Dolny Śląsk - dziedzictwo przeszłości utrwalone w zabytkach

Niederschlesien - die Erbschaft der Vergangenheit in Denkmälern verewigt

Lower Silesia - inheritance of the past in remains


 

Ścinawa - powiat lubiński

vor 1945 Steinau an der Oder - Kreis Wohlau

 

Kościół parafialny pw. Podwyższenia Krzyża Świętego

 
Najstarsza wzmianka o pierwszym kościele w Ścinawie pochodzi z dokumentów wystawionych już w 1209 roku. W pierwszym z nich wystawionym przez księcia Henryka Brodatego wymienieni są bracia służący Bogu w tutejszej świątyni. Drugi dokument z dnia 28 października tegoż roku wystawiony został przez wrocławskiego biskupa Tomasza, w którym wspomina o proboszczu Szymonie ze Ścinawy. Obecna gotycka świątynia pochodzi z drugiej połowy XV wieku (data 1491 znajduje się na zworniku sklepienia dobudowanego do istniejącej już nawy prezbiterium). Budowa samego kościoła została prawdopodobnie ukończona po przekazaniu, przez księcia Konrada Oleśnickiego Białego, świątyni wraz z prawem patronackim w 1471 (1477?) zakonowi św. Ducha. W ich posiadaniu kościół był do czasu przejęcia go przez protestantów ok. 1522 roku. Jest to gotycka budowla zorientowana, murowana z cegły, z użyciem piaskowca do dekoracji. Świątynia jest trójnawową bazyliką z wydłużonym, poligonalnie zamkniętym prezbiterium oraz z licznymi kaplicami bocznymi. Na osi fasady zachodniej znajduje się potężna czworoboczna wieża, przechodząca górą w ośmiobok zwieńczony w 1974 roku ostrosłupowym hełmem, wzorowanym na XVIII wiecznym sztychu śląskiego rysownika – dokumentalisty F. B. Wernhera, na którym przedstawiono hełm z 1669 roku, nawiązujący do pierwotnego hełmu gotyckiego z okresu budowy świątyni w XV wieku. Dachy kościoła są dwuspadowe lub pulpitowe, kryte dachówką. Okna oraz główny portal wejściowy są o wykroju ostrołukowym. Sklepienia wnętrz są krzyżowo – żebrowe z piastowskimi orłami w zwornikach. W dość skromnie wyposażonych wnętrzach zachowały się całopostaciowe nagrobki kobiet z lat 1595 i 1605 o interesującej i bogatej dekoracji. Godny uwagi jest także XIX-wieczny ołtarz z obrazem autorstwa prof. Mengelsberga, na którym ukazano Chrystusa z uczniami w drodze do Emaus. Fundatorem tego dzieła był król pruski Wilhelm I.

Tekst umieszczony za zgodą autora z publikacji - Świątynie powiatu lubińskiego. Henryk Rusewicz, Lubin 2006

   


   

Dawna plebania kościoła katolickiego to obecnie posterunek policji. Niemal na przeciwko tego budynku stał kościół widoczny na archiwalnych zdjęciach umieszczonych niżej. Na dwóch ostatnich zdjęciach dokładne miejsce po kościele.

           


                   

Centrum Ścinawy i czołg T-34 który znajduje się na cokole przed ścinawskim ratuszem. To Pomnik ku czci żołnierzy Radzieckich poległych w walkach o wyzwolenie miasta.

           

Zabudowa centrum miejscowości.


Pomnik Poległych Żołnierzy Radzieckich oraz kościół parafialny p.w. Podwyższenia Krzyża Świętego.


   

Most drogowy w Ścinawie.


         

         

Współczesny cmentarz z elementami starych niemieckich katolickich pochówków.


           

 

Park w Ścinawie czyli miejsce po cmentarzu ewangelickim.


     

Pałac w Ścinawie na archiwalnej widokówce oraz dokładne miejsce po obiekcie między dawną plebanią kościoła katolickiego a rzeką Zimnicą  (niem. Kalter Bach), która uchodzi do Odry właśnie w Ścinawie.


     

Zabudowa miejscowości.


           

Cmentarz żydowski jest jedynym w powiecie lubińskim. Na tym ścinawskim kirkucie zachowało się 61 grobów.


     

Dokładne miejsce po klasztorze Bonifratrów.

     

Ściana z płaskorzeźbą przedstawiającą św. Huberta z jeleniem. W tym miejscu był przyklasztorny cmentarz.


Budynek Ochotniczej Straż Pożarnej w Ścinawie stoi na miejscu po małym cmentarzu.


 

Zabudowa dawnego majątku GUT Karlsruh.


 Ten budynek to pozostałość majątku GUT Geissendor w obecnie zachodniej części Ścinawy.


   

Boisko piłkarskie w Ścinawie.


   

Dawna mleczarnia.


              

Flis odrzański - lipiec 2015 rok.


      

GEORGENDORF - w latach powojennych JEŻÓW, obecnie część Ścinawy. Murowany z czerwonej cegły budynek stanowił kiedyś część zabudowy cukrowni a w okresie późniejszym małej cegielni. Obecnie dom mieszkalny.

         

NIMKOWITZ  - NINKOWICE część miejscowości Małowice koło Ścinawy po drugiej stronie Odry to obecnie już powiat wołowski.


           

Budynek dworca kolejowego oraz otaczająca go kolejowa infrastruktura.

Linia kolejowa Leszno – Góra – Krzelów

Historia

Dolnośląska powiatowa Góra uzyskała w 1885 roku pierwsze połączenie kolejowe z Bojanowem w Prowincji Poznańskiej. Trasa ta została w 1906 roku poprowadzona dalej do Głogowa. Zabrakło jednakże połączenia północ – południe, pomiędzy węzłami kolejowymi w Lesznie i Legnicy. Dlatego też 11 czerwca 1914 roku z udziałem Państwa Pruskiego, Prowincji Poznańskiej, powiatów: leszczyńskiego, górowskiego, ścinawskiego oraz miast: Góra, Ścinawa i Chobienia, wraz z mnóstwem zainteresowanych osób, a także, z należącym do Lenz & Co, Kolejowym Towarzystwem Budowlanym, założono Leszczyńsko – Górowsko – Ścinawską Kolej Małą Towarzystwo Akcyjne z siedzibą w Górze.

Ze względu na wybuch I wojny światowej, krótko po założeniu kolejki, trasę otwarto dla ruchu towarowego dopiero 15 września 1916 roku, a dla ruchu pasażerskiego 24 maja 1917 roku. Ruch obsługiwała – tak jak na Kolei Legnicko – Rawickiej – firma Lenz & Co.

17 stycznia 1920 roku Leszno wyzwolono. Mniej więcej od tego momentu około 10 kilometrowa część trasy leżąca na odcinku od Leszna do granicy w okolicach Laskowej nie była używana. Stało się tak z dwóch powodów. Po pierwsze w ramach prowadzonych walk powstańczych, Powstańcy Wielkopolscy wysadzili most na rzece Kopanicy (Rów Polski) w okolicach Henrykowa. Drugi powodem jest powstanie wkrótce granicy, między polską Laskową, a niemiecką wówczas Chróściną (1920r.). Do roku 1922 linia została na tym odcinku rozebrana, na co wskazują nigdy nie wznowione kursy do Leszna, nawet podczas niemieckiej okupacji w czasie II wojny światowej. Dziś spacerując wzdłuż torów linii Poznań – Wrocław widać jeszcze starotorze, ciągnące się do ogródków działkowych za Zaborowem.

Od 1920r. pociągi w kierunku Góry zaczynały bieg we Wrociszowie-Chróścinie. Nazwę Towarzystwa zmieniono 25 marca 1939 roku na Górowską Kolej Małą Towarzystwo Akcyjne.

Trasą Góra – Krzelów (Ścinawa, bo tam dojeżdżała większość pociągów) w latach dwudziestych i trzydziestych XX wieku, jeżdżono pięć razy dziennie, w niedziele mniej; pomijając to jeździło kilka pociągów na linii Rawicz – Legnica przez Ścinawę, dzięki czemu podróżni, z tego punktu kolejowego (Ścinawy), mogli bez dalszych przesiadek podróżować główną linią Wrocław – Głogów, a także kontynuować podróż w kierunku Legnicy. W czasie II wojny światowej linia obsadzona była już tylko przez 3 – 4 pociągi dziennie. Znaczące zmniejszenie obsługi ruchu przypadło na odcinek od Góry do granicznego Wrociszowa-Chróściny.

Towarzystwo w 1928 roku składało się z 4 parowozów serii T3 (polskie oznaczenie TKh1); 1 wagonu motorowego, 5 wagonów osobowych, 2 wagonów bagażowych; w 1939 roku były to 3 lokomotywy, 2 wagony silnikowe, 7 wagonów osobowych, 2 bagażowe i 32 towarowe. Linia nosiła nazwę „małej”, bowiem jej parametry odbiegały od ówcześnie przyjętych standardów (promienie łuków, nacisk osiowy, wielkość wzniesień), a nie jak podają niektóre źródła, że była linią wąskotorową. Podróż z Leszna do Krzelowa zajmowała według rozkładu z 1917 roku 3 godziny. Średnia prędkość pociągu wynosiła zatem 20km/h.

Trasa

Pierwotnie licząca nieomal 60 km długości, normalnotorowa (1435mm) linia rozpoczynała się na Małym Dworcu w powiatowym Lesznie, należącym do ówczesnej Prowincji Poznańskiej i wiodła w kierunku południowym, równolegle do torów linii Poznań – Wrocław, rozdzielając się w obecnej dzielnicy Leszna, Zaborowie. Dalej przez granicę prowincji na Dolny Śląsk, krzyżując się w Sławęcicach z państwową linią Bojanowo – Odrzycko. Stąd, aż do Góry, tory podążały równolegle do siebie, mając osobne dworce w Sławęcicach i Górze. Za Górą linia kierowała się w kierunku Odry i biegła kilka kilometrów wzdłuż niej; potem osiągała w Krzelowie linię Kolei Legnicko-Rawickiej, która prowadziła przez Ścinawę do Legnicy.

Linia ta na odcinku Leszno – Krzelów nie przekraczała Odry, działo się to dopiero przed samą Ścinawą, a więc już za Krzelowem. Najbliżej rzeki linia znajdowała się w okolicach Luboszyc i Chobieni. Jednakże w tej drugiej sytuacja była bardziej skomplikowana, bowiem dworzec znajdował się tam po wschodniej stronie rzeki, a miasto po zachodniej.

 

• 0,0 Lissa Kleinbahnhof – Leszno Dworzec Mały

• 2,8 Lissa Saboren – Leszno Zaborowo

• 7,6 Heinrichshof – Henrykowo

• --- Staatsgrenze ab 1920 – granica państwa od 1920, okolice Laskowej

• 13,1 Heinzendorf-Kraschen – Wrociszów-Chróścina /Witoszyce/

• 16,5 Gleinig – Glinka

• 19,0 Schlabitz Kleinbahnhof – Sławęcice Dworzec Mały

• 22,0 Guhrau Kleinbahnhof – Góra Dworzec Mały

• 24,7 Alt-Guhrau – Stara Góra

• 27,1 Neuguth – Rogów Górowski

• 29,7 Groß Osten – Osetno

• 33,4 Oderbeltsch (1939: Waldvorwerk) – Bełcz Wielki (1939: Masełkowice)

• 35,2 Herrnlauersitz - Luboszyce

• 38,1 Irrsingen – Irządze

• 41,4 Lübchen – Lubów

• 43,9 Köben (Fähre über die Oder) – Chobienia

• 46,7 Neuheidau – Bieliszów

• 49,7 Nieder Gimmel – Jemielno Górowskie

• 51,8 Neuvorwerk (Nur Güterverkehr) – Borki (tylko ruch towarowy)

• 53,4 Rayschen – Rajczyn

• 54,9 Krischütz – Gryżyce

• 58,7 Wischütz – Wyszęcice

• 59,8 Krehlau LRE – Krzelów Kolej Rawicko-Legnicka

• + 8,0 Ścinawa

 

Autor: Witold Porankiewicz 

Opracowane na podstawie: 

Siegfried Bufe: Eisenbahnen in Schlesien. Egglham 1989.

http://dirk.steindorf-sabath.eu/kr-eisen-lissa-guhrau.html


       

Pomnik 750-lecia Miasta Ścinawy. Po starym niemieckim pomniku zachowała się tablica z napisem: DER HELDEN DES WELTKRIEGES GEDENKET SIE KAMPFTEN UND STARBEN FUR UNS.

Autor fotografii - Arkadiusz Łojek.


                       

 Zamaskowany schron - budynek.

Schron-budynek przy moście drogowym.

Bunkier znajduje się w przyziemnej części budynku. Budynek ma za zadanie zamaskowanie bunkra. Poza skradzionymi kablami i śladami palnika i rdzy na płycie pancernej bunkier zachował się w bardzo dobrym stanie.

Napisy w bunkrze:

Rauchentwicklung am Tage vermeiden - unikać palenia za dnia.
Rauchrohr - rura do komina.
Feststellschrauben anziehen - śruby ustalające dokręcać.
Kabelrohr - Rura do kabli
Achtung feind Hort mit! - Bądź ostrożny, wróg może nasłuchiwać!
 

               

Kopuła obserwacyjna umieszczona pomiędzy mostem kolejowym i drogowym na grobli oddzielającej port od Odry. Wejście zalane wodą.
 

                       

Most drogowy wybudowany w latach 1900-1903. Nawiązuje on do architektury mostów dziewiętnastowiecznych, gdyż zastosowano w nim w strefach przyczółków murowane z cegły masywne strażnice, podobne do stosowanych w mostach na dolnej Wiśle. W 1945 r. zostało strącone przęsło zawieszone głównego mostu, które podniesiono pod koniec lat czterdziestych.

                   

           

Most kolejowy.

   

Bunkier schowany przed filarem mostu kolejowego. Prowadził ogień pod kątem, obecnie zalany wodą i częściowo zasypany ziemią. Identyczne bunkry zbudowano pod mostem kolejowym w Brzegu Dolnym. Tam zachowały się w znacznie lepszym stanie.

Autor fotografii - Arkadiusz Łojek.


 

Archiwalne widokówki i zdjęcia

Historische Ansichtskarten und Fotos

               

Friedrich Bernhard Werner - Ilustrowana Topografia Śląska z lat 1744-1768. Skany udostępnił autor strony: http://www.dokumentyslaska.pl/

                           

                           

                           

                           

                           

Widok na Kolumnę Zwycięstwa i kościół Podwyższenia Krzyża Świętego (dawniej kościół ewangelicki), sygn. ryt. R.B., według rys. T. Blätterbauera, pochodzi z: Schlesien. Wanderungen... F. Schrollera, wyd. C. Flemming, Głogów 1885-1888.

Panorama miasta, według F.B. Wernera, zamieszczona na III arkuszu Scenographia Urbium Silesiae, wyd. Spadkobiercy Homanna, Norymberga 1737-1752.


Śląsk - Dolny Śląsk - Schlesien - Niederschlesien - Silesia - Zabytki Dolnego Śląska

Będę wdzięczny za wszelkie informacje o historii miejscowości, ciekawych miejscach oraz za skany archiwalnych widokówek lub zdjęć.

Wenn Sie weitere Bilder oder Ortsbeschreibungen zu dem oben gezeigten Ort haben sollten, wäre ich Ihnen über eine Kopie oder einen Scan sehr dankbar.

Tomasz  Mietlicki    e-mail  -  itkkm@o2.pl