Pielgrzymów (nie istnieje) - powiat lubiński

vor 1945 Pilgramsdorf - Kreis Lüben

Nieopodal miejscowości Rudna - Raudten w połowie lat siedemdziesiątych XX wieku powstał zbiornik odpadów poflotacyjnych Żelazny Most. Na jego potrzeby zatopiono trzy miejscowości: Barszów - Barschau z zabytkowym budynkiem pensjonatu żeńskiego z XVIII wieku, Kalinówkę - Polach z zabudową pochodzącą z połowy XIX wieku oraz Pielgrzymów - Pilgramsdorf w którym znajdował się barokowy pałac i kościół o konstrukcji ryglowej z 1741 roku, powstały na wcześniejszym założeniu z XIII wieku. Odnotowani właściciele pałacu to rodziny Vellay i von Pasadowsky.

Żelazny Most to największy tego typu zbiornik w Europie (w ciągłej rozbudowie). Powód do dumy władz Kombinatu Górniczo Hutniczego Miedzi, dziś KGHM Polska Miedź S.A. - oczywiście w kwestii kształtowania środowiska. Potrzeby zaledwie kilku pokoleń zdecydowały o trudnej do odwrócenia degradacji środowiska naturalnego na setki lat i trwale wymazały z map miejscowości o 1000 letniej historii.

Poniżej tekst autorstwa Piotra Cholewy z Rudnej.

Pierwsza wzmianka dokumentarna o wsi Pielgrzymów pochodzi z 1376 r., choć okolica była zasiedlona już wcześniej (świadczą o tym znaleziska archeologiczne z wczesnej epoki żelaza), zaś na obszarze wsi, na jej południowym skraju znajdowało się prawdopodobnie grodzisko średniowieczne. Jednakże bliższe informacje o wsi pochodzą z czasów nowożytnych. W 1562 r. erygowano parafię ewangelicką. Pierwszym duchownym był Sebastian Schubart z Kulmbachu, kolejnym Georg Thebesius. Wiadomo, iż w tym czasie istnieją we wsi dwa folwarki. Jeden z nich związany był z dobrami rycerskimi (szlacheckimi), drugi należał do kościoła (?). Właścicielami dóbr szlacheckich byli: w latach 1577 - 1596  Hans Wenzel von Bock, w 1596 r. zakupił je Wolfgang von Zedlitz i w rękach tej rodziny pozostały do początków XVIII w. (wg Zimmermanna). W 1787 r. znajdowały się w rękach generała barona von Posadowskiego, zapewne do 1817 r., kiedy nabył je kapitan Bellay, początkowo do spółki z radcą budowlanym Prinzem, potem zaś zawiadywał nimi samodzielnie. W rękach rodziny Bellay dobra pozostają do 1937 r., a być może i później - do 1945 r. Począwszy od początku XX w. wymieniany jest należący do folwarku park z ogrodem, o których kształcie niewiele wiadomo. Natomiast wspomniany już folwark kościelny został włączony do dóbr Bellay'a na początku XX w. lub nawet nieco wcześniej. Ostatni właściciel dóbr, Hugo Bellay, był udziałowcem mleczarni i płatkarni ziemniaków w Rudnej oraz cukrowni w Głogowie. Wg. opracowania ewidencyjnego parku w Pielgrzymowie ( w zbiorach WKZ w Legnicy) na przełomie XVII i XVIII w. powstał tu dwór, być może na miejscu wcześniejszego założenia. Wydaje się jednak, iż dwór renesansowy w Pielgrzymowie został wówczas przebudowany, zaś przebudowę tę należałoby łączyć z ówczesnymi właścicielami dóbr, tj. von Zedlitzami. Była to zwarta (na rzucie prostokąta) budowla z polnego kamienia uzupełnionego cegłą. Od 1945 r. popadała w ruinę.  

Archiwalne fotografie pochodzące z archiwum Piotra Cholewy

Ulegający stopniowej dewastacji kościół w Pielgrzymowie.

Pozostałości pałacu - wrzesień 1975 rok.

Przejazd przez ciek wodny znajdujący się w parku - wrzesień 1975 rok.

Starodrzew na terenie parku - fragment - wrzesień 1975 rok.

Pielgrzymów

1.1. Dawne nazwy wsi.

Pilgramsdorf – 1878 r., 1830 r. i 1845 r. oraz później – do 1945 r. Odtąd – Pielgrzymów.

1.2.Etymologia nazwy wsi.

Bliżej nieznana. Czyżby od słowa pielgrzym (niem. Pilger)?

1.3. Historia wsi i dóbr.

Pierwsza wzmianka dokumentarna o wsi Pielgrzymów pochodzi z 1376 r., choć okolica była zasiedlona już wcześniej (świadczą o tym znaleziska archeologiczne z wczesnej epoki żelaza), zaś na obszarze wsi, na jej południowym skraju znajdowało się prawdopodobnie grodzisko średniowieczne. Jednakże bliższe informacje o wsi pochodzą z czasów nowożytnych. W 1562 r. erygowano parafię ewangelicką. Pierwszym duchownym był Sebastian Schubart z Kulmbachu, kolejnym Geogr.Thebesius. Wiadomo, iż w tym czasie istnieją we wsi dwa folwarki. Jeden z nich związany był z dobrami rycerskimi (szlacheckimi), drugi należał do kościoła. Właścicielami dóbr szlacheckich byli: w latach 1577 – 1596 – Hans Wenzel von Bock, w 1596 r. zakupił je Wolfgang von Zedlitz i w rękach tej rodziny pozostały do początku XVIII w. ( wg Zimmermanna). W 1787 r. znajdowały się w rękach generała barona von Posadowskiego, zapewne do 1817 r., kiedy nabył je kapitan Bellary, początkowo do spółki z radcą budowlanym Prinzem, potem zaś zawiadywał nimi samodzielnie. W rękach rodziny Bellay dobra pozostają do 1937 r., a być może i później – do 1945 r. Począwszy od początku XX w. wymieniany jest należący do folwarku park z ogrodem, o których kształcie niewiele wiadomo. Natomiast wspomniany już folwark kościelny został włączony do dóbr Bellay’a na początku XX w. lub nawet nieco wcześniej. Ostatni właściciel dóbr, Hugo Bellay, był udziałowcem mleczarni i płatkarni ziemniaków w Rudnej oraz cukrowni w Głogowie.

Wg opracowania ewidencyjnego parku w Pielgrzymowie (w zbiorach WKZ w Legnicy) na przełomie XVII i XVIII w. powstał tu wór, być może na miejscu wcześniejszego założenia. Wydaje się jednak, iż dwór renesansowy w Pielgrzymowie został wówczas przebudowany, zaś przebudowę te należałoby łączyć z ówczesnymi właścicielami dóbr, tj. von Zedlitzami. Była to zwarta (na rzucie prostokąta) budowla z polnego kamienia uzupełnionego cegłą. Od 1945 r. popadła w ruinę.

1.4. Układ przestrzenny wsi.

Była to pierwotnie ulicówka z wykształconym nawisem z kościołem i cmentarzem przykościelnym pośrodku tegoż. Po stronie południowej głównej drogi wiejskiej wschód - zachód, na wysokości kościoła, znajdował się duży folwark o zabudowie gospodarczej zgrupowanej w czworobok (tzw. Kirchforwerk). Natomiast folwark należący do dóbr szlacheckich był położony po obu stronach tejże drogi na wschodnim krańcu wsi i miał rzut nieregularnego pięcioboku. Od zachodu przylegał doń rozległy park ( jakmozna przypuszczać z jego zarysu na mapach – typu swobodnego). Wg wspomnianego opracowania ewidencyjnego pochodził z 1 połowy XIX w. Zabudowę folwarku zamykał od zachodu dwór.

Kościół był niedużą jednoprzestrzenną budowla fachwerkową, na podmurówce. W 1 połowie XVIII wieku zyskał barokowy (regencyjny) wystrój. Od zachodu na osi wejścia przylegała doń wieża, czworoboczna, górą drewniana. W zbiorach Wojewódzkiego Konserwatora Zabytków w Legnicy znajdują się karty ewidencyjne części wystroju kościoła; wśród nich renesansowe i barokowe nagrobki umieszczone na jego zewnętrznych murach ( m. in. płyty epitafijne wspomnianego już pastora Thebesiusa i jego żony oraz kolejnych właścicieli tutejszych dóbr i ich rodzin).

Zagrody wiejskie, w większości z pogrupowanymi w czworoboki budynkami były dość swobodnie rozmieszczone w stosunku do głównej drogi wiejskiej. Wieś nie istnieje. Zniszczona na skutek lokalizacji w połowie lat 70-tych XX w. zbiornika osadowego „Żelazny Most”.

1.5. Tabelaryczne zestawienie danych statystycznych.

Źródło - http://www.rudna.pl

Wenn Sie weitere Bilder oder Ortsbeschreibungen zu dem oben gezeigten Ort haben sollten, wäre ich Ihnen über eine Kopie oder einen Scan sehr dankbar.

Tomasz  Mietlicki    e-mail  -  itkkm@o2.pl