Dolny Śląsk - dziedzictwo przeszłości utrwalone w zabytkach

Niederschlesien - die Erbschaft der Vergangenheit in Denkmälern verewigt

Lower Silesia - inheritance of the past in remains


 

Kalinówka (nie istnieje) - powiat lubiński

vor 1945 Polach - Kreis Lüben

 

Nieopodal miejscowości Rudna - Raudten w połowie lat siedemdziesiątych XX wieku powstał zbiornik odpadów poflotacyjnych Żelazny Most. Na jego potrzeby zatopiono trzy miejscowości: Barszów - Barschau z zabytkowym budynkiem pensjonatu żeńskiego z XVIII wieku, Pielgrzymów - Pilgramsdorf w którym znajdował się barokowy pałac i kościół o konstrukcji ryglowej z 1741 roku, powstały na wcześniejszym założeniu z XIII wieku oraz Kalinówkę - Polach z zabudową pochodzącą z połowy XIX wieku. Kalinówka stanowiła w XVIII wieku własność Barberiny Campanini z Barszowa.

Żelazny Most to największy tego typu zbiornik w Europie (w ciągłej rozbudowie). Powód do dumy władz Kombinatu Górniczo Hutniczego Miedzi, dziś KGHM Polska Miedź S.A. - oczywiście w kwestii kształtowania środowiska. Potrzeby zaledwie kilku pokoleń zdecydowały o trudnej do odwrócenia degradacji środowiska naturalnego na setki lat i trwale wymazały z map miejscowości o 1000 letniej historii.


 

Poniżej tekst autorstwa Piotra Cholewy z Rudnej.

Dobra we wsi mają (miały) zapewne średniowieczną proweniencję ( w literaturze określane jako rycerskie). Jednakże ich właściciele znani są z nazwiska dopiero od 1728 r., kiedy to należały do jednego z przedstawicieli rodziny von Unruh; po nim objął majątek von Niebelschńtz, następnie kolejno: von Pannwitz, von Seher- ThoB, generał von Winterfeld i wdowa po nim. Od tej ostatniej zakupiła dobra w 1759 r. żona prezydenta Głogowa baronowa von Cocceji i utrzymała zapewne do swej śmierci w 1799 r. Baronowa de domo Barbera Campanini, zwana Barberiną, włoszka z pochodzenia urodzona w Parmie, tancerka, przed zamążpójściem była faworytą Fryderyka Wielkiego. W 1789 r. założyła fundację swego imienia z siedzibą w sąsiednim Barszowie (który również był w jej rękach) na rzecz dziewcząt. W jej ramach funkcjonował instytut dla panien (Burszów), natomiast folwark w Kalinówce stanowił jego podbudowę gospodarczą W rękach fundacji dobra przetrwały do 1945 r. Po zmarłej właścicielce ich pełnomocnikami byli przedstawicieli rodziny von Unruh folwark w Kalinówce zaś oddany został w dzierżawę. I tak w 1891 r. jako dzierżawca wymieniany jest Reinhold Jurgens (do ok. 1905 r.), następnie Karl Gattig, potem od 1912 r. - Ferdinand Hubner i wreszcie od około 1930 r. do końca - Friedrich Anders.

Układ przestrzenny wsi.

Majątek , na rzucie czworoboku , zlokalizowany był pośrodku wsi w załamaniu głównej drogi wschód - zachód. Natomiast zabudowa wiejska rozlokowana była rzędowo wzdłuż tejże. Począwszy od pocz. XX w. w spisach adresowych wymieniany jest park, o którego kształcie w chwili obecnej niewiele wiadomo, znajdował się on na zachód od folwarku. Od połowy lat 70-tych XX w. wieś nie istnieje; na tym miejscu znajduje się zbiornik osadowy "Żelazny Most".


 

Archiwalne widokówki i zdjęcia

Historische Ansichtskarten und Fotos



Kalinówka

1.1. Dawne nazwy wsi.

Polach – 1518 r., im villa Poluch – 1580 r., Pohlach – 1787 r., potem Polach – do 1945 r. Odtąd - Kalinówka z obocznościami: Połachy, Pałochy.

1.2. Etymologia nazwy wsi.

Kalinówka jest formą powojenną i nie ma nic wspólnego z pierwotną nazwą. Respond przypomina, iż niemiecka nazwa Polach = Pohl-ach = „woda z kołami, palami” odnosi się do wsi książęcej nad potokiem. Potocznie przyswojono nazwę niemiecką fonetycznie i morfologicznie jako Połach lub też Połochy. Damroth próbował wyjaśnić nazwę utożsamiając ją ze słowem Polak = Pole (w oznaczeniu narodowości). Miał jednakże wiele wątpliwości.

1.3. Historia wsi i dóbr.

Dobra we wsi Polach mają zapewne średniowieczną proweniencję (w literaturze określane jako rycerskie). Jednakże ich właściciele znani są z nazwiska dopiero od 1728 r., kiedy to należały do jednego z przedstawicieli rodziny von Unruh; po nim objął majątek von Niebelschütz, następnie kolejno: von Panwitz. Von Seher-Thoβ, generał von Winterfeld i wdowa po nim. Od tej ostatniej zakupiła dobra w 1759 r. żona prezydenta Głogowa baronowa von Cocceji i utrzymała zapewne do swej śmierci w 1799 r. Baronowa de domo Barbera Campanini, zwana Barberiną, włoszka z pochodzenia urodzona w Parmie, tancerka, przed zamążpójściem była faworytą Fryderyka Wielkiego. W 1789 r. założyła fundację swego imienia z siedzibą w sąsiednim Barszowie (który również był w jej rękach) na rzecz dziewcząt. W jej ramach funkcjonował instytut dla panien (Barszów), natomiast folwark w Kalinówce stanowił jego podbudowę gospodarczą. W rekach fundacji dobra przetrwały do 1945 r. Po zmarłej właścicielce ich pełnomocnikami byli przedstawiciele rodziny von Unruh, folwark w Kalinówce zaś oddany został w dzierżawę. I tak w 1891 r. jako dzierżawca wymieniany jest Reinhold Jürgens (do ok. 1905 r.), następnie Karl Gattig, potem od 1912 r. – Ferdinand Hübner i wreszcie od około 1930 r. do końca – Friedrich Anders.

1.4. Układ przestrzenny wsi.

Majątek, na rzucie czworoboku, zlokalizowany był pośrodku wsi w załamaniu głównej drogi na wschód - zachód. Natomiast zabudowa wiejska rozlokowana była rzędowo wzdłuż tejże. Począwszy od pocz. XX w. w spisach adresowanych wymieniany jest park, o którego kształcie w chwili obecnej niewiele wiadomo, znajdował się on na zachód od folwarku. Od połowy lat 70-tych XX w. wieś nie istnieje; na tym miejscu znajduje się zbiornik osadowy „Żelazny Most”.

1.5. Tabelaryczne zestawienie danych statystycznych.

Gmina wiejska Dobra Instytucje publiczne i przemysł
Rok Areał Domy Ludność Areał Ludność  
1787     135      
1789           Instytut dla panien – fundacja Campanini
1876       293    
1885 157 21 114   66  
1895   19 99   44  
1905           Gorzelnia
1908   18 95   61  
1939     136      

Źródło - http://www.rudna.pl



Śląsk - Dolny Śląsk - Schlesien - Niederschlesien - Silesia - Zabytki Dolnego Śląska

Będę wdzięczny za wszelkie informacje o historii miejscowości, ciekawych miejscach oraz za skany archiwalnych widokówek lub zdjęć.

Wenn Sie weitere Bilder oder Ortsbeschreibungen zu dem oben gezeigten Ort haben sollten, wäre ich Ihnen über eine Kopie oder einen Scan sehr dankbar.

Tomasz  Mietlicki    e-mail  -  itkkm@o2.pl