Dolny Śląsk - dziedzictwo przeszłości utrwalone w zabytkach

Niederschlesien - die Erbschaft der Vergangenheit in Denkmälern verewigt

Lower Silesia - inheritance of the past in remains


 

Dąbrowa Górna - powiat lubiński

vor 1945 Ober Dammer - Kreis Lüben

 

               

Kościół filialny pw. św. Józefa Oblubieńca NMP (wcześniej św. Jana)

Kamień węgielny pod budowę kaplicy pw. św. Jana położono w dniu 30 marca 1884 roku, a już 7 listopada tegoż roku nastąpiło jej uroczyste poświęcenie. Obiekt wzniesiono obok wiejskiego cmentarza, który założono jeszcze w 1860 roku i od początku świątynia miała spełniać funkcję kaplicy cmentarnej. W rzeczywistości oprócz nabożeństw pogrzebowych w kaplicy odbywały się także regularne nabożeństwa, które raz w miesiącu odprawiał dojeżdżający ze Ścinawy pastor. Obecnie jest to neogotycka budowla zorientowana, wzniesiona na rzucie prostokątnym, jednonawowa z wydzielonym, węższym i pięciobocznie zamkniętym prezbiterium. Kościół murowany jest z cegły klinkierowej, nieotynkowany, wzmocniony licznymi przyporami. Otwory okienne, podobnie jak główny portal wejściowy są o wykroju ostrołukowym. Korpus kościółka w części nawowej przykryty jest stromym, dwupołaciowym dachem ceramicznym, zaś prezbiterium - pięciopołaciowym. W dosyć skromnym wnętrzu świątyni zachował się malowany drewniany strop bogato zdobiony motywami roślinnymi oraz skromny ołtarz pochodzący prawdopodobnie z okresu budowy. Obok kościoła znajduje się drewniana dzwonnica z 1888 roku. Drewnianą konstrukcję budowli wzniesiono na ceglanej podmurówce o rzucie kwadratu. Całość jest oszalowana deskami. Mocno zwężająca się ku górze bryła zwieńczona jest dwupołaciowym daszkiem krytym gontem. Otwory okienne i drzwi wejściowe są o wykroju prostokątnym. Wewnątrz znajduje się stalowy dzwon pochodzący z czasu budowy obiektu.

Tekst umieszczony za zgodą autora z publikacji - Świątynie powiatu lubińskiego. Henryk Rusewicz, Lubin 2006

           

Zdewastowany ewangelicki cmentarz w pobliżu kościoła oraz drewniana dzwonnica.


                       

Dokładne miejsce po pałacu w Dąbrowie Górnej.

                       

           

Zabudowa gospodarcza dawnego majątku.


Dąbrowa Górna (Ober Dammer) - wieś w powiecie lubińskim na Dolnym Śląsku.

W połowie XVII wieku były tu 3 pełnołanowe gospodarstwa, 8 gospodarstw zagrodniczych, było też 4 chałupników bez roli. W roku 1845 było w wiosce 251 mieszkańców (9 katolików), mieszkających w 35 domach (jeden drewniany dom należał do folwarku). Było tu 5 rzemieślników i 4 handlarzy. Była też tu 1 szkoła ewangelicka z własnym nauczycielem. W centrum wioski był folwark dworski z dobrami rycerskimi 267 ha (167 rola, 231 łąki, 7 pastwiska, 67 las, 2 woda, 4 zabudowa dworska). Do dworu należał 1 młyn wodny, 1 browar, 1 palarnia spirytusu i odkrywka kopalna torfu. Wykopywano też tutaj żwir i glinkę szamotową (Kiess und Tonlager).
W centrum był folwark z okazałym pałacem, po którym teraz nie ma najmniejszego śladu. Zachowały się archiwalne fotografie i okazały kasztanowiec, rosnący niegdyś u wjazdu do pałacu. Jest to niemy świadek przetaczającego „walca dziejowego” na tych ziemiach po 1945 roku. Tutejszy pałac mógł być zbudowany najpóźniej w drugiej połowie XIX wieku, albo jeszcze wcześniej, bo składał się z dwu przylegających budynków, budowanych w różnym czasie. Prawdopodobnie, po doprowadzeniu go do kompletnej ruiny, został ok. 1960 rozebrany.
Około roku 1865 było 15 gospodarstw zagrodniczych i 4 chałupników. Jest mowa tylko o 141 mieszkańcach wsi i wspomniani są 4 koloniści (kolonizacja fryderycjańska). Poza młynem wodnym, jest wspomniana 1 cegielnia dworska. W drugiej połowie XIX wieku w folwarku najbardziej rozwinięta była hodowla owiec, których liczba sięgała do 800 sztuk. Poza tym było 13 koni, 26 krów i 16 świń. Potem w początkach XX wieku więcej skupiano się na hodowli mlecznych krów rasy holenderskiej i także świń. Też uprawiano ziemniaki, buraki, a w pewnym okresie uprawiano tu szparagi.
Wioskę zamieszkiwali w większości ewangelicy, przy bardzo nielicznych katolikach. Odpowiednie kościoły dla nich były w Ścinawie. Później w 1884 roku obok tutejszego cmentarza, miejscowi ewangelicy zbudowali murowaną kaplicę św. Jana, gdzie potem raz w miesiącu pastor ze Ścinawy odprawiał nabożeństwo. W roku 1888 poza tą kaplicą, już na cmentarzu, postawiono drewnianą dzwonnicę z jednym dzwonem. Kaplica ta jakimś cudem ocalała po 1945 roku i dzisiaj jest pamiątką z dawnych lat przedwojennych.
Liczba tutejszych mieszkańców w 1939 roku wynosiła 161 i było w wiosce 36 domów, a powierzchnia całkowitego obszaru wynosiła 416 ha. Był miejscowy burmistrz (sołtys) i 4 radnych. Ważniejsze instytucje administracyjne były w Legnicy. Urząd Stanu Cywilnego, Urząd Pocztowy z centralą telefoniczną był w pobliskich Siedlcach. Szkoła Podstawowa ewangelicka i katolicka w Dąbrowie Średniej, dworzec kolei żelaznej (osobowy i towarowy) w Ścinawie.
Dawni dziedzice dóbr rycerskich: były starosta hrabia von Stosch, pułkownik pruski von Mündow, hrabia von Hoffstedt (ok.1765), hrabia von Corbath, hrabia von Kinzel, rotmistrz hrabia von Festenberg-Packisch, Georg Adolph Blasius (1870), Franz Seidler (1880), emerytowany porucznik pruski Kraft Mittnacht (1891), hrabia Eberhard von Pauttiwitz (1894), emerytowany rotmistrz Paul Ladewig, porucznik 4-go pułku dragonów pruskich Gustaw Mende (1898) i ostatnia właścicielka - hrabina Elfriede von Wallwitz (od 1926 do 1945). W majątku administratorem był Julian Posern-Zielinski a inspektorem Herr Lache.

Autor tekstu - Grzegorz Bolesław Marek.


 

Archiwalne widokówki i zdjęcia

Historische Ansichtskarten und Fotos

Pałac na archiwalnej fotografii sprzed 1945 roku. Fotografia udostępniona przez Andrzeja Sitarskiego ze Ścinawy.

       

Fragment starej mapy oraz okazały pałac na archiwalnych zdjęciach.



DĄBROWA GÓRNA

Dawne nazwy miejscowości

Oberdammer - 1209, Ober Dammer - 1736, Dammer Ober - 1787, Ober Dammer - 1789, do 1945 r.; Damówka w l. 1945-1946.

HistorIa wsi i dóbr

Wieś o proweniencji średniowiecznej, wzmiankowana po raz pierwszy w 1209 r. W 1789 r. liczyła 15 zagrodników i 4 chałupników. Historycznie przynależała do powiatu ścinawskiego, w 1932 r. została włączona do powiatu lubińskiego po pruskiej reformie okręgowej.

Ok. 1860 r. na pn.-wsch. krańcu wsi założono cmentarz gminny, który powiększono w 1910 r. W 1884 r. wzniesiono kaplicę cmentarną, a w 1888 r. drewnianą dzwonnicę.

Pierwszym znanym właścicielem dóbr był Konrad von Stosch, a następnie von Münchow, który sprzedał majątek panu von Hofstädt. Następnie dobra znajdowały się w posiadaniu hrabiego von Carbath, pana von Kinzel oraz w 1789 r. rotmistrza von Festenberg-Packisch. W 1789 r. posiadłość obejmowała folwark oraz drewniany dom pański, który w 1 ćw. XIX w. został prawdopodobnie rozebrany lub zniszczony, bowiem nie wzmiankowano jego istnienia już w 1830 r. W 1830 i 1845 r. dobra należały do pana von Schickfutz. Następnie jako kolejni właściciele wymieniani byli: w l. 1870-1873 Blasius, w 1886 r. Franz Seidler, w 1891 Karst Mittnacht, w 1894 r. Eberhard von Pannwitz, a w 1898 r. rotmistrz Paul Ladewig. W l. 1902-1925 majątek należał do rotmistrza Gustawa Mende. Od 1926 r. przeszedł w posiadanie hrabiny Elfriede von Wallwitz i w jej rękach pozostawał do 1937 r. (pełnomocnikiem był zarządca Julian Posern-Zieliński). Przypuszczać należy, że w XIX w. posiadłość utraciła cechy rezydencji i siedziby właściciela dóbr. Gospodarstwo nastawione było na hodowlę bydła. Od 1926 r. miało udziały w cukrowni w Lubinie i mleczarni w Ścinawie.

Układ przestrzenny wsi

Dąbrowa Górna jest wsią o układzie ulicowym, położoną wzdłuż drogi lokalnej wiodącej ze Składowic do Dąbrowy Dolnej. Zabudowa zagrodowa rozlokowana po obu stronach drogi wiejskiej skupiona jest w pn. części wsi. W części pd.-zach., u zbiegu dróg, znajduje się zespół folwarczny o czytelnym układzie przestrzennym, mimo wtórnego wygrodzenia terenu. Obecnie istniejące zabudowania folwarczne wzniesione zostały ok. 1910 r. prawdopodobnie na polecenie Gustawa Mende. Jedynym reliktem starszego założenia, widocznego na mapie z 1824 r. jest oficyna mieszkalna z reliktem sklepienia, wzn. na pocz. XIX w. i przebudowana ok. 1910 r. Budynki gospodarcze o jednorodnej formie architektonicznej, z ceglanym detalem architektonicznym, kryte dachami dwuspadowymi, zachowane niemal w całości, skupione zostały wokół prostokątnego majdanu gospodarczego. Do dziś zachowały się oficyna mieszkalna oraz budynek stajni i wozowni w pd. skrzydle zabudowy folwarcznej, stajnia koni roboczych w skrzydle wsch. oraz budynki obory i stodoły w skrzydle pn. Nie zachował się natomiast budynek przeznaczony dla zarządcy dóbr, zamykający majdan od zach. oraz sąsiadujące z nim zadrzewienie parkowe, założone prawdopodobnie na pocz. XX w.

Na pn.-wsch. krańcu wsi, poza zabudową wiejską, usytuowany jest niewielki, czynny cmentarz parafialny, założony na rzucie trapezu i otoczony współczesnym, metalowym ogrodzeniem. Od pd.-zach. sąsiaduje on z terenem, na którym wzniesiona została murowana, neogotycka, jednonawowa kaplica cmentarna z niewielką kruchtą oraz wolnostojąca, drewniana dzwonnica.


Wykaz zabytków architektury i budownictwa

1. Zespół cmentarny:
    a. Kaplica cmentarna p. w. św. Józefa, mur., 1884;
    b. Dzwonnica, drew., 1888;
    c. Cmentarz parafialny, zał. ok. 1860, powiększony w 1910, nr rej. 845/L z 16.02.1990
2. Zespół folwarczny:
    a. Oficyna mieszkalna, nr 9 a, mur., pocz. XIX w., przebud. ok. 1910;
    b. Stajnia i wozownia, mur., ok. 1910;
    c. Stajnia koni roboczych, mur., ok. 1910;
    d. Obora, mur., ok. 1910;
    e. Stodoła, mur., ok. 1910.

Wykaz stanowisk archeologicznych znajduje się w oryginalnym opracowaniu.

Niniejsze opracowanie stanowi wyciąg ze Studium Środowiska Kulturowego gminy Lubin opracowanego w roku 2002 przez zespół w składzie: Bogna Oszczanowska, Beata Sebzda - historia i historia sztuki, Maria Sikorska i Donata Wiśniewska - archeologia oraz Emilia Dymarska - plansze. Studium powstało w Regionalnym Ośrodku Studiów i Ochrony Środowiska Kulturowego (od 2003 Regionalnym Ośrodku Badań i Dokumentacji Zabytków) we Wrocławiu.



Śląsk - Dolny Śląsk - Schlesien - Niederschlesien - Silesia - Zabytki Dolnego Śląska

Będę wdzięczny za wszelkie informacje o historii miejscowości, ciekawych miejscach oraz za skany archiwalnych widokówek lub zdjęć.

Wenn Sie weitere Bilder oder Ortsbeschreibungen zu dem oben gezeigten Ort haben sollten, wäre ich Ihnen über eine Kopie oder einen Scan sehr dankbar.

Tomasz  Mietlicki    e-mail  -  itkkm@o2.pl