wodzie, w XVI w. gospodarowanego przez rodzinę von Axleben Magnus, następnie w 1649 r. zakupionego przez rodzinę hrabiowską Pompeji. Majątek ten w 1654 r. wraz z Bukowną wszedł w posiadanie cesarskiego austriackiego feldmarszałka hrabiego Johanna von Götz. Jego syn, radca cesarski hrabia Hans Georg von Götz (zm. w 1681 r.), odziedziczył majątek, składający się wówczas z dóbr w Zimnej Wodzie, Bukownej, Zamienicach, Bielawie Górnej i Wiercieniu. W 1737 r. majątek zakupiony został przez benedyktynów z Legnickiego Pola. Od 1810 r, kiedy to sekularyzowano majątki kościelne, był to majątek królewski. W 1810 r. majątek wydzierżawił Franz von Raumer, następnie, jak to miało często w tym czasie miejsce, wykupując go. W 1831 r. majątek wraz z folwarkiem Waldhof wykupił radca von Raumer. W latach 1870-1873 w księgach adresowych jako właściciel Bukownej wymieniany był legnicki kupiec Salomon Neissner, w latach 1886-1894 - Karl Wilhelm, następnie w latach 1898-1905 A. Wilhelm. W 1909 r. właścicielem majątku był A. Karl Anders, w 1912 r. Karl Anders, w latach 1917-1926 wymieniana była Elisabeth Anders z domu Hoffmann. Od 1928 r. majątek był w posiadaniu rodziny von Hagspiehl: w 1930 r. został wymieniony jako właściciel Kurt Hagspiehl. W 1937 r. dobra szlacheckie podzielone zostały przez Śląskie Towarzystwo Ziemskie (Schlesische Landgesellschaft); jedynie część majątku stanowiąca dobra dziedziczne (Erbhof) pozostała własnością Heinricha Hagspiehla.

Według spisu z 1613 sporządzonego dla księstwa legnickiego w Bukownej mieszkało12 zagrodników i 1 chałupnik. W 1789 r. do Bukownej przynależał Waldvorwerk; znajdowało się w miejscowości 6 domów osiedlonych tu urzędników dworskich oraz 3 folwarki; wówczas wieś liczyła 5 gospodarstw wolnych zagrodników, 21 zagrodników omłockowych oraz 9 gospodarstw chałupniczych. Przed 1820 r. miejscowość należała do powiatu złotoryjsko-chojnowskiego. W 1845 r. była to wieś dwudzielna, wyodrębniano części Dolną i Górną.

Układ przestrzenny wsi

Bukowna jest wsią ulicową z wykształconym, pierwotnie zabudowanym nawsiem w środkowej części obszaru zabudowanego. W tej części wsi znajdują się większe zagrody mieszkalno-gospodarcze z budynkami mieszkalnymi w większości w układzie szczytowym. Wśród zabudowy wiejskiej wyróżnia się zespół budynków mieszkalnych z ok. 1935 r. z ryglową ścianą szczytową - efekt tak zwanej kolonizacji wewnętrznej lat trzydziestych oraz wybudowana ok. 1920 szkoła (obecnie dom nr 26). Podział wsi na dwie części był związany z istniejącymi tu dwiema siedzibami szlacheckimi. Na wschodnim krańcu wsi znajdują się relikty pierwotnie obronnej, otoczonej fosą siedziby (dwór zburzony został po 1945 r., obecnie zachowane są jedynie kamienno-ceglane sklepienia piwnic oraz zarys fosy otaczającej wyniesienie z ruiną dworu) i folwark (z zabudową z drugiej dekady XX w.). Natomiast na zachodnim krańcu wsi znajduje się założenie pałacowo-parkowe z folwarkiem. Na północ od zespołu położonego w zachodniej części wsi znajduje się grodzisko, które potwierdza wczesną metrykę miejscowości. Wzdłuż drogi do Liśca posadzono w latach trzydziestych XIX w. aleję lipową. W latach 30. XX w. na pn.-wsch. od wsi istniała kolonia zwana Bruckhäuser z dwoma kmiecymi i jedną chałupniczą zagrodą. Do 1945 r. znajdowała się w Bukownej plantacja winorośli, wieża widokowa oraz pawilon letni. Zajmujący zachodnią część założenia pałacowego park naturalistyczny założony został w końcu 3 ćw. XIX w., przekształcony częściowo w leśny na przełomie XIX i XX w., obecnie odgrodzony jest od folwarku. Najstarszym elementem założenia jest staw hodowlany usytuowany po północnej stronie zabudowy folwarcznej. Staw otoczony został wysokim wałem - groblą, po której poprowadzono drogę spacerową obsadzoną nieregularnie dębami. Od zachodu i południa park zamknięty był obsadzeniem rzędowym, którego relikty przetrwały w postaci najstarszych pojedynczych lip, grabów i dębów. Drzewostan parkowy z czasem był uzupełniany luźnymi nasadzeniami, co nadało założeniu leśny charakter; park obiegała promenada. Na wprost pałacu usytuowany został gazon, wokół którego wytyczono podjazd. Pałac, wzniesiony zapewne w 3 ćw. XIX w., pozbawiony obecnie cech stylowych, przebudowany został gruntownie po 1945 r. (w pałacu po 1945 r. zorganizowano szkołę podstawową), kompozycja parku oraz pierwotny układ dróg jest zatarty. Budynki folwarku usytuowane są wokół prostokątnego dziedzińca z wjazdem od strony południowo-wschodniej. Zabudowania pochodzące z przełomu XIX i XX w. wyróżniają się ceglanym detalem architektonicznym. Budynki wcześniejszego folwarku (wg mapy topograficznej z 1824 r.) zbudowane były wokół dziedzińca kwadratowego.

Wykaz zabytków architektury i budownictwa

1. Ruina dworu, pd. - wsch. kraniec wsi obok domu nr 1, mur., XVII.
2. Zespół folwarku nr 35 w zach. krańcu wsi:
    a. budynek mieszkalno-gospodarczy nr 35 a, mur., XIX/XX;
    b. budynek mieszkalno-gospodarczy nr 35 b, mur., XIX/XX;
    c. budynek mieszkalny nr 35 c, mur., k. XIX;
    d. park, zał. k. 3 ćw. XIX w., XIX/XX w, nr rej. 445/L z 22.09.1976.
3. Dom nr 25, mur., 4 ćw. XIX.
4. Dom nr 26, dawna szkoła, mur., l. 20. XX.
5. Aleja lipowa z Bukownej do Liśca, l. 30. XIX.

Wykaz stanowisk archeologicznych znajduje się w oryginalnym opracowaniu.

Niniejsze opracowanie stanowi wyciąg ze Studium Środowiska Kulturowego gminy Lubin opracowanego w roku 2002 przez zespół w składzie: Bogna Oszczanowska, Beata Sebzda - historia i historia sztuki, Maria Sikorska i Donata Wiśniewska - archeologia oraz Emilia Dymarska - plansze. Studium powstało w Regionalnym Ośrodku Studiów i Ochrony Środowiska Kulturowego (od 2003 Regionalnym Ośrodku Badań i Dokumentacji Zabytków) we Wrocławiu.



Śląsk - Dolny Śląsk - Schlesien - Niederschlesien - Silesia - Zabytki Dolnego Śląska

Będę wdzięczny za wszelkie informacje o historii miejscowości, ciekawych miejscach oraz za skany archiwalnych widokówek lub zdjęć.

Wenn Sie weitere Bilder oder Ortsbeschreibungen zu dem oben gezeigten Ort haben sollten, wäre ich Ihnen über eine Kopie oder einen Scan sehr dankbar.

Tomasz  Mietlicki    e-mail  -  itkkm@o2.pl