Dolny Śląsk - dziedzictwo przeszłości utrwalone w zabytkach

Niederschlesien - die Erbschaft der Vergangenheit in Denkmälern verewigt

Lower Silesia - inheritance of the past in remains


 

Niemstów - powiat lubiński

vor 1945 Herzogswaldau + Dittersbach + Oberhof - Kreis Lüben

 

Na obecny Niemstów składają się trzy odrębne w okresie sprzed 1945 roku miejscowości: Herzogswaldau - Niemstów, Dittersbach - Zwierzyniec i Oberhof - Podgórze.


Dittersbach - Zwierzyniec

   

W bliskim sąsiedztwie kościoła stał kiedyś jeden z największych pałaców na ziemi lubińskiej. Ta wspaniała budowla której ostatnim właścicielem był Richard von Decker, pozbawiona planów na zagospodarowanie po II wojnie światowej, zdewastowana i rozgrabiona w latach powojennych z całości wyposażenia, podzieliła los tysięcy śląskich rezydencji i ostatecznie została rozebrana w latach 50 - tych XX wieku. Miejsce po tym potężnym obiekcie przedstawia drugie zdjęcie a trzecie zachowany wjazd do dawnej posiadłości o rycerskim rodowodzie.

Archiwalna fotografia pałacu pochodzi ze zbiorów Wojewódzkiego Urzędu Ochrony Zabytków w Legnicy. Autor Milka 1968.

 

Zabudowa mieszkalno - gospodarcza dawnego majątku.


Herzogswaldau - Niemstów

   

We wschodniej części dzisiejszego Niemstowa  stoi dwór o rodowodzie sięgającym XVI wieku, kiedy to należał do rodu von Axleben. Wielokrotnie modernizowany zatracił cechy stylowe.

   

Zabudowa gospodarcza dawnego majątku.


Oberhof - Podgórze

       

Pałac w Podgórzu oraz fragment zabudowy gospodarczej dawnego majątku.


              

 Pomnik poległych na frontach I wojny światowej żołnierzy pochodzących z Niemstowa.


   

Kościół filialny pw. św. Antoniego

Wzmianki dotyczące istniejącego w osadzie kościoła pochodzą z lat 1364 i 1376. Obecny kościół filialny p.w. Św. Antoniego został prawdopodobnie wzniesiony pod koniec XVI wieku na wcześniejszych założeniach gotyckich. Obiekt jest zorientowaną budowlą otynkowaną, murowaną z polnego kamienia i cegły. Jest to kościół jednonawowy z wyodrębnionym, dwuprzęsłowym oraz prostokątnym prezbiterium o sklepieniu kolebkowym z lunetami. Całość w narożach wzmocniona jest przyporami. Świątynia była przebudowywana w pierwszej połowie XVIII wieku – wymieniono wówczas sklepienie nawy, oraz w XIX wieku – na osi nawy, od strony zachodniej, dobudowano niewielką, prostokątną kruchtę. Wówczas dobudowano także czworoboczną wieżę usytuowaną w południowym narożniku nawy i prezbiterium. Do prezbiterium od strony północnej przylega zakrystia, przykryta dachem pulpitowym. Dachy części nawowej i prezbiterium są dwuspadowe, ograniczone szczytami architektonicznymi. Wszystkie otwory okienne i portale są o wykroju ostrołukowym lub pełnym. Jedynie okna w zakrystii są prostokątne. Wewnątrz świątyni zachowało się wspaniałe, przyścienne, gotyckie sakramentarium (tabernakulum), wykonane z piaskowca oraz szereg renesansowych i barokowych płyt nagrobnych. Wyróżniają się z nich całopostaciowe nagrobki renesansowe z wyobrażeniami zmarłych w strojach z epoki. Z barokowego wystroju kościoła na uwagę zasługują: wspaniale dekorowany ołtarz główny z początków XVIII w., ambona z II połowy XVII w., prospekt organowy wraz z malowaną emporą z XVIII w. oraz liczne renesansowe i barokowe płyty nagrobne, wśród których wyróżniają się całopostaciowe nagrobki figuralne w zbrojach i ubiorach kobiecych z XVI i XVII w. Najciekawszym zabytkiem jest jednak piaskowcowe sakramentarium wykonane w ścianie prezbiterium na przełomie XV i XVI w.

Tekst umieszczony za zgodą autora z publikacji - Świątynie powiatu lubińskiego. Henryk Rusewicz, Lubin 2006

Tyle pozostało po niemieckim cmentarzu.


 

Archiwalne widokówki i zdjęcia

Historische Ansichtskarten und Fotos

                 

                 

                 


Sammlung Duncker

DITTERSBACH
PROVINZ SCHLESIEN -REGIERUNGS - BEZIRK LIEGN1TZ - KREIS LÜBEN


Ober und Nieder-Dittersbach, im Kreise Lüben, muss schon vor der in jener Gegend früh zur Geltung gekommenen Reformation ein bedeutendes Dorf gewesen sein; die Kirche, in welche auch Ober- und Nieder-Herzogswalde eingepfarrt sind, ist gewiss schon einige Jahrhunderte früher erbaut, und befinden sich in derselben mehrere alte Denkmäler. Das Patronat wird von beiden Dörfern mit je zwei Stimmen ausgeübt; es war von Anfang des" fünfzehnten Jahrhunderts bis zum achtzehnten der Gegenstand heftiger Controversen zwischen den Besitzern beider Rittergüter, die endlich durch Vergleich und feste Stipulationen beigelegt wurden. Als Besitzer von Dittersbach werden genannt: Siegismund von Bock, Herzoglich Liegnitz'scher Rath, gestorben 1461; Hans von Bock; Wolfgang I. von Bock, Herzogs Friedrichs II. von Liegnitz Rath und Kanzler, er führte 1524 die lutherische Confession in Dittersbach ein, nachdem Magnus von Axleben, Besitzer von Herzogswalde, ein Freund des bekannten im benachbarten Dorfe Ossig geborenen Schwärmers Caspar von Schwengfeld, es dort schon 1523 gethan hatte, zwischen beiden war auch der Streit um das Patronat und seine Ehrenrechte ausgebrochen. Wolfgang von Bock starb 1550, ihm folgte wieder ein Hans von Bock. Später kam Dittersbach in den Besitz der Familie von Unruh, und werden 1654 Hans von Unruh und 1675 Christoph von Unruh genannt. Am 19. November 1748 kaufte es Herzog Ferdinand von Braunschweig und Lüneburg*) von dem Königlichen Justizrath Freiherrn von Würz und Burg, und am 30. Juni 1795 der Königliche Kammerherr Hans Gottlieb von Stosch von dem Freiherrn Wilhelm Ludwig von Richthofen, welcher 1785 in den Besitz gekommen war. Nach diesem erstand es ein Herr Emanuel von Woikowsky, von welchem es im Anfang 1806 an die Gräfin Maria Juliane Fricderike von Luckner, geborene Gräfin von Czettritz und Neuhaus überging. Nach dem 1849 eingetretenen Tode der Gräfin Luckner sowie dem 1850 erfolgten Tode ihres Sohnes, des Grafen Edgar von Luckner, kam es am 18. Juni 1851 an den gegenwartigen Besitzer, den Königlichen Geheimen Ober-Hofbuchdrucker Ludwig Rudolph von Decker. Das Schloss mag wohl aus der Zeit nach dem dreissigjährigen Kriege stammen; es muss früher ein imposanteres Ansehen gehabt haben, als jetzt, wo nach den Veränderungen unter der Gräfin von Luckner das hohe Mansarden-Dach und der mit einem Frontispiz versehene Vorbau verschwunden sind, um einer niedrigen dritten Etage mit flachem Dache Platz zu machen, welche wenig zur Bauart des Ganzen passt. Eine Hauptzierde Dittersbach's bilden die im Jahre 1852 nach Neide's Plänen begonnenen Park-Anlagen, zu welchen viel schönes Material an alten Bäumen vorhanden war und welche durch die üppige Vegetation begünstigt *) Der Sieger in der Schlacht bei Minden. wurden. Ein zugewachsener, versumpfter Teich und vielfache, wenig geschickt angelegte Wasserläufe wurden in einen grossen klaren Wasserspiegel umgeschaffen, durch welchen der Dorfbach hindurchfliesst; über ihn hinweg ist die Ansicht auf die schmale Südseite des Schlosses entnommen dessen Lage durch dieses auch fischreiche Wasser an Schönheit und gesunder Luft sehr gewonnen hat. Zur Verbesserung der Obstkultur wurden von dem gegenwärtigen Besitzer viele hundert der edelsten Kern- und Steinobst-Sorten, wie auch vortreffliche Weinreben aus der berühmten Baumschule von'Joseph Baumann zu Bolwiller im Elsass bezogen, die in einer neu angelegten Baumschule vermehrt werden, und sowohl zur Ergänzung der ausgedehnten Obstbaum-Pflanzungen an allen Wegen des Gutes, als auch zum Absatz an Fremde dienen. Dittersbach wird von zwei Höfen aus in drei Feldern bewirtschaftet; es hat nach verschiedenen Zukaufen von Rustikalgütern, die besonders zur Abrundung und Regulirung des Ganzen dienten, einen Flächeninhalt von circa 2500 Morgen, von denen rotunde 1600 Morgen Ackerland, 300 Morgen Wiesen und 500 Morgen Wald sind, für deren Melioration durch Drainirung, Berieselung etc. etc. viel geschehen ist. Die zu Dittersbach gehörende und bedeutend erweiterte Ziegelei liefert vortreffliches, auch aus weiter Ferne gesuchtes
Material; ein für dieselbe neuerbauter Kasseler Flammofen diente den vielen im Lübener und den angrenzenden Kreisen befindlichen ähnlichen Oefen zum Modell.



NIEMSTÓW

Obecnie istniejąca miejscowość Niemstów powstała z dwóch historycznie odrębnie ukształtowanych wsi Dittersbach i Herzogswaldau, połączonych w 1930 r.

Dawne nazwy miejscowości

Ditrichsbach - 1360, Dittrichsbach - 1364, Dittersbach - 1830, 1789, do 1945 r.; po Zwierzyniec
Hertwigswalde -1359, Herzogswaldau - 1789, Nieder- u. Ober-Herzogswaldau - 1845, 1887; Herzogswaldau - 1908, do 1945 r., Niemstów - forma powojenna.

Historia wsi i dóbr Dittersbach - ob. część wsi Niemstów o nazwie Zwierzyniec

Wieś wymieniona po raz pierwszy w 1364 r. jako lokowana na prawie niemieckim, powstała prawdopodobnie na starszym korzeniu. K. Klose wywodzi jej nazwę od imienia pierwszego lokatora Dittricha. Według spisu z 1613 r. sporządzonego dla księstwa legnickiego w Zwierzyńcu mieszkało 15 kmieci, 1 zagrodnik i 3 chałupników. W l. 1630-1634 r. osadę dotknęła epidemia dżumy, na skutek której, w parafii Dittersbach-Herzogswaldau zmarło ok. 120 osób. W 1789 r. wieś liczyła 11 kmiecych gospodarstw pańszczyźnianych, 1 wolnego i 16 zagrodników omłockowych, 19 wolnych chałupników, 5 pastuchów i 5 wyrobników.

Pierwszym znanym właścicielem dóbr był Teodoryk z Groszowa k. Złotoryi, który 21 września 1360 r. nadał swej żonie Dorocie jako oprawę wdowią folwark w Zwierzyńcu (Ditrichsbach) z 5 łanami uprawnymi, dworem i zagrodnikami. Innymi posiadaczami ziemskimi byli wówczas także bracia Heinrich i Theodor von Rechenberg, którzy 21 stycznia 1364 r. kupili we wsi łan ziemi i jednocześnie sprzedali 5 grzywien groszy praskich rocznego czynszu Mikołajowi przeorowi szpitala św. Mikołaja we Wrocławiu. W 2 poł. XV oraz w XVI w. dobra ziemskie znajdowały się w posiadaniu rodu von Bock. I tak jako kolejni właściciele wymieniani byli: radca księcia legnickiego Siegismund von Bock (zm. w 1461 r.), Hans von Bock oraz kanclerz i radca księcia legnickiego Fryderyka II, Wolfgang I von Bock (zm. w 1550 r.), który w swych włościach wprowadził w 1524 r. luteranizm. Po nim majątek odziedziczył Hans von Bock, wzmiankowany w 1558 r. Następnie posiadłość przeszła w ręce Magnusa von Axleban, właściciela sąsiedniej wsi Niemstów (Herzogswaldau) i przyjaciela Caspara von Schwenckfelda z Osieka. W 2 poł. XVII w. dobra należały do rodziny von Unruch, przy czym w 1654 r. jako właściciel wymieniany był Hans, a w 1675 r. Christoph von Unruch. 19 listopada 1748 r. majątek kupił książę Ferdynand von Braunschweig-Lüneburg od królewskiego radcy prawnego pana von Würz-Burg. W 1785 r. kolejnym właścicielem posiadłości obejmującej dom pański, dwa folwarki i 4 domy czeladzi dworskiej, został Wilhelm Ludwig von Richthofen, który 30 czerwca 1795 r. sprzedał ją królewskiemu szambelanowi Hansowi Gottliebowi von Stosch. Po nim dobra należały do Emanuela von Woikowsky, od którego na początku 1806 r. zostały przejęte przez hrabinę Marię Juliane Friederike von Luckner z domu Czettritz-Neuhau. Po jej śmierci w 1849 r. i śmierci jej syna hrabiego Edgara von Luckner w 1850 r., posiadłość 18 czerwca 1851 r. przeszła w ręce Ludwiga Rudolpha von Decker, królewskiego tajnego drukarza dworskiego (Geheim Ober-Hofbuchdrucker). Następnie jako kolejni właściciele wymieniani są: w l. 1886-1905 rotmistrz Richard von Decker, w l. 1909-1922 jego spadkobiercy oraz w 1926 r. Hans Rudolf von Decker. W l. 1873-1886 majątek dzierżawił Hanspach, a w l. 1891-1894 posiadłość pozostawała w zarządzie H. Frenzla. Między 1894, a 1898 r. Richard von Decker znacznie powiększył dobra i utworzył majętność Zwierzyniec (Herrschaft Dittersbach), w skład której weszły:

1. majątek w Zwierzyńcu (Dittersbach), obejmujący założenie pałacowo-parkowe z dwoma zespołami folwarcznymi;    

    folwark Oberhof ó ob. Niemstów-Podgórze należący do majątku Dittersbach, wzmiankowany w latach 1824, 1830,        

    1845 pod nazwą Hintervorwerk oraz dodatkową własność rolną (Rustikalbesitz) o pow. 679 ha;
2. majątek w Niemstowie Górnym (Ober Herzogswaldau),
3. folwark w Miłosnej (Ischerei), wzmiankowany od 1891r. jako należący do dóbr Dittersbach i dzierżawiony przez

    Heinricha Bodhe,
4. majątek w Pieszkowie Dolnym (Petschkendorf Nieder), dzierżawiony przez Winckelmanna.

Sądzić należy, że po śmierci Richarda von Decker (zm. między 1905, a 1909 r.) postępowanie spadkowe trwało do l. 20. XX w., bowiem dopiero w 1926 r. jako właściciel majętności wymieniony został Hans Rudolf von Decker, przy czym z wcześniejszych dóbr wyłączono folwark Oberhof, stanowiący wówczas własność Francisa Pfotenhauer i jego żony Saschy z domu von Decker (pozostawał jej własnością do 1937 r.). Podobnie folwark Miłosna jako własność powrócił w 1926 r. prawdopodobnie do dóbr w Miłoradzicach. Między 1926, a 1930 r. majętność (Herrschaft Dittersbach) uległa podziałowi. W 1930 r. majątki w Zwierzyńcu (Dittersbach Schloßhof) i Niemstowie Górnym zostały rozparcelowane przez Śląskie Towarzystwo Ziemskie z Wrocławia, a w 1937 r. znajdowały się w posiadaniu rodzeństwa Minde. Po 1931 r. pałac nabyła gmina wiejska i przeznaczyła na szkołę oraz dom dla nauczycieli. Folwark w Pieszkowie Dolnym w 1930 r. należał do Saschy Pfotenhauer, właścicielki majątku w Niemstowie Podgórzu (Dittersbach Oberhof), a następnie w 1937 r. Güntera Michaelis-Hauswaldt. Do majątku Dittersbach należała też duża i znana w okręgu cegielnia, a w 1789, l. 1830-48 także młyn wodny Rodemühle z przysiółkiem Rodehäusler liczącym 5 gospodarstw wolnych chałupników.

Kościół fil. p.w. św. Antoniego, wzmiankowany w 1470 r., wzniesiony został prawdopodobnie ok. poł. XV w. i przebudowany w 1 poł. XVIII, kiedy to założono nad nawą sklepienie kolebkowe na gurtach. W 1857 r. otrzymał nowe, ceramiczne pokrycie dachu i dwa dzwony. Wówczas przebudowano także wieżę nadając jej kostium neogotycki i wieńcząc ostrosłupowym hełmem oraz dobudowano kruchtę zach. Od 1524 do 1945 r. świątynia ewangelicka, której pierwszym znanym pastorem był Scholtz (1532-40). Do uposażenia parafii należał widmut, obejmujący łan ziemi w Zwierzyńcu (Dittersbach) i pół łana w Niemstowie (Herzogswaldau). Patronat nad kościołem sprawowali wspólnie właściciele dóbr w Zwierzyńcu oraz Niemstowie Górnym i Dolnym. W l. 1637-1653 do parafii przyłączono parafię w Czerńcu, prawdopodobnie z powodu zniszczenia tamtejszego kościoła.

Historia wsi i dóbr Herzogswaldau - obecnie część wsi Niemstów

Wieś wzmiankowana w 1359, 1374 i 1387 r. K. Klose wywodzi jej nazwę od imienia pierwszego lokatora Hertwiga. Według spisu z 1613 r. sporządzonego dla księstwa legnickiego w Niemstowie mieszkało 19 kmieci, 2 zagrodników i 3 chałupników. W l. 1630-1634 r. osadę dotknęła epidemia dżumy, na skutek której, w parafii Dittersbach-Herzogswaldau zmarło ok. 120 osób. W 1789 r. wieś liczyła 14 kmiecych gospodarstw pańszczyźnianych, 17 zagrodników omłockowych, 7 wolnych chałupników i 3 pastuchów.

Pierwszym znanym właścicielem dóbr obejmujących 4 łany i 3 pręty oczynszowane był Reynczko zwany Abstath i jego żona Katarzyna. Po jego śmierci książę brzeski Ludwik I nadał je 28 września1359 r. w lenno Henrykowi de Rechinberg. W 1571 r. włości należały do Christopha von Axleben-Magnus, a w 1650 r. do Anny von Meufbach, z domu von Borwitz. W 1789 r. majątek, na który składały się dom pański, 2 folwarki z 4 domami czeladzi dworskiej oraz hodowla bydła, pozostawał w rękach barona von Nostitz. W k. XVIII lub w 1 ćw. XIX w. dotychczasowe posiadłości ziemskie podzielono na dwie własności, lub utworzono nowe dominium, bowiem od 1830 r. wymieniane są w Niemstowie dwa niezależne majątki z pałacami, rozróżnione także nazwą: Ober- i Nieder Herzogswaldau. (w 1824 r. Ober- i Nieder Hof).

Niemstów Dolny (Nieder Herzogswaldau) w 1830 r. znajdował się w posiadaniu starosty powiatowego i szambelana von Nickisch-Rosenegk, a w l. 1845-48 prawdopodobnie jego córki kapitanowej von Holvede, z domu Nickisch-Rosenegk. Następnie majątek należał w 1870 r. do rentiera Ferdinanda Gützlaft i w 1873 r. do kapitana Victora von Wedelstedt z Wrocławia. Kolejnymi właścicielami posiadłości byli rotmistrz rezerwy Kurt von Portatius - wzmiankowany w l. 1886-1894; podporucznik Walter Fahrenholtz - wzmiankowany w l. 1898-1909 oraz Gustaw Adolf Haarhaus - wzmiankowany w l. 1912-1937.

Niemstów Górny (Ober Herzogswaldau) w 1830 r. należał do pana Kahl, a w 1842 r. kupiony został przez rotmistrza von Üchtritz-Steinkirch, wymienianego jeszcze w 1891 r. Następnie przed 1894 r. przeszedł w ręce Richarda von Decker, właściciela dóbr Zwierzyniec (Dittersbach) i przed 1898 r. został włączony do utworzonej przez niego majętności Zwierzyniec (Herrschaft Dittersbach). Po jej rozpadzie został w 1930 r. wraz z majątkiem w Zwierzyńcu (Dittersbach -Schloßhof) rozparcelowany przez Śląskie Towarzystwo Ziemskie. W 1937 r. stanowił własność rodzeństwa Minde.

Układ przestrzenny wsi

Wieś składa się obecnie z dwóch historycznie odrębnych siedlisk, położonych wzdłuż lokalnej drogi prowadzącej do Parszowic. Zachodnią część osady tworzy dawna wieś Dittersbach - Zwierzyniec. Jej zabudowa sięgała do kościoła filialnego p.w. św. Antoniego, na zach. od którego usytuowany był zespół dworski (Schloßhof). Wschodnią część osady stanowi dawna wieś Herzogswaldau - Niemstów, z zespołem pałacowo-folwarcznym Nieder Herzogswaldau na skraju wschodnim oraz reliktami dawnego folwarku Ober Herzogswaldau na skraju zachodnim, znajdującego się w bezpośrednim sąsiedztwie zabudowy, kościoła i zespołu dworskiego, należących historycznie do Zwierzyńca. Układ obu siedlisk ulicowy, zabudowa zagrodowa rozlokowana po obu stronach drogi wiejskiej.

W środkowej części obecnego Niemstowa, po pd. stronie drogi posadowiony jest jednonawowy kościół z wyodrębnionym prezbiterium i wieżą usytuowaną od pd., otoczony cmentarzem.

Cmentarz założony na rzucie zbliżonym do prostokąta i otoczony tynkowanym, ceglanym murem z pocz. XX w., w którym widoczny relikt starszego ogrodzenia. Na terenie cmentarza drzewostan powojenny. Na zach. od kościoła znajduje się zespół dworski (Dittersbach Schloßhof), o zatartym układzie przestrzennym, kształtowany od 2 poł. XVII w. Pałac (niezachowany) wzniesiony po wojnie trzydziestoletniej, przebudowany został między 1806, a 1849 r. przez hrabinę Marię Juliane Friederike von Luckner. Budowlę pozbawiono wówczas charakteru barokowego, a jej wysoki mansardowy dach z ozdobnym szczytem w fasadzie, zastąpiono dodatkową kondygnacją, nakrytą dachem spłaszczonym. Ozdobą rezydencji był park krajobrazowy, założony w 1852 r. wg planów Neide, z wykorzystaniem istniejącego drzewostanu, stawu i cieku wodnego. Zespół budynków folwarcznych, usytuowany na zach. od pałacu wzniesiono na pocz. XX w. wraz z dodatkowym pd. majdanem gospodarczym. Do chwili obecnej z dawnego założenia dworskiego zachował się park, zespół folwarczny oraz dodatkowy pd. majdan gospodarczy. Zatarta została pierwotna kompozycja parku, szczególnie w części pn., na skutek wzniesienia dwóch współczesnych budynków mieszkalnych, kolidujących formą z budynkami historycznymi oraz podzielenia dawnej polany widokowej na przydomowe ogródki warzywne. Ponadto w pn. -wsch. części parku usytuowano boisko sportowe o nawierzchni asfaltowej. Jednorodna stylowo zabudowa głównego majdanu folwarcznego, z bogatym, ceglanym detalem architektonicznym, zachowała się bez skrzydła zachodniego. W skrzydle pn. znajdują się oficyny mieszkalne nr 75 i 77 ze stodołą; a w skrzydle pd. oficyny mieszkalne nr 72 i 27 z oborą. Na uwagę zasługuje rzeźba głowy konia, umieszczona na szczycie budynku nr 72 (brązowy odlew). Prostokątny majdan podzielono wtórnymi wygrodzeniami i zaadaptowano na ogródki przydomowe. Przez majdan poprowadzono także wtórnie drogę ziemną, wiodącą do budynków wiejskich, usytuowanych na zach. od folwarku. Budynek mieszkalny nr 71, z elementami pergoli z l. 30. XX w., znajdujący się po drugiej stronie drogi przy Starej Młynówce, na pn.-wsch. od folwarku, posiadał prawdopodobnie charakter reprezentacyjny o czym świadczy nisza ujęta rodzajem aedeculi na jednej z elewacji. Obecnie na skutek przebudów całkowicie utracił cechy stylowe. Częściowo zachowały się także ceglane budynki otaczające dodatkowy pd. majdan gospodarczy, z domem zarządy dóbr nr 64. Pn.-wsch. kraniec wsi zajmuje zespół pałacowo-folwarczny (Nieder Herzogswaldau) z niewielkim zadrzewieniem parkowym, wzniesiony w obecnej formie w 2 poł. XIX i na pocz. XX w. Pałac mający raczej charakter budynku willowego, usytuowany jest centralnie względem zachowanej w całości zabudowy gospodarczej, otaczającej prostokątny majdan gospodarczy. Do zabudowy folwarcznej należą: w skrzydle zach. budynek stodoły z pocz. XX w. i oficyna mieszkalna nr 117 b z 2 poł. XIX w.; w skrzydle pn. obora częściowo adaptowana na budynek mieszkalny z 4 ćw. XIX w. oraz budynek gospodarczy z 4 ćw. XIX w. z dobudowaną współczesną oborą, prawdopodobnie wykorzystującą mury obwodowe wcześniejszego budynku; w skrzydle wsch. współczesna lub gruntownie przebudowana obora z l. 30. XX w. Pośrodku majdanu posadowiony jest budynek spichlerza z ok. 1920 r. W pd. części założenia zachowało się także niewielkie zadrzewienie parkowe ze stawem. Zespół folwarczny Ober Herzogswaldau obecnie nieczytelny w układzie przestrzennym wsi.

Na pd. od zabudowy wsi znajdowała się cegielnia, należąca do majątku ziemskiego Zwierzyniec (Dittersbach), usytuowana przy drodze prowadzącej z Gogołowic do Osieka.

Wykaz zabytków architektury i budownictwa

1. Zespół kościelno-cmentarny (Dittersbach - Zwierzyniec):
    a. Kościół filialny p.w. św. Antoniego, mur., ok. poł. XV, rozdbud. 1 poł. XVIII i przebud. ok. 1857 oraz po 1945            

        (zwieńczenie wieży), od 2002 w trakcie remontu nr rej. 597/L z 14.04.1981;
    b. Cmentarz przykościelny zał. w XV, powiększony w 1933 (z tego czasu mur graniczny), nr rej. 864/L z 16.02.1990.
2. Zespół podworski (Dittersbach - Schloßhof):
    a. Oficyna mieszkalna, nr 71, mur., pocz. XX;
    b. Oficyna mieszkalna, nr 72, mur., pocz. XX;
    c. Obora obok oficyny nr 72, mur., pocz. XX;
    d. Oficyna mieszkalna, nr 73, mur., pocz. XX;
    e. Oficyna mieszkalna, nr 75, mur., pocz. XX;
    f. Oficyna mieszkalno-gospodarcza, nr 77, mur., pocz. XX;
    g. Stodoła pomiędzy nr 75 a 77, mur., pocz. XX;
    e. Obora, wzn. na pocz. XX;
    h. Park, zał. w 1852, powiększony ok. 1930, boisko założone ok. 1990, nr rej. 464/L z 17.07.1976.
3. Zespół pałacowo-folwarczny Herzogswaldau Nieder:
    a. Pałac, nr 117, mur., ok. 1860;
    b. Park, zał., ok. 1860.
4. Ruina zabudowań dworu górnego Herzogswaldau Oberhof; obok domu nr 62, mur.-kam., XVII(?).

 

Wykaz stanowisk archeologicznych znajduje się w oryginalnym opracowaniu.

 

Niniejsze opracowanie stanowi wyciąg ze Studium Środowiska Kulturowego gminy Lubin opracowanego w roku 2002 przez zespół w składzie: Bogna Oszczanowska, Beata Sebzda - historia i historia sztuki, Maria Sikorska i Donata Wiśniewska - archeologia oraz Emilia Dymarska - plansze. Studium powstało w Regionalnym Ośrodku Studiów i Ochrony Środowiska Kulturowego (od 2003 Regionalnym Ośrodku Badań i Dokumentacji Zabytków) we Wrocławiu.


 


 

NIEMSTÓW - ŁAZEK

 

Dawne nazwy miejscowości

 

Rodemühle - 1789, 1824, 1845, Rodehäuser 1887, 1908, do 1945 r.

 

Historia wsi i dóbr

 

Sądzić należy, że zaczątkiem przysiółka była kolonia 5 gospodarstw wolnych chałupników, zajmujących się prawdopodobnie karczunkiem, założona w pobliżu wcześniejszego młyna wodnego Rodemühle i należąca wraz z nim do majątku ziemskiego Zwierzyniec (Dittersbach). Wzmiankowana w 1789, 1830 i 1845 r., w 2 poł. XIX w. utraciła charakter osady wiejskiej w związku z budową w 1863 r. mleczarni i krochmalni. W l. 1905-1912 udziały w mleczarni miał majątek ziemski w Raszowej, będący wówczas własnością Fritza Hensela. W l. 1917-1937 udziały w mleczarni i krochmalni posiadały także folwarki w Pieszkowie Dolnym i Miłosnej, należące do majętności Zwierzyniec (Herrschaft Dittersbach).

 

Układ przestrzenny wsi

 

Siedlisko przysiółka położone jest na pn.-zach. od wsi Niemstów. Obecnie historyczną zabudowę osady stanowią relikty dawnej mleczarni w postaci ceglanego komina z 1863 r. oraz połowy budynku, adaptowanego do celów mieszkalnych.

Niniejsze opracowanie stanowi wyciąg ze Studium Środowiska Kulturowego gminy Lubin opracowanego w roku 2002 przez zespół w składzie: Bogna Oszczanowska, Beata Sebzda - historia i historia sztuki, Maria Sikorska i Donata Wiśniewska - archeologia oraz Emilia Dymarska - plansze. Studium powstało w Regionalnym Ośrodku Studiów i Ochrony Środowiska Kulturowego (od 2003 Regionalnym Ośrodku Badań i Dokumentacji Zabytków) we Wrocławiu.



 

NIEMSTÓW - PODGÓRZE

 

Dawne nazwy miejscowości

 

Hintervorwerk - 1824, 1830, 1845, 1891, Vorwerk Oberhof - 1894, 1908, do 1945 r.

 

Historia wsi i dóbr

 

Zespół folwarczny o charakterze śródpolnym należał do dóbr ziemskich Zwierzyniec (Dittersbach), trudno jednak ustalić jednoznacznie czas jego założenia. Przypuszczać należy, że był jednym z dwóch folwarków, o których wspomina w 1789 r. Zimmerman, pisząc o majątku zwierzynieckim. Znany pierwotnie pod nazwą Hintervorwerk, wymienianą w 1824, 1830, 1845 i 1891 r. Od 1894 r. wzmiankowany w źródłach jako Vorwerk Oberhof. Przed 1898 r. wszedł w skład utworzonej przez Richarda von Decker majętności ziemskiej Zwierzyniec (Herrschaft Dittersbach), obok majątków Niemstów Górny (Ober Herzogswaldau), Pieszków Dolny (Nieder Petschkendorf) oraz folwarku w Miłosnej (Ischerei). Po zakończeniu postępowania spadkowego po śmierci Richarda von Decker, został wyłączony z tych dóbr i w 1926 r. jako odrębna własność znalazł się w posiadaniu Francisa Pfotenhauer i jego żony Saschy z domu von Decker. Ona to do 1937 r. pozostawała właścicielką folwarku oraz majątku w Pieszkowie Dolnym (od 1930 r.). W 1930 r. posiadłość w Podgórzu dzierżawiona była przez Adolfa Haarhausa, właściciela dóbr w Niemstowie Dolnym (Herzogswaldau Nieder).

 

Układ przestrzenny wsi

 

Siedlisko przysiółka położone na pd.-zach. od wsi Niemstów, z której prowadzi do niego droga lokalna obsadzona aleją lipową. Historyczna zabudowa osady ograniczała się najpierw do folwarku polnego, który w 1824 r. składał się z sześciu budynków skupionych wokół prostokątnego majdanu. Obecnie istniejące budynki folwarczne wraz z pałacem wzniesiono ok. poł. XIX w., a następnie przebudowano na pocz. XX w. Układ przestrzenny zespołu w pełni zachowany wraz z niewielkim zadrzewieniem parkowym. Pałac usytuowany centralnie względem zabudowy gospodarczej, założonej na rzucie litery „U”. Jej skrzydło pn. tworzą obora i oficyna mieszkalna, której poddasze pełniło rolę spichlerza; skrzydło zach. ujeżdżalnia z dobudowanymi po bokach stodołami, a skrzydło pd. stodoła oraz wozownia adaptowana następnie do celów mieszkalnych. Na pn.-wsch. od zespołu wytyczona została na grobli aleja lipowo-dębowo-platanowa, która prowadzi do drogi Gogołowice-Osiek.

 

Wykaz zabytków architektury i budownictwa

 

1. Zespół pałacowo-folwarczny:
    a. Pałac, nr 1, mur., ok. poł. XIX, przebud. na pocz. XX;
    b. Oficyna mieszkalna, nr 1a, mur., ok. poł. XIX;
    c. Ujeżdżalnia flankowana przez dwie stodoły, mur., ok. poł. XIX, pocz. XX, po 1945;
    d. Obora, mur., l. 60. XIX;
    e. Stodoła, mur., pocz. XX;
    f. Park wraz z prowadzącą od wschodu aleją, k. XIX, pocz. XX w.
    h. Park wraz z alejami, pocz. XX w.

 

Niniejsze opracowanie stanowi wyciąg ze Studium Środowiska Kulturowego gminy Lubin opracowanego w roku 2002 przez zespół w składzie: Bogna Oszczanowska, Beata Sebzda - historia i historia sztuki, Maria Sikorska i Donata Wiśniewska - archeologia oraz Emilia Dymarska - plansze. Studium powstało w Regionalnym Ośrodku Studiów i Ochrony Środowiska Kulturowego (od 2003 Regionalnym Ośrodku Badań i Dokumentacji Zabytków) we Wrocławiu.

 



Śląsk - Dolny Śląsk - Schlesien - Niederschlesien - Silesia - Zabytki Dolnego Śląska

Będę wdzięczny za wszelkie informacje o historii miejscowości, ciekawych miejscach oraz za skany archiwalnych widokówek lub zdjęć.

Wenn Sie weitere Bilder oder Ortsbeschreibungen zu dem oben gezeigten Ort haben sollten, wäre ich Ihnen über eine Kopie oder einen Scan sehr dankbar.

Tomasz  Mietlicki    e-mail  -  itkkm@o2.pl