Dolny Śląsk - dziedzictwo przeszłości utrwalone w zabytkach

Niederschlesien - die Erbschaft der Vergangenheit in Denkmälern verewigt

Lower Silesia - inheritance of the past in remains


 

Krzeczyn Wielki - powiat lubiński

vor 1945 Gross Krichen - Kreis Lüben

 

Miejscowość położona w odległości około 5 km na południowy zachód od Lubina. Dość liczne znaleziska kamiennych narzędzi w najbliższej okolicy wsi oraz całopalny grób skrzynkowy z czasów tzw. kultury pomorskiej, dowodzą o istnieniu na tym terenie osadnictwa datowanego na okres młodszej epoki kamiennej - neolitu. Ponadto, na omawianym obszarze rozpoznano pozostałości dawnego grodziska z okresu plemiennego i wczesnego średniowiecza.

Pierwsza wzmianka o miejscowości pochodzi z 1217 roku. Następna związana jest z bullą kanonizacyjną św. Jadwigi, wystawioną przez papieża Klemensa IV z 1267 roku. Według tego dokumentu osada Krzeczyn (Crechim) miała płacić dziesięcinę na rzecz klasztoru cysterek w Trzebnicy, wraz z takimi okolicznymi miejscowościami jak Siedlce (Sedlce), Księginice (Gnegninice), Małomice (Malmici),Osiek (Osek), Czerniec (Svarci), Raszowa (Rasova), Kłopotów (Clopotovo), Chróstnik (Chrostnik), Miłoradzice (Miloradici), Miroszowice (Mirosovici), Gogołowice (Gogolevici), Składowice (Skladovici), Ustronie (Villa albi) i Lubin (Lubin).Wraz z upływem lat zmieniała się nazwa miejscowości : Crechim. Crechins, Chrechim, Chrechim Welky, Grosse Creching, Wenig Crechin, Gross Krichen, Krajewo, Krzeczyn Wielki. Przez całe lata osada funkcjonowała obok rozwijającego się "za miedzą" Lubina. Jeszcze przed końcem XIV wieku miejscowy kościół uzyskał uprawnienia parafialne, o czym wspomina dokument z 1399 roku. W połowie XVI wieku majątek wraz ze wsią przeszedł w ręce rodziny Brauchitsch z pobliskiego Chróstnika (Brauchitsdorf). U schyłku XVII wieku, z inicjatywy ówczesnych właścicieli majątku, rodziny von Schweinitz, wybudowano późnobarokowy pałac, nieopodal którego założono okazały ogród. W połowie XIX wieku krzeczyńskie dobra przejęła rodzina von Nickisch von Roseneck. Za ich to sprawą powstały w latach 1863-1864 nowe zabudowania gospodarcze, które przetrwały do czasów współczesnych w prawie nie zmienionej formie. W roku 1872, kolejny właściciel majątku - Eduar Mitscher, dokonał przebudowy i rozbudowy pałacu, wokół którego założył park typu krajobrazowego. Ostatnim dziedzicem majątku, do roku 1945 był Erich von Moltrecht. Przez setki lat na terenie księstwa legnickiego Krzeczyn Wielki postrzegany był jako ostoja polskości. Jeszcze pod koniec XVII wieku wieś była uważana za czysto polską.

   

Z zachowanych zabytków na uwagę zasługuje kościół filialny pod wezwaniem św. Marii Dominiki z Mazarello. Przypuszczalnie obecną świątynię wzniesiono z kamienia w XIII wieku, o czym mogą świadczyć romańskie elementy założenia. Późniejsze fazy z cegły pochodzą z czasów rozbudowy i przebudowy, które przeprowadzono w XV i XVII wieku. Obiekt jest zorientowany na rzucie prostokątnym z wyodrębnionym, także prostokątnym, prezbiterium. Od strony zachodniej znajduje się czworoboczna wieża, której kryty gontem hełm uległ poważnym uszkodzeniom w roku 1945, w wyniku czego dokonano jego rozbiórki. Obecnie pokryta jest płaskim, prowizorycznym dachem drewnianym i papą. Po zniszczeniach wojennych kościół był remontowany dopiero w latach 1959-1960. W roku 1961 ksiądz Szafarski sprowadził do świątyni wizerunek i relikwie św. Dominiki z Mazarello. Kościół pokrywają dachy ceramiczne, dwuspadowe. Do prezbiterium, od strony północnej, przylega zakrystia, natomiast do wieży, od strony południowej - sala ze sklepieniami krzyżowymi, wspartymi na centralnym słupie. Główny portal wejściowy posiada wyraźne cechy gotyckie. Okna w części nawowej są o wykroju półpełnym bez obramień. Okna wieży natomiast mają kształt prostokątny. Ujęte są bezprofilowymi, kamiennymi węgrami.
Wyposażenie kościoła jest dość skromne. Wyróżniającym się elementem jest płaski, dziewiętnastowieczny strop nad prezbiterium o cechach neorenesansowych oraz bogato zdobiona motywami roślinnymi loża lokatorska z przełomu XVII i XVIII wieku. Do najcenniejszych elementów wystroju należy również cenny renesansowy ołtarz główny z początków XVII wieku, a także podobna w wystroju, bogato zdobiona, ambona, z około 1640 roku. Na uwagę zasługują także trzy figuralne nagrobki kamienne: Krzysztofa von Brauchitscha i jego żony Ewy von Bock (około 1600r.) oraz Kaspra Hoberck (około 1675 r.)

   

Drugim z zachowanych zabytków jest, wspomniany wcześniej, późnobarokowy pałac z drugiej połowy XVIII wieku, który powstał z inicjatywy rodziny von Schweinitz. Później przez kilkanaście lat był w posiadaniu rodu von Tschammer których rodową posiadłością były obecne Gaworzyce w powiecie polkowickim i gdzie znajduje się bardzo rzadko spotykane na Dolnym Śląsku rodzinne mauzoleum tego rodu - w stanie totalnego zniszczenia. Pałac jest budowlą dwukondygnacyjną z użytkowym poddaszem o rzucie prostokątnym. Układ pomieszczeń korytarzowy i amfiladowy. Skromne zdobienia zewnętrzne ograniczają się do płaskich pilastrów międzyokiennych. Całość pokryta jest czterospadowym dachem ceramicznym. Wskutek modernizacji w latach 1866-1872 i przebudowy w 1910 roku obiekt zatracił wszelkie cechy stylowe. Po 1945 roku przez kilkadziesiąt lat mieściły tu biura Państwowego Gospodarstwa Rolnego. Przy pałacu zachowały się pozostałości parku z licznymi okazami dwustuletnich dębów oraz dwa zarastające (szkoda) stawy utworzone na osi przepływu Buczynki.

Autorem tekstu jest Henryk Rusewicz

        

Park w otoczeniu pałacu.

Fragment zabudowy gospodarczej dawnego majątku.


        

Płyty ulokowane na zewnętrznych ścianach kościoła.

  

Kartusz herbowy rodów von Tschammer i von Hochberg umieszczony na ścianie mauzoleum rodu von Hoberck, stanowiącego przybudówkę wschodniej strony wieży.


Ciekawy budynek o konstrukcji drewnianej zlokalizowany obok kościoła p.w. św. Marii Dominiki z Mazarello.


  

Kościół filialny pw. św. Marii Dominiki Mazzarello

Przypuszczalnie obecną świątynię wzniesiono z kamienia jeszcze w XIII w., o czym mogą świadczyć romańskie elementy założenia. Zapis z 1399 roku mówi o istniejącej tu parafii. Późniejsze gotyckie fazy z cegły pochodzą z czasów rozbudowy i przebudowy, które przeprowadzano w wieku XV i XVII. Obiekt jest zorientowany o rzucie prostokątnym z wyodrębnionym i także prostokątnym prezbiterium. Od strony zachodniej znajduje się wzniesiona z kamienia masywna czworoboczna wieża, której strzelisty, kryty gontem hełm uległ poważnym uszkodzeniom w 1945 roku. Po wojnie dokonano jego rozbiórki. Wieża obecnie pokryta jest płaskim, prowizorycznym dachem drewnianym i papą. Po zniszczeniach wojennych kościół był remontowany dopiero w latach 1959-1960. W 1961 roku ksiądz Szafarski sprowadził do świątyni wizerunek i relikwie św. Marii Dominiki z Mazzarello. Dachy kościoła są ceramiczne, dwuspadowe. Do prezbiterium od strony północnej przylega zakrystia, natomiast do wieży od strony południowej – sala ze sklepieniami krzyżowymi, wspartymi na centralnym słupie. Główny portal wejściowy ma wyraźne cechy gotyckie. Okna w części nawowej są o wykroju półpełnym bez obramień. Okna wieży zaś – prostokątne, ujęte bezprofilowymi, kamiennymi węgarami. We wnętrzach kościoła zachowało się wiele interesujących zabytków, z których wyróżniają się: płaski, dziewiętnastowieczny strop nad prezbiterium o cechach neorenesansowych oraz bogato zdobiona motywami roślinnymi loża kolatorska z przełomu XVII i XVIII wieku. Do najcenniejszych elementów wystroju należy również renesansowy ołtarz główny z początków XVII wieku i podobna w wystroju, bogato zdobiona ambona z około 1640 roku. Na uwagę zasługują także trzy figuralne nagrobki kamienne, Krzysztofa von Brauchitscha i jego żony Ewy von Bock (1600 r.) oraz Caspara Hoberga (1675 r.)

Tekst umieszczony za zgodą autora z publikacji - Świątynie powiatu lubińskiego. Henryk Rusewicz, Lubin 2006

        

Wejście do kościoła oraz ulegająca zniszczeniu brama prowadząca na teren przykościelny.

        

Niemal całkowicie pozbawiony płyt nagrobnych cmentarz w otoczeniu kościoła.


           

W lesie nieopodal kościoła odnaleźć można kaplicę grobową rodziny Mitscher zbudowaną pod koniec XIX wieku. Rodzina Mitscher była w tym okresie właścicielem majątku w Krzeczynie Wielkim.


           

         

W lesie miedzy kościołem a dawnym majątkiem można odnaleźć zniszczone nagrobki pochodzące z cmentarza zlokalizowanego w otoczeniu kościoła. Wywieziono je tam pod koniec lat 70 - tych XX wieku za zgodą władz oraz ówczesnego księdza proboszcza.



  

Późnobarokowy pałac w Krzeczynie Wielkim.

Autor fotografii Eckhard Huth z Drezna.



        

Przewrócony Pomnik Poległych w I WŚ. Położony na uboczu. Z inskrypcji zachował się jedynie fragment krzyża.

Autor fotografii - Arkadiusz Łojek.



 

Archiwalne widokówki i zdjęcia

Historische Ansichtskarten und Fotos

                 

        


 

Majątki rodziny von Tschammer (także właścicieli Krzeczyna Wielkiego) na Śląsku:

 

Bankwitz - Kreis Namslau                                                 Bąkowice - powiat namysłowski 

Dahsau - Kreis Wohlau/Guhrau                                        Daszów - powiat górowski 

Dromsdorf und Lohnig - Kreis Striegau                             Drogomiłowice i Łagiewniki Średzkie - powiat średzki 

Eichholz - Kreis Liegnitz                                                    Warmątowice Sienkiewiczowskie - powiat legnicki 

Gross-Krichen - Kreis Lüben                                            Krzeczyn Wielki - powiat lubiński 

Lederose - Kreis Striegau                                                 Różana powiat - średzki 

Polnisch-Taschammendorf -  Kreis Strehlen                    Samborz powiat - średzki 

Saabor - Kreis Grünberg                                                   Zabór - powiat zielonogórski 

Tschammer-Ellguth - Kreis Gross Strehlitz                       Ligota Samborowa - powiat oleski 

Brunzelwaldau - Kreis Freystadt                                       Broniszów - powiat nowosolski 

Heidevorwerk (neben Quaritz) - Kreis Glogau                  Dzików - powiat polkowicki 

Oberquell früher Quaritz - Kreis Glogau                           Gaworzyce - powiat polkowicki 

Nieder Tschirnau - Kreis Guhrau                                      Czernina Dolna - powiat górowski 

Reisicht - Kreis Goldberg                                                  Rokitki - powiat legnicki 

Tammendorf - Kreis Goldberg                                          Groble - powiat legnicki 

Tschirbsdorf - Kreis Goldberg                                          Czernikowice - powiat legnicki 

Wittgendorf - Kreis Goldberg                                            Witków - powiat legnicki 

Porlewitz - Kreis Guhrau                                                   Parłowice - powiat rawicki 

Osselwitz und Vorwerk Teichenau - Kreis Guhrau           Osłowce - powiat górowski 

Gross Räudchen - Kreis Guhrau                                      Rudna Wielka - powiat górowski 

Strehlitz - Kreis Oels                                                         Strzelce - powiat oleśnicki 

Borganie - Kreis Schweidnitz                                            Borzygniew - powiat wrocławski 

Ketzendorf - Kreis Opeln                                                   Karłowice - powiat opolski 

Mühnitz - Kreis Oels-Trebnitz                                            Mienice - powiat trzebnicki 

Kuhnern - Kreis Striegau                                                   Konary - powiat średzki 

Brödelwitz - Kreis Guhrau/Wohlau                                    Brodowice - powiat lubiński 

Tscheschen - Kreis Guhrau                                              Cieszyny - powiat górowski 

Hengwitz - Kreis Guhrau                                                   Kobylniki - powiat górowski 

Hochbeltsch - Kreis Guhrau                                              Bełcz Górny - powiat górowski 

Hünern - Kreis Guhrau                                                      Psary - powiat górowski 

Kittlau - Kreis Guhrau                                                        Kietlów - powiat górowski

Rahenau - Kreis Guhrau                                                   Równa - powiat górowski

Weisfurt früher Krolkwitz - Kreis Glogau                            Królikowice - powiat nowosolski

Wiesenberge früher Malschwitz - Kreis Glogau                 Małaszowice - powiat nowosolski

Nenkersdorf - Kreis Glogau                                               Drogomil - powiat nowosolski

Skeyden - Kreis Glogau                                                     Skidniów - powiat głogowski

Eichbach früher Kummernick - Kreis Glogau                     Komorniki - powiat polkowicki                                 

 

Westpommern:

 

Latzig - Kreis Belgard                                                        Laski - powiat białogardzki 

Gross Rambin - Kreis Belgard                                          Rąbino - powiat świdwiński

 



KRZECZYN WIELKI

Dawne nazwy miejscowości

Krajewo - 1217, Chrechim - 1266, Crechum, Crechim - 1267, Crechins - 1267, Chrechon - 1319, Grozzer Krycheyn - 1357, Crosse Creching - 1359, Kriczin - 1363, Krichhan - 1360, Crychow - 1434, Grossim Krichin - 1435, Gross Krichen - 1789, Gross Krichen - do 1945 r., początkowo po 1945 używano nazwy - Krajewo.

Historia wsi i dóbr

Brak potwierdzeń źródłowych, czy osada z kościołem istniała już w 1217 r. Kościół w Krzeczynie Wielkim po raz pierwszy wzmiankowany był 9.08.1373 r., kiedy to w umowie kupna został wymieniony Johannes, proboszcz “in Crychin”. W dokumencie dekanatu legnickiego z 31.10. 1399 r. wymieniony został Henricus, “plebanus ecclesiae de Krichen in Sede Legnicensis”. W 1418 r. wymieniony został w dokumentach proboszcz Johannes Gebelczk. Od 1524 r. do 1945 r. świątynia ewangelicka. Właściciel dóbr Balthasar von Schweinitz (zm. 1625 r.) w 1622 r. podarował pół łana pola majątkowi kościelnemu, który wówczas wyniósł 1 i 1/2 łana. Obecna budowla gotycka, wzniesiona została w końcu XIV w., przebudowana w XVII w. oraz w 1860 r. i remontowana w latach 1959-60.

Pierwsze informacje o dobrach w Krzeczynie Wielkim pochodzą z dokumentu z 19.03.1267 r., kiedy to papież Klemens IV potwierdził posiadanie dziesięciny z dóbr w Krzeczynie Wielkim klasztorowi w Trzebnicy. W 1357 cesarz rzymski i król Czech Karol IV potwierdził układ zawarty między Wacławem i Ludwikiem ks. brzeskimi, na mocy którego Wacław przekazał bratu pretensje do dóbr m.in. w Krzeczynie Wielkim. Potwierdzeniem tego jest dokument wydany w Karlsteinie 23.VII.1359 r., w którym cesarz Karol IV stwierdził, iż w obecności Rady Miejskiej Wrocławia został rozstrzygnięty spór w sprawie podziału spadku po Bolesławie III księciu Brzeskim między jego dwóch synów: Wacławem I księciem Śląska i panem Legnicy oraz Ludwikiem I księciem Śląska i panem w Brzegu. Na mocy tego dokumentu Krzeczyn Mały i Krzeczyn Wielki miały pozostać przy Lubinie i należeć do Ludwika I i jego następców jako posiadłości dziedziczne. W dokumencie z 1435 r. wymienieni zostali dziedzice Krzeczyna Wielkiego Johann i Heinrich, bracia von Gebelczig. Z dokumentu wydanego 15 IV 1482 r. w Lubinie wynika, że Christoph Hofeman z Lubina sprzedał Erazmowi, altarzyście w kościele parafialnym 10 grzywien czynszu z folwarku w Krzeczynie Wielkim. Według innych, nie potwierdzonych źródłowo przekazów od ok. 1420 r. do 1570 r. dobra należały do rodu von Stosch - byli oni wówczas patronami kościoła: Melchior I (1421-1446), Melchior II (1446-1471), Melchior III (1472-1524), Balthasar (1524-1551), David (1552-1570). W 1571 r. właścicielem dóbr był Melchior von Brauchitsch, który zakupił folwark Erlicht. Kolejni przedstawiciele rodu — Christoph von Brauchitsch (zm. 1600 r.) i jego żona Eva z domu Bock (zm. 1600 r.) zostali pochowani w miejscowym kościele. Po ich śmierci dobra przeszły w ręce rodu von Schweinitz, m.in. właścicielem był w 1618 r. Hans von Schweinitz und Seifersdorf, po nim Balthasar von Schweinitz (zm. 1625 r.), właściciel Krzeczyna Wielkiego i Małego, Gorzycy i Łukaszowa. Po nim majątek przejął jego syn Balthasar, (zm. w 1652 r.), który dobra zapisał swojemu zięciowi Hansowi Casparowi von Hochberg (zm. 1675). Po nim z kolei odziedziczył majątek Georg Moritz von Prittwitz (1656-1685), który w 1682 r. poślubił siostrę Hansa Caspara - Catharinę Mariannę von Hochberg. W 1685 r. dobra objął Hans Caspar von Tschammer i jego żona Anna Helena z domu von Haugwitz; po nim do roku 1725 majątek należał do Balthasara Sigismunda von Tschammer, w latach 1725-1771 Hansa Caspara von Tschammer; w latach 1771-1790 Johanny Elisabeth von Tschammer (jej kuratorem był Friedrich von Tschammer). W 1790 r. majątek został odkupiony przez ród von Schweinitzów. W latach 1790-1826 właścicielem był Julius von Schweinitz, a następnie do roku 1836 Sigismund von Schweinitz. Od jego syna, pana na Krzeczynie Wielkim i Małym w 1836 r. majątek odkupił Karl von Nickisch- Rosenegk auf Kuchelberg (zm. 1863). On to przed śmiercią w 1863 r. rozpoczął budowę nowego folwarku, kontynuowaną przez następnego właściciela. W 1864 r. za 185 000 talarów majątek odkupił od spadkobiercy dóbr porucznik Rothenbach. W 1866 r. za 215 tys. talarów Eduard Mitscher zakupił majątek i pozostawał właścicielem majątku do co najmniej 1898 r.; w 1872 r podjął się budowy nowej siedziby. Po jego śmierci od 1901 r. właścicielem był Hans Mitscher i jego żona Margarethe Mitscher, który w 1904 r. sprzedał majątek Fritzowi Moltrecht aus Erxleben (Saksonia); już wówczas jako współwłaściciel figurował jego syn Fritz Moltrecht z Krzeczyna Wielkiego. Kolejny potomek rodu o tym samym imieniu zarządzał majątkiem do 1945 r.

Według spisu z 1613 r. sporządzonego dla księstwa legnickiego w Krzeczynie Wielkim mieszkało 34 kmieci, 1 zagrodnik i 2 chałupników. W 1789 r. do majątku należał Erlich-Vorwerk, 3 folwarki i 3 domy służebne, przy majątku był las i stawy. Wieś zamieszkiwało wówczas 22 kmieci, 21 zagrodników omłockowych, 14 chałupników i 2 kolonistów. Od 1898 r. przy dobrach wzmiankowany był również folwark zwany Mittelhof.

Układ przestrzenny wsi

Krzeczyn Wielki w części zachodniej jest wsią ulicową. W tej części miejscowości zmieniony został układ komunikacyjny. Pierwotnie droga prowadząca z Lubina w kierunku Gorzycy prowadziła po północnej stronie obszaru zabudowanego; obecnie przeprowadzona została droga biegnąca pomiędzy zabudowaniami. W obecnej zabudowie wsi czytelny jest dawny układ obszernych kmiecych zagród na rozległych działkach siedliskowych. Wschodnią część wsi (w obecnych granicach administracyjnych) zajmuje zespół pałacowo-parkowy z folwarkiem i zabudowaniami związanymi z dawnym majątkiem. Poza obecnymi granicami wsi znajduje się wysunięte na wschód założenie kościoła z cmentarzem wraz z opuszczonym obecnie budynkiem dawnej pastorówki. Jeszcze dalej na wschód znajdowały się zabudowania obecnie nie istniejącego już zespołu folwarku Erlicht dawniej należącego do dóbr - teren elektrociepłowni Lubin.

Zespół kościelny położony jest po południowej stronie drogi lokalnej wiodącej w kierunku Lubina. Zmieniony został również przebieg drogi wiodącej od strony folwarku. Reliktem pierwotnego przebiegu jest aleja lipowa założona w początkach XVIII w., uzupełniana w XIX w. Kościół gotycki orientowany, murowany, jednonawowy, z prostokątnym prezbiterium i potężną czworoboczną wieżą od zachodu. Masywność wieży pozwalała w przeszłości badaczom niemieckim na wysunięcie przypuszczeń o jej związku jako wieży strażniczej z umocnieniami obronnymi Lubina.

Cmentarz przykościelny (zamknięty) otoczony murem kamiennym założony jest na nieregularnym planie, wynikającym być może z poszerzenia cmentarza w XIX w. w kierunku północnym. Okazały starodrzew lipy wyznacza podział cmentarza na kwatery; uwagę zwraca pomnikowy dąb przed bramą w zachodnim odcinku muru cmentarnego.

Pierwotna siedziba szlachecka usytuowana była bliżej zabudowań folwarku; takie usytuowanie budowli na planie prostokąta widoczne jest jeszcze na mapie topograficznej z 1824 r. W 1863-64 r. prowadzona była budowa nowego folwarku dla rodziny Nickisch von Roseneck. W 1872 r. wzniesiono nowy pałac dla Eduarda Mitschera. Budowla założona została w pewnym oddaleniu na południe od starej siedziby i zabudowań gospodarczych, w miejscu której założono kolisty gazon. Kolejna przebudowa pałacu już w stylu późnego historyzmu nastąpiła na przełomie pierwszej i drugiej dekady XX w. - dobudowano wówczas drugą kondygnację oraz mieszkalne poddasze, zmieniono wystrój elewacji, balkon i szczyt na osi elewacji pn., taras z wachlarzową klatką schodową przy elewacji południowej. Prawdopodobnie przy starej siedzibie w końcu XVII w. założony został ogród gospodarczy podzielony na cztery kwatery, znajdujący się w północno-wschodniej partii obecnego założenia, założony na regularnym, zbliżonym do prostokąta planie. Obecnie teren ten otoczony jest od północy murem biegnącym wzdłuż drogi wiejskiej, od południa i wschodu granicę wyznaczał rów wodny, obsadzony rzędem grabów. Podobnie teren rozciągający się po południowej stronie pałacu nosi ślady regularnej kompozycji. Zagospodarowanie tego terenu należy wiązać z przebudową pałacu w 1872 r. W tym celu wykupiono parcele chłopskie po południowej i wschodniej stronie rezydencji. Zachodnią granicę wyznaczał mur kamienny, południową - droga wiejska, oddzielająca park od wzniesienia porośniętego lasem iglastym. Utworzono ponadto dwa stawy ozdobne. W części wschodniej wzdłuż strumienia rozciąga się rozległa polana. Na początku XX w. po przebudowie pałacu dla Hansa Mitschera został wzbogacony drzewostan parkowy o gatunki aklimatyzowane, m.in. tulipanowce amerykańskie i platany. Obecnie park w części przypałacowej utrzymany jest w dobrym stanie, natomiast złe funkcjonowanie układu wodnego spowodowało zanieczyszczenie i zarastanie stawów, zatarty został ponadto częściowo układ ścieżek parku i ogrodu. W części wschodniej park zamknięty jest aleją dębową, na skraju parku w części południowo-wschodniej znajduje się mauzoleum - dorycki prostylos wybudowany na pocz. XX w. Rozwój folwarku w Krzeczynie Wielkim przypadł na 2 poł. XIX w. Zabudowania folwarku tworzą regularny czworobok zamykający obszerny wybrukowany dziedziniec. Po północnej stronie drogi w kierunku Lubina znajdują się zabudowania gospodarcze oraz czworak związane z folwarkiem. Folwark Mittelhof - najprawdopodobniej usytuowany był w części wschodniej wsi, po północnej stronie drogi wiodącej wkierunku kościoła, widoczny już na mapie z 1824 r., obecnie nie zachowany.

Z południową częścią miejscowości graniczy współczesne osiedle domów jednorodzinnych Lubina, które stopniowo rozwija się w kierunku południowym i zachodnim.

Wykaz zabytków architektury i budownictwa

1. Zespół pałacowo-parkowy:
    a. pałac nr 43, obecnie siedziba Przedsiębiorstwa Rolniczo-Handlowo-Usługowo-Produkcyjnego „Krzeczrol” sp. z o.o.,

         mur., 1866-1872, l. 10./20. XX, nr rej. 724/L z 26.06.1986;
    b. oficyna mieszkalna, nr 43b, wsch., mur., ok. poł. XVIII(?), 3 ćw. XIX, pocz. XX, nr rej. 724/L z 26.06.1986;
    c. oficyna mieszkalno-gospodarcza, zach., nr 44, 44a, mur., XVIII(?), 1 poł. XIX, przeb. 1 ćw. XX, nr rej. 724/L z

        26.06.1986;
    d. obora zach., mur., 1863, nr rej. 724/L z 26.06.1986;
    e. stodoła, mur., pocz. XIX, przeb. pocz. XX;
    f. budynek spichlerza, stajni, wozowni i stodoły, mur., 2 poł. XVIII(?), 3/4 ćw. XIX, przeb. pocz. XX;

    g. mur otaczający folwark, z bramą od pn., mur., l. 60. XIX, pocz. XX;
    h. mauzoleum rodowe w parku, mur., 1910;
    i. park, zał. koniec XVII(?), obecny 1 ćw. XIX, po 1872, pocz. XX, nr rej. 458/L z 17.07.1970;
    j. czworak, nr 44 c,d, 45, poza granicami folwarku, mur., 1906.
2. Dom mieszkalny 46, dawny czworak/?), mur., XIX/XX.
3. Aleja lipowa, pocz. XVIII, uzup. XIX, nr rej. 703/L z 25.06.1986.


Uwaga: obecnie w granicach administracyjnych Lubina znajduje się dawniej należący do Krzeczyna Wielkiego:


1. Zespół kościelno-cmentarny:
    a. kościół filialny p.w. św. Marii Dominiki Mazzarello, wzm. 1373, mur., XIV, XV/XVI wieża, kaplica grobowa 1671, ok.

        1860, 1959-60, ewangelicki 1524-1945, nr rej. 856 z 23.02.1961;
    b. cmentarz przykościelny, zał. XIV, nr rej. 852/L z 16.02.1990;
    c. mur cmentarny, XVII/XVIII(?);
    d. dawna plebania ewangelicka, szach., XVIII.

 

Wykaz stanowisk archeologicznych znajduje się w oryginalnym opracowaniu.

Niniejsze opracowanie stanowi wyciąg ze Studium Środowiska Kulturowego gminy Lubin opracowanego w roku 2002 przez zespół w składzie: Bogna Oszczanowska, Beata Sebzda - historia i historia sztuki, Maria Sikorska i Donata Wiśniewska - archeologia oraz Emilia Dymarska - plansze. Studium powstało w Regionalnym Ośrodku Studiów i Ochrony Środowiska Kulturowego (od 2003 Regionalnym Ośrodku Badań i Dokumentacji Zabytków) we Wrocławiu.



Śląsk - Dolny Śląsk - Schlesien - Niederschlesien - Silesia - Zabytki Dolnego Śląska

Będę wdzięczny za wszelkie informacje o historii miejscowości, ciekawych miejscach oraz za skany archiwalnych widokówek lub zdjęć.

Wenn Sie weitere Bilder oder Ortsbeschreibungen zu dem oben gezeigten Ort haben sollten, wäre ich Ihnen über eine Kopie oder einen Scan sehr dankbar.

Tomasz  Mietlicki    e-mail  -  itkkm@o2.pl