Dolny Śląsk - dziedzictwo przeszłości utrwalone w zabytkach

Niederschlesien - die Erbschaft der Vergangenheit in Denkmälern verewigt

Lower Silesia - inheritance of the past in remains


 

Gródek (część miasta Rudna) - powiat lubiński

vor 1945 Burglehn Raudten - Kreis Lüben

 

Gródek

1.1 Dawne nazwy wsi.

Burglehn zum Rauden – 1514 r., Raudten Burglehn – 1787 r., Raudner Burglehn – 1818 r., Raudten Burglehn – 1830 r., następnie Raudten Burglehn zamiennie z Burglehn Raudten do lat 30-stych XX w.; wówczas funkcjonuje w tym brzmieniu jako nazwa osiedla w ramach Rudnej. Od 1945 r. – Gródek ( w podobnym jak przed wojną znaczeniu, tj. nazwy osiedla).

1.2 Etymologia nazwy wsi.

Jest to zdrobniałe spolszczenie od niemieckiego rzeczownika die Burg = gród.

1.3 Historia wsi i dóbr.

Zapewne średniowiecznej proweniencji, na co wskazuje nazwa Burglehn. Jednakże właściciele tutejszych dóbr rycerskich (szlacheckich) znani są z nazwiska dopiero w czasach nowożytnych. Pierwszym z nich był von Prittwitz (być może chodzi tu o właściciela pobliskiej Starej Rudnej, zatem byłby to Abraham von Prittwitz, około poł. XIX w.); kolejnymi: Böhm z Głogowa i von Segner z Berlina. Następnie stanowiły spuściznę po wspomnianym Böhmie, po czym zakupił je von Sälzer, a od niego nieznany z imienia von Sydow, który oddał majątek w dzierżawę, zaś ów dzierżawca utworzył tu pierwszą na Śląsku plantację tytoniu (lata 80-te XVIII w. ). Z informacji pochodzącej z 1830 r. wynika, iż znajdował się w Gródku jeden folwark z udziałami domeny królewskiej oraz kasy miejskiej (w Rudnej). W 1845 r. właścicielem dóbr był niejaki Schönitz, przy czym do majątku należy pobliska osada Schmol (zapewne średniowieczna, służebna wobec Rudnej, wymieniana w dokumencie 1456 r.) z folwarkiem i dwoma młynami (tzw. Latzmühle i Schmolmühle). Młyny te były pierwotnie foluszami i należały do domeny królewskiej w Wołowie. W latach ok. 1876 – ok. 1891 właścicielem Gródka z przyległościami był Hermann Enger, następnie od 1891 r. – Wilhelm Frost, doktor filozofii (do majątku włączono wówczas część dóbr chłopskich). W 1905 r. wymieniany jest jako posiadacz M. von Dziembowski, zaś od 1909 r. do 1912 r. – Adoph Weiβ. W 1917 r. właściciele (zapewne ostatnim) dóbr był Joseph Poralle. W 1930 r. (lub około tej daty) nastąpił podział dóbr pod budowę osiedla. Zostało ono wzniesione jeszcze przed wybuchem II wojny światowej stanowiąc już część składową Rudnej.

1.4 Układ przestrzenny wsi.

Gródek charakteryzuje się w swej historycznej najstarszej części zabudową rzędową z budynkami zagród pogrupowanymi w czworobok, przy czym zabudowa ta jest w znacznej mierze zdegradowana, występują też braki w poszczególnych zagrodach. Relikty jednego z młynów zachowane przy ul. Witosa 12. Na północny wschód od historycznej zabudowy Gródka osiedle prostych parterowych domków jednorodzinnych o dwuspadowych dachach.

1.5 Tabelaryczne zestawienie danych statystycznych.

Gmina wiejska

Dobra

Instytucje publiczne i przemysł
Rok Areał Domy Ludność Areał Ludność  
1787

 

 

206

 

 

wiatrak, plantacja tytoniu
1830

 

16

 

 

86

 
1845

 

16

*15

206

*124

 

 

*dwa młyny wodne
1876

 

 

 

188

 

 
1885

20

10

41

 

70

 
1895

 

9

45

189

64

 
1908

 

 

 

 

53

 
1912

 

 

 

408

 

 
1917

 

 

 

412

 

 
1930

 

 

 

 

 

podział dóbr pod budową osiedla mieszkaniowego

*dane dotyczą pobliskiej osady Schmol (brak polskiej nazwy), która należała do Gródka

2. Strefy ochrony konserwatorskiej
Zagadnienie omówione przy Rudnej.

Źródło - http://www.rudna.pl


Śląsk - Dolny Śląsk - Schlesien - Niederschlesien - Silesia - Zabytki Dolnego Śląska

Będę wdzięczny za wszelkie informacje o historii miejscowości, ciekawych miejscach oraz za skany archiwalnych widokówek lub zdjęć.

Wenn Sie weitere Bilder oder Ortsbeschreibungen zu dem oben gezeigten Ort haben sollten, wäre ich Ihnen über eine Kopie oder einen Scan sehr dankbar.

Tomasz  Mietlicki    e-mail  -  itkkm@o2.pl