Dolny Śląsk - dziedzictwo przeszłości utrwalone w zabytkach

Niederschlesien - die Erbschaft der Vergangenheit in Denkmälern verewigt

Lower Silesia - inheritance of the past in remains


 

Jurcz - powiat lubiński

vor 1945 Jürtsch - Kreis Wohlau

 

Poniżej tekst dotyczący Jurcza umieszczony za zgodą autorów Teresy-Ewy Pruban i Grzegorza Pruban i pochodzący ze strony:    http://web.pertus.com.pl/~prubang/glowna.htm

  

Zespół kościoła z cmentarzem w Jurczu (najstarsza wzmianka o miejscowości pochodzi z 1313 roku - Gurtz; Jorcz - 1376 r., Gortsch - 1530 r., Jurtz - 1580 r., Jertsch - 1666/67 r., Juertsch - 1787 r., Jurtsch) usytuowany jest w centrum wsi, w rozwidleniu dróg. Kościół filialny Najświętszego Serca Pana Jezusa wzmiankowany był po raz pierwszy w 1376 roku. Od czasów reformacji świątynia pozostawała w rękach ewangelików. Budowla z 1631 roku wzniesiona została w konstrukcji szachulcowej, po uszkodzeniu w 1685 roku odnowiona i poświęcona w 1689 roku, przebudowana została w XIX w., remontowana w 1959 roku. Świątynia murowana, salowa, kryta jest dachem dwuspadowym, na którego kalenicy czworo-boczna sygnaturka. Dom parafialny wzniesiony został w 1788 roku. Cmentarz przykościelny zamknięty o nie zachowanym układzie kwater. Cmentarz osłonięty jest nielicznym starodrzewiem, teren ogrodzony siatką. Zespół pałacowo-parkowy położony był we wschodniej części wsi. W Jurczu siedziba rycerska mogła istnieć już w l połowie XVI wieku. W ścianę zewnętrzną kościoła wmurowany jest nagrobek Asmana von Schlichtiga z Jurcza. W XVI wieku Jurcz i Wielowieś pozostawały w posiadaniu rodu von Schlichting. Po wymarciu rodu obie wsie przejął niejaki Dombrowski, którego syn odziedziczył już tylko majątek w Jurczu. Pałac zajmował północno-wschodni narożnik dziedzińca folwarcznego. Budowla została rozebrana, pozostały porośnięte krzewami mury kondygnacji piwnicznej. Zachowały się jedynie dwa budynki gospodarcze dawnego folwarku oraz dwa słupy bramne przy wjeździe do majątku. Do byłych właścicieli pałacu i majątku należał także ród von Zawadzky. Od północnego-wschodu przylegały do pałacu tereny upraw ogrodniczych (obecnie samosiewy); od północy i wschodu obszar ograniczony jest wałem usypanym prawdopodobnie w końcu XVIII wieku. Powodem wzniesienia umocnień mogła być powódź roku 1785, która po­ważnie uszkodziła założenie. Wałem prowadzi droga obsadzona pierwotnie rzędem dębów (do dziś zachowany jeden). W obrębie założenia w 2 pół. XIX w. utworzono dwa stawy (nie zachowane) i nadano założeniu charakter krajobrazowy. Do dziś zgodnie z pierwotnym przeznaczeniem użytkowany jest teren sadu po zachodniej stronie folwarku.

        

Kościół oraz otaczające go miejsce po dawnym cmentarzu niemieckich mieszkańców miejscowości.


    

Dokładne miejsce po pałacu w Jurczu.

       

Fragment zniszczonego parku.

           

 Zabudowa gospodarcze w 2010 roku.

        

        

Jesień 2014 rok - budynki gospodarcze dawnego majątku są już rozebrane.


        

Budynek sklepu sprzed 1945 roku to to obecnie dom mieszkalny. Dwa ostatnie zdjęcia przedstawiają ruinę sklepu powstałego w latach powojennych.


     

Pomnik upamiętniający poległych w I wojnie światowej żołnierzy pochodzących z Jurcza. Obecnie (2014 rok) leży w sąsiedztwie boiska. Pierwotnie stał na terenie małego cmentarza okalającego kościół.


   

Kościół filialny pw. św. Najświętszego Serca Pana Jezusa

Usytuowany na rozwidleniu dróg w centrum wsi niewielki kościółek w Jurczu wzmiankowany był w 1376 roku. Niewiele dziś wiemy o jego dziejach w wiekach średnich. Podobnie jak większość świątyń na tym terenie, w dobie reformacji, został przejęty przez protestantów i w ich posiadaniu pozostawał do 1945 roku. Obecna budowla została wzniesiona na zrębach starszego założenia w pierwszej połowie XVII wieku, a budowę zakończono zapewne w 1631 roku, o czym informuje napis na dolnej belce jednej z empor. W czasie wojny siedmioletniej kościółek został splądrowany i ograbiony przez przebywające w okolicy wojska rosyjskie. Bezpowrotnie zaginęło wówczas wiele starych i cennych przedmiotów liturgicznych. Kościół był remontowany w XIX wieku oraz w 1959 roku, kiedy to usuwano szkody powstałe wskutek działań wojennych w 1945 roku. Nadzwyczaj skromny kościołek jest zorientowaną murowaną budowlą salową z węższym i wyodrębnionym prezbiterium. Cały obiekt nakryty jest ceramicznym dachem dwuspadowym, nad którym od poziomu kalenicy góruje niewielka czworoboczna sygnaturka o konstrukcji szachulcowej. We wnętrzu świątyni, której znaczną część zajmują empory zachował się niemal cały pierwotny wystrój. Na uwagę zasługują: skromny, barokowy, drewniany ołtarz i dekorowana scenami z Nowego Testamenty ambona oraz prospekt organowy, które pochodzą z okresu budowy kościoła. W zewnętrznych murach kościoła wmurowanych jest sześć całopostaciowych płyt nagrobnych z początku XVII wieku.

Tekst umieszczony za zgodą autora z publikacji - Świątynie powiatu lubińskiego. Henryk Rusewicz, Lubin 2006

              

Płyty wmurowane w ścianę kościoła oraz na ostatnim zdjęcia jedyna płyta z wnętrza świątyni.

  

Wnętrze świątyni.


     

Dawny prom w okolicach Jurcza i Domaszkowa oraz nieistniejąca gospoda - na archiwalnych zdjęciach.

Aufhalt Kreis Steinau Anleger Oder, Gasthof oraz fragment starej mapy.

        

Droga dojazdowa do dawnego promu i gospody oraz rzeka Odra.

  

Dokładne miejsce po budynku gospody.

                    

Dokładne miejsce przeprawy promowej.

Istniejący jeszcze (2014 rok) budynek sąsiadujący kiedyś z gospodą.



Autor zdjęć i opisów - Aleksander Mucha z Wałbrzycha

Asman von Schlichting (1542)

INSKRYPCJA:

ANNO 1542 AN DER HEILIGE DREI/
KONIGEDAGE IST IN GOT SELIG ENTSCHLAFFEN DER EDLE WOLEHRNVESTE/
ASMAN VON SCHLICHTING ZV/
IORSCH DEM GOT GNE... (DIG) VND BARMHERTZIG SEIN WOLLE

HERBY (od góry):

a) strona ojczysta:
- der von Schlichting (SW I/64)
- der von ?????
b) strona macierzysta:
- der von Truschke (SW I/74)
- der von Kittlitz (SW I/29)


INNE UWAGI:

1) Pomiędzy łydkami Asmana gmerk HK - jak Barbary von Schlichting
2) Płyta wykonana po roku 1575

Elisabeth von Schlichting (1575)

INSKRYPCJA:

ANNO 1575 AM SONTAGE E..../
- - IST IN GOT SELIGLICH ENTSCHLAFFEN ELISABE/
TH DES EDLEN EHRENVESTEN CHRI/
STOF V(ON) SCHLICHTIGS TOCHTERLEIN IHRES ALTERS I/
IH 13 ALT(?) D(ER) G(OTT) G(ENADE)

HERBY (od góry):

a) strona ojczysta:
- der von Schlichting (SW I/64)
- der von Nostitz (SW I/71)
b) strona macierzysta:
- der von Rothkirch (SW I/52)
- der von Unwerdt (SW I/53)


INNE UWAGI:

1) Elisabeth jest córką Christipha von Schliching i Xxxx von Schlichting geb. von Rothkirch, których płyty nagrobne znajdują się we wnętrzu kościoła w Jurczu (J
ürtsch)
 

Barbara von Schlichting (1570)

INSKRYPCJA:

ANNO 1570 DORNSTAG - - - -/
...M REGVM IST IN GOT VORSCHIDEN DIE EDLE/
TVGENTSAME IVNGRAV BARB/
ARA DES EDLEN EHRNVESTEN OTTO V(ON) SCHLICH//
TIGS V(ON) IORTSCH ZVR BIL - WISE TOCHTER D(ER) G(OTT) - G(ENADE)

HERBY (od góry):

a) strona ojczysta:
- der von Schlichting (SW I/64)
- der von Nostitz (SW I/71)
b) strona macierzysta:
- der von Brauchitsch (SW I/56)
- der von Axleben (SW I/66)


INNE UWAGI:

1) Barbara jest córką Ottona von Schliching i Heleny von Schlichting geb. von Brauchitsch, których płyty nagrobne znajdują się w Wielowsi (Bielwiese)
2) W dolnej części sukni Barbary znajduje się gmerk kamieniarza HK - taki sam jak na płycie Assmana von Schlichting (Starszego)



 

Archiwalne widokówki i zdjęcia

Historische Ansichtskarten und Fotos

           


Śląsk - Dolny Śląsk - Schlesien - Niederschlesien - Silesia - Zabytki Dolnego Śląska

Będę wdzięczny za wszelkie informacje o historii miejscowości, ciekawych miejscach oraz za skany archiwalnych widokówek lub zdjęć.

Wenn Sie weitere Bilder oder Ortsbeschreibungen zu dem oben gezeigten Ort haben sollten, wäre ich Ihnen über eine Kopie oder einen Scan sehr dankbar.

Tomasz  Mietlicki    e-mail  -  itkkm@o2.pl