Dolny Śląsk - dziedzictwo przeszłości utrwalone w zabytkach

Niederschlesien - die Erbschaft der Vergangenheit in Denkmälern verewigt

Lower Silesia - inheritance of the past in remains


 

Chełmek Wołowski - powiat lubiński

vor 1945 Culmikau / Kulmikau - Kreis Wohlau

 

W miejscu tym stał od XVI wieku dwór. Poza fosą i ruinach piwnic nic już nie pozostało po rezydencji należącej m.in. do rodu von Dyhrn i von Wagenhoff w połowie XIX wieku. Dwór widoczny jest na archiwalnych fotografiach.

   

 

Pałac przed 1945 rokiem oraz zdjęcia wykonane prawie z tego samego miejsca wczesną wiosną 2010 roku.

       

Dojście do miejsca po pałacu.

       

Widok na wyspę na której stał pałac oraz fragment jej umocnionych brzegów.

       

Ocalałe nikłe fragmenty pałacu - piwnice

             

Pozostałość parku.

     

Zabudowa mieszkalno - gospodarcza dawnego majątku i widok na dziedziniec folwarczny.


        

Rodzina von Wagenhoff posiadała także majątek w Dankowicach (Dankwitz Kreis Reichenbach früher Kreis Nimptsch) w powiecie wrocławskim oraz w miejscowości Borów (Krumpach Kreis Trebnitz) w powiecie trzebnickim od 1936 roku. Pałac w Borowie na ostatniej fotografii już nie istnieje. Na pierwszej fotografii pałac w Bankowicach w 1911 roku a na kolejnych dwóch ruina pałacu w Dankowicach w latach 70 - tych XX wieku.

     

Zarośnięte latem ruiny pałacu w Dankowicach (2010 rok) oraz fragment zabudowy gospodarczej dawnego majątku.


     

Budynek dworca kolejowego i toalety oraz jeden z domów w miejscowości.


Jeden z domów w miejscowości. Dom ten należał do właściciela fabryki cementu Carla Jauera. Zakład ten jest widoczny na jednaj z archiwalnych widokówek. Jednym z asortymentów produkcji były płyty nagrobne jak ta z Tymowej.



  

Budynek dworca kolejowego.

Autor fotografii Eckhard Huth z Drezna.



Chełmek Wołowski (Culmikau) - wieś w gminie Ścinawa, powiat Lubin.

Dawne dokumenty wspominają ją jako Kulmekow (1371), Kulmickau, Kulmikau, funkcjonowała też nazwa Gunke. Była to nieduża wioska z 110 mieszkańcami w końcu XVIII wieku. Oprócz folwarku i drewnianej siedziby dziedzica, było 12 gospodarstw zagrodniczych, 2 gospodarstwa chałupnicze i 1 gospodarstwo kolonisty. Obecnie wieś też jest niewielka, ale coraz trudniej dopatrzyć się śladów po właścicielach dóbr rycerskich i obszernym folwarku. Po fosie jest zamulony staw w środku wsi, a w miejscu siedziby dziedziców pozostały resztki piwnic. Też opodal od zachodniej strony, pozostały resztki zabudowy dawnego folwarku dworskiego. Śladem  dawnego parku są cztery okazy dębu szypułkowego określane wiekiem na 90 – 130 lat, ale zarasta tu coraz bardziej młody samosiew zacierający dawną kompozycję parkową. 

Nie ma wiadomości o pierwszych właścicielach którzy urządzili tu sobie swoją rodową siedzibę obronną na sztucznej wyspie, do której dostęp od strony zachodniej był tylko przez most zwodzony. Zastąpiono go potem odpowiednim wjazdem. Prawdopodobnie w już XVI wieku na zrębach pierwotnej siedziby powstał nowy piętrowy pałacyk o konstrukcji ryglowej z kamiennymi fundamentami na planie prostokąta. Potem wielokrotnie go modernizowano, zwłaszcza w XIX wieku, jednak nowa rzeczywistość własnościowa po roku 1945 zadecydowała o jego ruinie. Dawne pocztówki przedstawiają jego wygląd. 

Udokumentowane wiadomości o właścicielach Chełmka pochodzą dopiero z XVIII wieku, najpierw wspominana jest rodzina von Adelsdorf, potem baron von Pess z Boršova w Czechach, jego córka żona pułkownika von Richardi, starosta von Unruch, baron von Gillern (1785), baron von Wolfsdorff i od 1845 roku jego córka Aleksandryna von Teichmann. Wtedy to w połowie XIX wieku był we wsi jeden młyn wiatrowy, 2 rzemieślników, 23 domy mieszkalne i 146 mieszkańców (28 katolików). Dla wsi jedna nieduża szkoła ewangelicka z nauczycielem. Kościoły - ewangelicki i katolicki były w Ścinawie, także urzędy państwowe. Do dóbr rycerskich należał dworek wodny, obszerny folwark z palarnią spirytusu i jedna cegielnia.

W 1870 tutejszym dziedzicem jest von Scholtz, dobra rycerskie miały powierzchnię 1428 mórg i wartość 1428 talarów. Następnie od roku 1874 właścicielem jest Eugen von Wagenhoff (*1850-†1929), wysoki urzędnik pruski, mieszkający w majątku Dankowice (Dankwitz) w Kreis Nimptsch obecnie w powiecie dzierżoniowskim. Wartość tutejszych dóbr rycerskich o powierzchni 269 hektarów wynosiła wtedy 1428 talarów, a w folwarku było 16 koni, 67 sztuk bydła rogatego (36 krów), 330 owiec i 10 świń. W roku 1886 właścicielami są jego spadkobiercy. Od roku 1891 właścicielem jest Ernst von Wagenhoff (1850-1929) major 2 Pułku Dragonów w Karlsruhe (Badenia), który do stanu spoczynku przeszedł w randze pułkownika. Za jego czasów byli tu kolejno inspektorzy – Hermann Eltester, Karl Liebig oraz Wiktor Schonfeld. Dobra rycerskie miały 221 ha roli ornej, 30 ha łąk, 10 ha lasu, 2 ha stawu, 7 ha folwarczna zabudowa dworska. Za czasów Wagenhoffów przebudowano fosę od wschodniej strony pałacyku, tworząc przez poszerzenie obszerny staw, poza którym usypano mocny i szeroki wał ziemny z aleją spacerową, posadzoną drzewami lipowymi. Od południa, utworzono z przyległej łąki park o powierzchni 2 ha z przewagą drzew dębowych. Wyspa wokół pałacyku była otoczona kasztanowcami. 

Od 1930 roku był tu już ostatni właściciel Fritz von Voigt emerytowany kapitan, który miał kolejno inspektorów: Kurt Lessig i Stolke. Folwark nastawiony był na hodowlę świń rasowych, uprawę ziemniaków i buraków cukrowych. W roku 1925 było we wsi 203 mieszkańców (64 katolików). W roku 1933 było 203 mieszkańców i w 1939 roku 193 mieszkańców. Z od 1874 roku datuje się dworzec kolejowy dla Chełmka Wołowskiego, po uruchomieniu odcinka kolejowego Wrocław - Rudna.

Autor tekstu - Grzegorz Bolesław Marek.


 

Archiwalne widokówki i zdjęcia

Historische Ansichtskarten und Fotos

       


Wenn Sie weitere Bilder oder Ortsbeschreibungen zu dem oben gezeigten Ort haben sollten, wäre ich Ihnen über eine Kopie oder einen Scan sehr dankbar.

Tomasz  Mietlicki    e-mail  -  itkkm@o2.pl