Dolny Śląsk - dziedzictwo przeszłości utrwalone w zabytkach

Niederschlesien - die Erbschaft der Vergangenheit in Denkmälern verewigt

Lower Silesia - inheritance of the past in remains


 

Miłogoszcz - powiat lubiński

vor 1945 Mühlgast - Kreis Wohlau

 

 

W  naturalistycznym  parku  istniał  wzniesiony  w  XVI wieku,  otoczony  fosą dwór dla  rodziny von Hock (von Hocke). W 1791 roku wymieniony jest właściciel majątku Demoiselle Hoyren w 1845 Lieutenant Heege, 1874 von Rottenberg, w 1894 Georg Bohne a ostatni sprzed 1945 roku to Heinrich Paul Schmidt. Dziś z całego założenia ocalały przedstawione niżej zabudowania folwarczne oraz bardzo zaniedbany park. Z dworu zniszczonego w 1945 roku pozostały fundamenty porośnięte samosiewem,  zacierającym dawną kompozycję założenia. Wizerunek dworu widoczny na archiwalnej widokówce.

             

Pozostałość zabudowy gospodarczej dawnego majątku oraz widok na rozległe pola ze zniszczonego pawilonu istniejącego kiedyś na wzgórzu nieopodal pałacu.


   

Widok na Winne Wzgórze - Wein-Berg tuż za Radomiłowem, wiejska kapliczka oraz ostatnie pozostałości cegielni.


 

Archiwalne widokówki i zdjęcia

Historische Ansichtskarten und Fotos



Miłogoszcz

1.1. Dawne nazwy miejscowości.

Mylogoszcz (ok. 1305)., Melegast (1382)., Mulgast (1497,1519) ., Villa Miłogoscze(1580)., Milogosch (1729)., Muhlgast (1720,1765,1945)., potem Miłogoszcz.

1.2. Etymologia nazwy wsi.

Etymologia nazwy wsi jest sporna. Miano to bowiem wywodzi się od imienia lub tez określenia miejsca ulubionego.

1.3. Historia wsi i dóbr.

Miłogoszcz nie występuje w spisie dóbr biskupich z roku 1245, ale przez jednego z historyków (Stenzla) został zidentyfikowany z wsią o nazwie Medilese wymienioną w tym spisie. Około roku 1305 Miłogoszcz był jeszcze w trakcie przenoszenia na prawo niemieckie gdyż dziesięciny płacone były zarówno w markach jak i w płodach rolnych .Na początku XIV wieku wymieniony został jako właściciel wsi hrabia identyfikowany przez pastora Tschersiga z burgrafem von Dohna. Na początku XVIII wieku Miłogoszcz należał do biskupiej domeny w Przychowej. W 1765-1814 przez wieś przechodziła granica księstw głogowskiego i wołowskiego. W wyniku tego gmina wiejska znajdowała się w księstwie głogowskim i w powiecie górowskim , a dobra usytuowane były w księstwie wołowskim ,w powiecie ścinawsko- rudneńskim. Po 1818 roku cała miejscowość znalazła się w rejencji wrocławskiej oraz w powiecie ścinawskim .W 1765-1787 Miłogoszcz zamieszkały był przez zagrodników. W XIX w. wieś należała do parafii ewangelickiej w Kębłowie. W 2 poł. XIX w. wieś przerzywała regres. Po roku 19332 znalazła się w powiecie wołowskim.

Dominium w Miłogoszczy wzmiankowane było od XV w.. Od tego czasu pozostawało własnością lenna lub dziedziczną, której posiadaczami byli: Bernahrd i Hans Schilling (1497), wdowa po Bernhardzie Schillingu (1502), Franz Busewoy (1519), von Uechtritz i Asmann lub Erasm von Hack (Hock) (1561). Był on protoplastą linii rodu z Miłogoszczy, która posiadała tutejsze dobra w 1 poł. XVII w. Linię tę reprezentowali: Erasmus von Hock, jego brat Friedrich (1632) oraz Hans Asman von Hock (1656). W 4 ćwierci tego stulecia i w XVIII w. włości w Miłogoszczy nadal wchodziły w skład dóbr biskupich i były nadawane jako lenno. Do Andreasa von Schenkendorf należały latach ok. 1670 – 1678. Od końca XVIII stulecia ich posiadaczami byli: spadkobiercy Hoyera (1765), panna Hoyer (1787), która kupiła dobra. W roku 1814 majątek ziemski ( po sekularyzacji biskupich dóbr) był własnością radcy Schulza. Kolejnymi właścicielami dóbr byli: radczyni Schönborn (1830), porucznik Heege (1845), baron von Rottenberg (1876), baron Artur von Rottenberg (1886), Georg Bohne (ok. 1888 – 1921), Georg i Gerhard Bohne (1926), Heinrich Paul z Pomorza (1937). Od końca XIX w. prowadzono na terenie dóbr hodowlę bydła rasowego i gospodarstwo mleczarskie.

1.4. Układ przestrzenny wsi.

Miejscowość położona jest na drodze z Olszan do Kębłowa. Około roku 1824 składała się z części gminnej ( północnej) i z części dworskiej (południowej). Część gminna, właściwa wieś, była niewielką owalnica z dość dużym, zabudowany, Nawsiem i ze zwartym jednolitym siedliskiem. Do roku 1824 wykształcił się zasadniczy układ wiejskich dróg. Na północnym krańcu wsi, u podłoża zalesionego pasmem wzgórz znajdował się wielki staw hodowlany. Siedlisko wsi wypełniła skromna zabudowa zwrócona ku Nawsiu zasadniczo szczytowo. Na południe od wsi, na cieku wodnym przepływającym przez tereny dworskie i na jego odnodze czynne były dwa młyny. Do lat ok. 1892 – 1925 przekształcony został układ wsi. Zlikwidowano dawne Nawsie. Dawną graniczną drogę wydzielającą siedlisko od wschodu jednostronnie obsadzono łącząc to obsadzenie z obsadzeniem sąsiedniej części użytkowych terenów dworskich. Tę obrzeżną drogę połączono z główną drogą wiejską przecznicami. Od zachodu zredukowano zasięg siedliska. Rozbudowano je natomiast w kierunku północnym, przy drogach obiegających osuszony staw. Zlikwidowano je wówczas oba wymienione powyżej młyny. Zabudowę wsi tworzyły niewielkie zagrody frankońskie.

Obecnie zachowany jest w ogólnych zarysach układ przestrzenny wsi, układ dróg oraz granicznych i miedziowych obsadzeń, odpowiadający stanowi 1 lat ok. 1892 – 1925. Redukcji uległ zasięg siedliska. Głównie ceglana zabudowa wsi skoncentrowana jest zasadniczo przy głównej ulicy wiejskiej i jej rozwidleniu (od północy). Typy skromnych zagród zróżnicowane. W ich obrębie budynki mieszkalne zwrócone ku ulicy szczytowo lub kalenicowo. Zabudowa wsi pochodzi głównie z początku XX w.

Szlachecka siedziba w Miłogoszczy mogła juz istnieć w XV w., ale jej obecność udokumentowana jest dopiero dla połowy XVIII w. Około roku 1787 był to drewniany dwór. Nie wiadomo kiedy powstał dwór murowany. Zbudowano go na pewno przed rokiem 1892. W latach 1892 – 1925 to dwór wzniesiony na planie litery L i usytuowany w północno – wschodniej pierzei folwarku, przy drodze do Górzyna. Dwór zwrócony był fasadą ku folwarkowi. Obecnie nie istnieje.

Około roku 1824 park jeszcze nie istniał, a oddalony od folwarku dwór otoczony był terenami uprawnymi z dwoma stawami. W latach siedemdziesiątych XIX w rozpoczęto kształtowanie dworskiego parki. Zabudowano tylko dwie pierzeje folwarku, który przez pozostałe dwie pierzeje otwierał się ku pałacowi i parkowi. Przed pałacem i na dziedzińcu folwarcznym założono duży gazon z owalną sadzawką otoczony drogą łączącą się z podjazdem do pałacu. Tę część założenia oddzielono od folwarku murem. Sadzawkę przed pałacem połączono z dwoma cienkimi wodnymi przepływającymi przez niewielką, malowniczą łąką, połączonymi z dwoma oczkami wodnymi. Łąkę włączono jako parkową polanę w obrębie niewielkiego parku krajobrazowego, którego główna część znajdowała się na stoku wzniesienia po południowo wschodniej – wschodniej jej stronie. Park ten powstał przy wykorzystaniu naturalnego zagajnika, którego drzewostan wzbogacono. Za pałacem znajdował się ogród użytkowy oddzielony od rezydencji szpalerem drzew. Granice tego ogrodu oraz granice parku obsadzono rzędowo oraz wydzielono drogami. Najstarszym elementem założenia jest aleja obsadzona stuletnimi grabami. Przez park przeprowadzono drogę ku winnicy położonej na wzniesienia na południowy – wschód od założenia dworskiego. Około roku 1926 park miał 3 ha.

Obecnie pałac nie istnieje, w dużym stopniu zatarta jest kompozycja parku oraz zniszczeniu uległ układ melioracyjny. Nie zachował się mur wydzielający podjazd przed pałacem, istniejący jeszcze w roku 1980. Na południe od nieistniejącego pałacu zachował się podjazd ukształtowany w formie skarpy oraz owalny staw usytuowany na dużej polanie parkowej. Na terenie polany zachowany jest obecnie tylko jeden rów melioracyjny. Na wschód od łąki znajdują się masy drzew, którego kompozycja została zatarta przez liczne samosiewy. Północną granicę założenia stanowi grabowy szpaler, za którym rozciąga się teren dawnych ogrodów użytkowych. Główna droga parkowa wychodzi poza teren parku i prowadzi na tarasowo ukształtowane wzgórze widokowe z dawną winnicą. W drzewostanie parkowym występują głównie lipy, dęby, graby, klony, kasztanowce oraz świerki i daglezje. Wyróżnia się dwa dęby szypułkowe rosnące nad stawem o szpaler grabowy. W latach 1787 – 1845 istniał w obrębie dóbr tylko jeden folwark. Około roku 1824 położony był na dość rozległych terenach dworskich zawartych w ramach siedliska miejscowości. Duży folwark usytuowany został przy drodze rozlegającej wieś i tereny dworskie oraz miał nieregularny zarys prostokąta przechodzącego w trapez. Założony był na osi północny zachód – południowy wschód. Od tego folwarku obudowanego z trzech stron oddalony był dwór. Po południowo – wschodniej dziedzińca folwarcznego czynny był młyn. Na południe od terenów dworskich – już ok. roku 1824 funkcjonowała cegielnia. Na początku XX w., w założenie dworskie zostało przebudowane. Folwark przebudowano w kierunku zachodnim wypełniając nim zabieg dróg, wyburzono młyn. Zabudowano tylko dwie pierzeje tego dziedzińca, który przez pozostałe dwie pierzeje otwierał się ku pałacowi i parkowi. Nadal tez funkcjonował cegielnie, która została znacznie rozbudowana. Obecnie zachowana jest ceglana zabudowa gospodarcza zachodniej i południowej pierzei folwarku ( nr 3 – 3a). Okazałe budynki, w tym dwie obory połączone ozdobna bramą pochodzą z początku XX w. zabudowania cegielni nie istnieją.

Dworska winnica w Miłogoszczy istniała już ok. 1826 r. i użytkowana była ponownie od roku 1841 przez drugą połowę XIX w.. Winnica o zarysie prostokąta usytuowana była na zachodnim stoku zadrzewionego wzgórza położonego na południowy – wschód od Miłogoszczy. Do winnicy prowadziła odnoga drogi do Gorzyna włączona w obręb parku w Miłogoszczy. Z drogi tej roztaczał się widok na masyw parku, a na szczycie tarasowo ukształtowanego wzniesienia znajdował się punkt widokowy na okolicę. Obecnie wzgórze obsadzone jest lilakami, a prowadzącą doń droga – szpalerem z dębów, podsadzonym głogami i klonami polnymi.

1.5. Tabelaryczne zestawienie danych statystycznych.

Gmina wiejska

Dobra

Instytucje publiczne i przemysł

Rok

Areał

Domy

Ludność

Areał

Ludność  
1787     110   36 wiatrak
1817           wiatrak
1830   32 215     szkoła ew., wiatrak, gorzelnia, browar, cegielnia dominalna
1845   32 235     j.w.
1867   28 146   54  
1876       354   cegielnia
1887 76 27 151 355 65 cegielnia
1898 76 23 120 354 89  
1908 76 23 124 354 59  
1934     216     cegielnia parowa

2.1. Strefy ochrony konserwatorskiej.
2.1.1. Wyznaczono strefę „B” ochrony konserwatorskiej.
Obejmuje ona park i folwark. Jej granice stanowią: bita, polna droga wydzielająca park od północnego – wschodu, droga wiejska przebiegająca wzdłuż północno zachodniej pierzei folwarku i północno – zachodniego skraju dworskich terenów uprawnych, szosa wzdłuż południowo zachodniej pierzei folwarku oraz wzdłuż południowo – zachodniego skraju parku a także niska skarpa na południowo – wschodnim jego krańcu.
2.1.2. wyznaczono strefę „OW” obserwacji archeologicznej dla miejscowości o średniowiecznej metryce.
2.2. Wykaz zabytków architektury i budownictwa.
Folwark wraz z parkiem
Obora I, wpisana do rejestru zabytków po nr 833/L, dnia 29.12.1989 r.
Obora II, wpisana do rejestru zabytków po nr 833/L, dnia 29.12.1989 r.
Park krajobrazowy, wpisany do rejestru zabytków pod nr 632/L, dnia 11.05.1982 r.
Zabudowa wsi
Stacja transformatorowa
Dom mieszkalny nr 9
Budynek gospodarczy przy nr 9
2.3. Stanowisko archeologiczne.
Obszar AZP 71 – 22
284. ślad osadnictwa chronologia: epoka kamienia
285. cmentarzysko ciałopalne chronologia: okres lateński
286. cmentarzysko ciałopalne kultury łużyckiej chronologia: II – V okres epoki brązu
osada kultury przeworskiej chronologia: okres wpływow rzymskich II – III w. n.e.

Źródło - http://www.rudna.pl



Śląsk - Dolny Śląsk - Schlesien - Niederschlesien - Silesia - Zabytki Dolnego Śląska

Będę wdzięczny za wszelkie informacje o historii miejscowości, ciekawych miejscach oraz za skany archiwalnych widokówek lub zdjęć.

Wenn Sie weitere Bilder oder Ortsbeschreibungen zu dem oben gezeigten Ort haben sollten, wäre ich Ihnen über eine Kopie oder einen Scan sehr dankbar.

Tomasz  Mietlicki    e-mail  -  itkkm@o2.pl