Dolny Śląsk - dziedzictwo przeszłości utrwalone w zabytkach

Niederschlesien - die Erbschaft der Vergangenheit in Denkmälern verewigt

Lower Silesia - inheritance of the past in remains


 

Siedlce - powiat lubiński

vor 1945 Zedlitz - Kreis Lüben

 

Wieś położona ok. 7 km na wschód od Lubina. Najstarsze ślady pobytu człowieka w tym regionie pochodzą z młodszej epoki kamiennej, neolitu. Ślady te są jeszcze stosunkowo słabo rozpoznane. O pobycie ludzi świadczą jedynie znaleziska pojedynczych przedmiotów lub ich fragmenty.

Bardziej udokumentowany jest okres tzw. kultury uniteckiej ( I i II okres epoki brązu). Z tych właśnie czasów pochodzi tzw. skarb unitecki, który znaleziono w Siedlcach w 1875 roku. Z kilku zausznic brązowych, okucia pasa, naszyjnika oraz luźnych fragmentów ozdób, do naszych czasów dotrwało jedynie gliniane naczynie, w którym wspomniane przedmioty były przechowywane.
Pierwsza wzmianka o miejscowości pochodzi z bulli papieża Klemensa IV z 1267 roku. Dokument ten potwierdza dobra klasztoru trzebnickiego i wymienia następujące nazwy miejscowości: Siedlce (Sedlce), Księginice (Gnegninice), Małomice (Malmici),Osiek (Osek), Czerniec (Svarci), Raszowa (Rasova), Kłopotów (Clopotovo), Chróstnik (Chrostnik), Miłoradzice (Miloradici), Miroszowice (Mirosovici), Gogołowice (Gogolevici), Składowice (Skladovici), Ustronie (Villa albi) i Lubin. Często podawana jest mylna data tego dokumentu 1257 r. Tymczasem jest to numer regresu, który dotyczy właśnie dokumentu papieskiego z 1267 roku. Wraz ze wzrostem wpływów niemieckich zmieniała się nazwa miejscowości: Zedlice (1289), Czedlicz (1376), Zedlitz. Nazwa Siedlce wywodzi się od starosłowiańskiego rzeczownika siodło, oznaczającego mniejszą osadę ( sioło, przysiółek).

Z zachowanych zabytków kultury materialnej na uwagę zasługują kościół pod wezwaniem św. Michała Archanioła, ruiny pałacu i dzwonnica.
Kościół wzniesiono ok. 1335 roku z kamienia i cegły. Jest to jednonawowa budowla z przyporami, z wyodrębnionym, prostokątnym prezbiterium, zakrystią i kaplicami. Strop drewniany, w części nawowej kasetonowy, dzielony jest na 12 kwadratowych i 39 sześciobocznych kwater z malowanymi scenami biblijnymi. Pod sufitem znajduje się sześć tarcz herbowych. Sklepienie w części nawowej żebrowo-zwornikowe, a w przybudówkach, krzyżowe. Portal i okna są ostrołukowe. Całość pokryta jest jedno i dwuspadowym dachem ceramicznym.
Z wyposażenia wnętrza na uwagę zasługują dekoracyjne empory z XVII wieku oraz renesansowa ambona z ok. 1597 roku. Na zewnętrznych murach świątyni można dostrzec liczne epitafia.
Na XIV wiecznym cmentarzu przykościelnym doskonale zachowa się barokowy nagrobek Otto von Nostitza z około 1750 roku. Znajduje się tam też zbiorowa mogiła żołnierzy polskich z kampanii wrześniowej, zmarłych w tutejszym podobozie jenieckim.

 

Opodal kościoła, przy bramie wejściowej na teren cmentarza znajduje się dziewiętnastowieczna dzwonnica. Wykonana z drewna, ściany są szalowane deskami z prostokątnymi otworami okiennymi. Budowla przykryta jest czterospadowym dachem pokrytym blachą (pierwotnie łupkiem).

Około 150 metrów na wschód od kościoła znajdują się ruiny osiemnastowiecznego pałacu. Obiekt wzniesiono około1740 roku, na rozbudowanym rzucie z ryzalitami. Była to budowla jednokondygnacyjna z użytkowym poddaszem, pokrytym czterospadowym dachem mansardowym. Zachowane fragmenty elewacji posiadają bardzo bogaty, barokowy wystrój w postaci obramień okiennych, gzymsów i portali. Nad ryzalitami znajduje się pięknie zdobiony mur attykowy z kamiennymi rzeźbami i wiązaniami, z których zachowały się nieliczne, silnie zniszczone fragmenty. W zniszczonym i zaniedbanym parku przypałacowy zachowały się ciekawe okazy drzewostanu i zarastający staw.

Autorem tekstu jest Henryk Rusewicz

Do północnej strony nawy kościoła dobudowano w XVI wieku mauzoleum grobowe rodu von Nostitz.


Poniżej teksty zaczerpnięte za zgoda ks. Ryszarda Dąbrowskiego ze strony:

http://parafia.siedlce.w.interia.pl/index.htm

ZABYTKI W KOŚCIELE P.W. ŚWIĘTEGO MICHAŁA ARCHANIOŁA W SIEDLCACH

Kościół pochodzący z drugiej połowy XIII wieku. Rozbudowany w XVII wieku. Ostatni remont w roku 1925. We wnętrzu znajdują się portal do zakarystii z roku 1480, renesansowe drzwi ok.1680 roku, sakramentarium późny gotyk ok.1480 roku, zworniki na sklepieniach w prezbiterium pochodzące z roku ok. 1480, krzyż barokowy, neogotycka chrzcielnica, renesansowa ambona oraz unikalny na Dolnym Śląsku strop plichromowany o powieszchni ok.70 m2 z roku 1618. Na zewnątrz kościoła cztery epitafia z XVII/XVIII wieku.

Strop malowany na drewnie temperą pochodzący z roku ok. 1618 (późny renesans) wykonany na Śląsku o wymiarach 9.830 x 7.710 m .oparta na projekcie Serbia  kompozycja stropu tworzy sześć oktagonów wyznaczonych szerokimi listwami  pomalowanymi na niebiesko, na złączach zdobionymi plastycznymi malowanymi na złoto ornamentami. Zachodzące na siebie oktagony wyodrębniają pola w kształcie kwadratów oraz leżących i stojących sześcioboków. Na fasecie umieszczono sześć rodowych szlacheckich katuszy herbowych     ( von Berg, von Sack, von Schkopp, von Glaubnitz, von Kletlitz, nieznany).

Przedstawienia uszeregowano w 9 rzędach, ściśle wg biblijnej chronologii. Narrację rozpoczynają sceny czytane od południowo-wschodniego narożnika nawy. Wszystkie przedstawienia zawierają informację, jakiegoś fragmentu Genesis.

1.    Trzy ukazują sceny stworzenia Adama i Ewy. 

2.    Pięć opowiada o grzechu pierworodnym i jego następstwach,   dwa  o kainie i Ablu.

3.    Siedem o potopie i budowie wieży Babel. 

4.    Dziewięć z dziejami Abrahama i Lota.

5.    Pięć o historii Jakuba i Ezawa. 

6.    Końcowe dwanaście scen dotyczy historii Józefa i jego braci.


   

Krzyż na cmentarzu okalającym kościół oraz zwietrzałe napisy.

           

Płyty grobowe przedstawicieli rodu von Wechmar na cmentarzu okalającym kościół.

 

Zbiorowa mogiła żołnierzy polskich z kampanii wrześniowej, zmarłych w tutejszym podobozie jenieckim.

       

Płyty ulokowane w ścianach kościoła.

     

Zniszczony cmentarz w otoczeniu kościoła oraz wejście boczne do świątyni.


 

Kościół parafialny pw. św. Michała Archanioła

O budowie w osadzie katolickiej kaplicy mówi dokument lokujący wieś Sedlec na prawie magdeburskim. Został on wystawiony przez księcia głogowskiego, Konrada II Garbatego w dniu 23 listopada 1257 roku. W niespełna sto lat później, w roku 1335, w miejscu kaplicy rozpoczęto budowę murowanego z kamienia i cegły kościoła, który w 1372 roku przebudowano i poświęcono Najświętszej Marii Pannie oraz św. Janowi. Świątynia była wielokrotnie przebudowywana w 1534 roku, XVIII i XIX wieku.
            Obecnie jest to gotycka budowla orientowana, jednonawowa, z wyodrębnionym, prostokątnym prezbiterium nakrytym trójdzielnym sklepieniem krzyżowo-żebrowym. Nad nawą znajduje się drewniany późnorenesansowy strop kasetonowy z około 1618 roku. Jego kompozycja tworzy sześć oktagonów (ośmioboków) wyznaczonych szerokimi listwami pomalowanymi na kolor niebieski, które na złączach są zdobione ornamentami w kolorze złota. Zachodzące na siebie oktagony wyodrębniają pola w kształcie kwadratów i leżących sześcioboków. W nich umieszczone są malowidła przedstawiające sceny biblijne. Na ukosie (fasecie) łączącym ściany z sufitem znajduje się sześć szlacheckich kartuszy herbowych z herbami rodowymi: von Berg, von Glaubitz, von Schkopp, von Sack, von Kietlitz oraz szósty - niezidentyfikowany.
            Z wyposażenia kościoła na uwagę zasługują także: drewniana ambona i takaż chrzcielnica z około 1597 roku, barokowy krucyfiks, loża kolatorska oraz empory z około 1620 roku, także zdobione malowidłami ze scenami biblijnymi. W zewnętrznych murach kościoła zachowały kamienne nagrobki z lat 1535 – 1695.
            Obok kościoła znajduje się wolnostojąca dzwonnica z XIX wieku. Jej drewniana konstrukcja szalowana jest deskami. Dach budowli jest czterospadowy z nadbudówką, kryty blachą (wcześniej – gontem). Otwory okienne i drzwiowy są o wykrajaj prostokątnych.

Tekst umieszczony za zgodą autora z publikacji - Świątynie powiatu lubińskiego. Henryk Rusewicz, Lubin 2006


Autor zdjęć i opisów - Aleksander Mucha z Wałbrzycha

CASPAR von NOSTITZ (zm. 1572)

INSKRYPCJA:

- - - - - - - - - - - - - - -/
... IN GOTT SELIG VER - SCHIDEN DER - -/
- - - - - - - - - - - - - - /
- - - - - - - - - - - - - - - - - - - -/


HERBY (od góry):

a) strona ojczysta:
- der von Nostitz (SW I/71)
- der von Falckenhein (SW I/58)
b) strona macierzysta:
- der von Berge (SW I/65)
- der von Kalckeuter (SW I/64)

Postać zidentyfikowana na podst.: Hans Lutsch, Kunstdenkmaler der Provinz Schlesien, Teil II, Breslau 1889 (str. 654) oraz tablicy genealogicznej ze strony w internecie:
http://fabpedigree.com/s078/f633665.htm
 

LUDOMILLA von NOSTITZ geb. von KITTLITZ (zm. 1554)

INSKRYPCJA:

- - - - - - - - - - - - - - -/
MONATS DECEMB IST IN GOTT VERSCHIDEN DIE EDLE WOLLGE.../
- - - - - - - - - - - - - - /
...O V(ON) NOSTIZES - - - GELASSENEWITT(?) - - -/


HERBY (od góry):

a) strona ojczysta:
- der von Kittlitz (zupelnie nieczytelny (SW I/29)
- der von Wernsdorf (SW I/166)
b) strona macierzysta:
- der von Schkopp (Scopp) (SW II/48)
- der von Buswoy(?) (SW I/57)
 


           

       

 Pałac w Siedlcach

Pałac w Siedlcach - Słynął z karnawałów

autor Robert Chłoń

Niemal ćwierć wieku temu w ruinach siedleckiego pałacu odnaleźć można było bezcenne starocie. Pordzewiała lampa naftowa, XVIII-wieczne gwoździe i pożółkłe gazety trafiły potem do gabloty w sali historycznej jednej z lubińskich podstawówek, zaś dwóch uczniów wydatnie poprawiło średnia ocenę z historii.

Wieś powstała na prawie niemieckim w 1257 r., choć obecność człowieka w tym rejonie sięga epoki brązu. dokument lokacyjny, wystawiony w Głogowie przez księcia Konrada, wymienia sołtysa Bertholda oraz istniejącą już wtedy kaplicę. w bulli papieskiej z 1267 r. Siedlce wzmiankowano wśród osad płacących dziesięciny klasztorowi w Trzebnicy. W 1372 r. kaplicę zastąpiła do dziś zachowana świątynia gotycka. Obok lenna kościelnego znajdowało się tu wówczas wolne sędziostwo.

Dwór z ogrodem

W drugiej połowie XVI w. powstał renesansowy dwór dla rodziny von Nostitz. Jedyna jego pozostałością są fragmenty fosy, wykorzystanej dawniej do hodowli ryb. Właściciele majątku dbali też o wyposażenie kościoła. W 1597 r. Ewa von Nostitz ufundowała ambonę i chrzcielnicę. W 1612 roku dzięki jej synom nad lożą kolatorską założono strop kasetonowy ozdobiony scenami biblijnymi.

w latach trzydziestych XVII w. Caspar Otto von Nostitz przebudował dwór na barokowy pałac, być może przy udziale architekta z kręgu Martina Frantza. Powstała budowla na planie prostokątnej podkowy, parterowa, kryta dachem mansardowym, mieszczącym dodatkowa kondygnację mieszkalna. Środkową część pałacu zajął ciąg paradny, złożony z westybulu, klatki schodowej i wielkiej sali balowej. Od zewnątrz odpowiadały mu piętrowe ryzality, o ścianach dzielonych pilastrami dźwigającymi antyki, na których ustawiono rzeźby alegoryczne i wazony. Osie fasad akcentowały portale barokowe i przyczółki z kartuszami herbowymi. Od frontu pałac poprzedzał dziedziniec honorowy, ku któremu wiodła aleja lipowa. Po przeciwnej stronie rozplanowano ogród ozdobny, przecięty rowami wodnymi łączącymi pozostawione po bokach fragmenty fosy. Nad rowami przerzucono mostki, przez które biegły alejki spacerowe.

Bale u Wechmarów

W 1751 r. obrazy nabył Ludwik Anton von Wechmar, zaś jego potomkowie utrzymali je do 1945 r. Nowy właściciel, jako oficer armii pruskiej, brał czynny udział w wojnach śląskich. Rany odniesione na polach bitew zmusiły go w 1758 r. do porzucenia służby. Król Fryderyk Wielki uhonorował go medalem za męstwo, zaś oficerowie jego dawnego regimentu przekazali mu w darze 25 olejnych portretów z własnymi wizerunkami. Do 1945 r. zdobiły one jedną z sal pałacowych.

W XIX w. w pałacu prowadzono jedynie niezbędne prace renowacyjne. Istotne zmiany zaszły w jego otoczeniu. Po przeciwnej stronie wiejskiej drogi zbudowano folwark, zaś barokowy ogród przekształcono w park krajobrazowy.

Ostatnim właścicielem posiadłości był Hans Heinrich von Wechmar, który w latach trzydziestych XX w. zasłynął dzięki organizowanym przez siebie karnawałom. Z podobna imprezą zetknął się w Nadrenii, uległ jej fascynacji i postanowił podobne przedsięwzięcie zrealizować także na swoich włościach. Barwne pochody karnawałowe przyciągały do Siedlec gości z całego Śląska.

Radziecki garnizon i PGR

W latach 1945 -1947 w majątku stacjonowali Rosjanie. Potem administrowało nim Państwowe Gospodarstwo rolne. Niewłaściwie użytkowany pałac, ogolony z wyposażenia, popadał w ruinę. Starsi mieszkańcy wsi z rozrzewnieniem wspominają o organizowanych tu potańcówkach. w 1960 r. wykonano nawet prace zabezpieczające, jednak nie uchroniły one zbytku od zagłady. Po niszczejącym obiekcie buszowali wspomniani już młodzi miłośnicy staroci. jeszcze w 1980 r. istniał dach, dziś pozostały tylko fragmenty murów.

Budynek mieszkalny w dawnym majątku.


  

Archiwalne fotografie pałacu w Siedlcach pochodzą ze zbiorów Wojewódzkiego Urzędu Ochrony Zabytków w Legnicy. Autor Niziałkowski - 1979.


 

Archiwalne widokówki i zdjęcia

Historische Ansichtskarten und Fotos

 

Friedrich Bernhard Werner - Ilustrowana Topografia Śląska z lat 1744-1768. Skany udostępnił autor strony: http://www.dokumentyslaska.pl/

              

     



SIEDLCE

Dawne nazwy miejscowości

Sedlez - 1257, Sedlce - 1267, Zedlice, Zedlitz - 1289, Czedlicz - 1335, 1376, 1392, Zedlitz - 1789, 1830, do 1945 r.

Historia wsi i dóbr

Wieś została lokowana na prawie niemieckim 23 listopada 1257 r. przez sołtysa Bertholda na polecenie księcia Konrada syna Henryka II, który otrzymał ją wraz z księstwem głogowskim. Dokument lokacyjny wymieniał uposażenie dla przyszłej kaplicy, przeznaczając na ten cel dwa łany, a widmut ten o powierzchni liczącej w l. 1789-1813 -177 mórg, istniał jeszcze w 1934 r. Sołtys otrzymał siódmy łan, wolny od wszystkich danin, dla wzniesienia młyna i szynku. Następnie wieś wzmiankowano 19 marca 1267 r. w dokumencie papieża Klemensa IV, potwierdzającym prawo klasztoru trzebnickiego do dziesięciny ze wsi Sedlce. W dniu 28 marca  1289 r. osada została sprzedana przez księcia Przemka Ścinawskiego wrocławskim mieszczanom Tedorykowi von Molsdorf (Molsdorph) i Ediamowi Helwich (Hedewico) Wymieniona w urbarzu trzebnickim z 1410 r., liczyła 40 łanów i dwułanowy widmut, stanowiący uposażenie kościoła. Były to zarówno łany walońskie jak i frankońskie. Łany walońskie liczyły 76,6 mórg pruskich lub 34,5 mórg śląskich i obejmowały tereny pól uprawnych. Łany frankońskie liczące 153,6 mórg pruskich lub 70 mórg śląskich wytyczone zostały raczej dla obszarów leśnych i terenów trudniejszych do zagospodarowania. W całości obszar wsi obejmował wówczas 6636 mórg pruskich. W 1789 r. wieś zamieszkiwało 16 kmieci, 33 zagrodników, 8 chałupników oraz 4 kolonistów. W l. 1806-1812 w osadzie stacjonowały oddziały francuskie. Osada historycznie przynależała do powiatu ścinawskiego, w 1932 r. została włączona do powiatu lubińskiego po pruskiej reformie okręgowej.

W 2 poł. XIV w. dobra ziemskie znajdowały się prawdopodobnie w posiadaniu rodu Prokut. Na pocz. XV w. były to dwie odrębne własności, bowiem w 1404 r. Bernard Prokut sprzedał Siedlce Dolne Mikołajowi Unru i Fritschko Nostizowi, a w 1408 r. Henryk Prokut Siedlce Górne Mikołajowi Unru. Siedlce Górne odgrywały zapewne większą rolę, trzymając dwie trzecie prawa sądzenia oraz czynszu kościelnego. W 1414 r. Mikołaj Unru scalone włości przekazał swemu zięciowi Fryderykowi Nostiz, ożenionemu z Anną Unru i zrzekł się wszelkich praw do majątku. Po Fryderyku dobra odziedziczył w 1430 r. jego syn Johannes Nostitz, po którego śmierci majątek został ponownie podzielony. W 1498 r. Siedlce Górne znajdowały się w posiadaniu Bernhardta Nostitz, a następnie drogą dziedziczenia przez jego córkę, przeszły w 1500 r. na Hansa i Christopha Lidlau. Od nich zostały kupione w 1520 r. przez Stefana Thadera z Góry, zięcia Bernharta Nostitz. Po śmierci Stefana majątek odziedziczył w 1535 r. jego syn Sigismund Thader, a po nim w 1543 r. syn o tym samym imieniu. Następnie włości przejął ojczym Sigismunda, Fabian Nostiz, a po jego bezpotomnej śmierci Siedlce Górne stały się ponownie własnością książęcą jako zakończone lenno. W tym czasie Siedlce Dolne należały kolejno do Otto Nostiz oraz w 1498 r. do jego syna Caspara, po którym majątek dziedziczyli w 1538 r. synowie Caspar i Otto Nostitz. Po bezpotomnej śmierci Caspara w 1572 r. cały majątek przeszedł na własność jego brata Otta, a następnie w 1574 r. owdowiałej żony Otta Ewy z domu von Kittlitz, sprawującej opiekę nad dziećmi. Ona to też dostała od księcia, za zasługi męża, dobra w Siedlcach Górnych i w ten sposób połączyła ponownie obie majętności. Po śmierci Ewy w 1600 r. całość dóbr odziedziczył jej syn Friedrich Leonard Nostitz, władający także Zaborowem. Po Friedrichu Leonardzie majątek w 1616 r. otrzymał jego czteroletni syn o tym samym imieniu, po którym dziedziczył Johan Christiph Nostitz nie mający męskiego potomka. Jako kolejny właściciel posiadłości wzmiankowany był w 1685 r. jego kuzyn George Otto von Nostitz (zm. w 1695 r.). Syn Georga, Caspar Otto (ur. w 1692 r.) po przejęciu dóbr zbudował w l. 20. lub 30. XVIII w. w miejscu starego dworu nowy pałac oraz przekomponował jego otoczenie, tworząc modną, rezydencję barokową. Po śmierci Caspara Otto w 1739 r. i śmierci jego żony Marii von Lestwitz w 1744 r., dobra odziedziczył ich syn Otto Melchior, który 16 czerwca 1745 r. sprzedał je Bernhardowi Wilhelmowi Gottfriedowi von Schmettow (Schmettau) z Olszyny. Nowy właściciel w 1751 r. sprzedał posiadłość wraz z pałacem i archiwum rodziny von Nostitz, baronowi Rzeszy (Reichsfreihernn) Ludwikowi Antonowi von Wechmar, pochodzącemu z frankijskiego domu Rossdorf, pułkownikowi Fryderyka Wielkiego i rycerzowi orderu „Pour le merite”. W 1789 r. majętność obejmowała oprócz siedziby pańskiej, dwa folwarki z zabudową murowaną. Wkrótce na majątku utworzony został fiedeikomiss, którego właścicielami byli kolejni członkowie rodu: starosta powiatowy, baron von Wechmar, wzmiankowany w l. 1830-1848 r.; Reinhold von Wechmar wzmiankowany w l. 1886-1894 oraz Hans Heinnrich von Wechmar wymieniany w l. 1898-1937, w imieniu którego w l. 1909-1912 r. posiadłością zarządzała matka Elly von Wechmar, z domu von Gossow-Reinharr.

Istnienie kościoła w Siedlcach w 1335 r. potwierdzała wzmianka w wykazach dziesięcin nuncjusza Galharda. Obecnie istniejący kościół wzniesiony został ok. 1372 r. pod wezwaniem Najświętszej Panny Marii i św. Jana Chrzciciela, na miejscu wcześniejszej kaplicy wyposażonej w dwułanowy widmut, której powstanie zapewniał akt lokacyjny wsi z 1257 r. Świątynię wzniesiono prawdopodobnie z fundacji rodu Prokutów, którego herb odsłonięty został w 1872 r. na sklepieniu prezbiterium. W 1534 r. budowla ulegała przebudowie, w 1592 r. wzniesiono mur otaczający cmentarz przykościelny. W 1597 r. Ewa von Nostitz ufundowała ambonę i chrzcielnicę, w 1612 r. Jonas Wagner z fundacji Friedricha von Nostiz, namalował na sklepieniu prezbiterium przedstawienia apostołów. Ok. 1750 r. kościół był jednonawową budowlą, z wyodrębnionym, prosto zamkniętym prezbiterium oraz wieżą w fasadzie, krytą czterospadowym hełmem. W 1758 r. świątynia została częściowo nadbudowana i otrzymała nowy dach. Prawdopodobnie ok. 1780 r. rozebrano wieżę, zastępując ją drewnianą dzwonnicą, wzmiankowaną w 1848 r. W 1872 r. kościół poddano niezbyt udanemu remontowi, w czasie którego wymieniono część elementów więźby dachowej, odnowiono wnętrze oraz usunięto wcześniejszy ołtarz, który zastąpiono neogotyckim. Gruntowną renowację budowli przeprowadzono w l. 1934-1936 wg projektu architekta Strumpffa. Prace objęły wymianę pokrycia i zmurszałych elementów więźby dachowej. Przemurowano także szczyt zachodni, który zwieńczono żeliwnym krzyżem z 1831 r., darem Fryderyka Wilhelma III. W czasie prac odnaleziono na jednej z dachówek datę 1758 oraz na cegle ze szczytu inicjały „C.H.” i rok „1685”. Odkryto także w konstrukcji więźby dachowej malowane belki, mogące pochodzić z ok. 1372 r. Ponadto wzmocniono i odnowiono konstrukcję malowanego stropu, poprawiono także i uzupełniono jego malaturę. Usunięto XIX-wieczne przemalowania z przedstawień apostołów na sklepieniu prezbiterium oraz portretu Lutra na ambonie. Na sklepieniu prezbiterium oraz ścianach nawy odkryto i wyeksponowano także inne ślady polichromii, m.in. freski z przedstawieniami Dawida i Goliata, na filarze pd. We wnętrzu położono jasne tynki, okna otrzymały nowe przeszklenie. Z wystroju usunięto wszystkie elementy neogotyckie. Odnowiono również barokową dekorację przedpiersia loży kolatorskiej. Prace malarskie i konserwatorskie wykonali malarze J. Drobek i H. Liebig z Wrocławia. Po zakończeniu prac remontowych kościół ponownie poświęcono 16 sierpnia 1936 r. Świątynia od ok. 1520 do 1945 należała do ewangelików.

Układ przestrzenny wsi

Siedlisko wsi położone przy drodze prowadzącej ze Ścinawy do Lubina. Osada dwuczłonowa w części pn. z nawsiem, w części pd-wsch. przyfolwarczna, rozwijająca się wzdłuż drogi wiejskiej. W środkowej części wsi, w pobliżu rozjazdu dróg znajduje się kościół, sąsiadujący z zespołem dworskim rozlokowanym po obu stronach drogi. Historycznie zarówno tereny należące do majątku ziemskiego jak i łany przy zagrodach chłopskich były wydłużonymi pasami gruntu, biegnącymi do granic administracyjnych wsi. Na mapie katastralnej z 1788 r. oznaczone zostały także dwa rodzaje bonitacji, które wskazują, że siedlisko założono pośrodku ziem żyźniejszych. Większość gospodarstw kmiecych skupiona była po pn. stronie drogi biegnącej przez wieś, na wsch. od folwarku dworskiego. Siedziba pańska oraz kościół, usytuowane obok siebie, posadowione zostały po jej stronie pd.

Kościół orientowany, ceglany, jednonawowy z wyodrębnionym, prosto zamkniętym prezbiterium, otoczony jest cmentarzem, ogrodzonym tynkowanym murem kamiennym. Przy murze cmentarnym od pd.-wsch. znajduje się drewniana, wolnostojąca dzwonnica. W pd. części cmentarza usytuowanych jest siedem nagrobków rodziny von Wechmar, w układzie rzędowym z krzyżem. Są to nagrobki Karla von Wechmar radcy królewskiego i właściciela dóbr (17.04.1796–3.03.1878); królewskiego asesora rządowego Siegfrieda von Wechmar (29.03.186...–17.04.1890); Reinholda von Wechmar (27.02.1826–5.04.1896); Luise von Wechmar z domu von Bissig (31.08.1835–14.10.1905) żony Reinholda; Emmy von Wechmar (ur. 21.06.1867) córki Reinholda; Ireny von Wechmar (28.09.1897–21.11.1921) oraz kapitana Wilhelma von Wechmar (22.03.1862–8.12.1936). W pd.-zach. części cmentarza, przy murze ogrodzeniowym mogiła jeńców wojennych polskich, francuskich i belgijskich z II wojny światowej, uciekinierów Stallagu Sc w Żaganiu.

Na pd.-wsch. od kościoła usytuowane jest założenie pałacowo-parkowe, z zespołem folwarcznym po przeciwnej, pn. stronie drogi. Obecnie istniejący pałac wzniesiony został przez Caspara Otto von Nostitz w l. 20. lub 30. XVIII w., z wykorzystaniem murów obwodowych i piwnic wcześniejszego, renesansowego dworu, którego rozwiązanie alkierzowe powtórzone  zostało prawdopodobnie w ryzalitach bocznych pałacu. Układ planistyczny nowej budowli, kompozycja elewacji oraz detal artystyczny wykazują analogie z realizacjami Martina Frantza Młodszego, autora pałaców w Chocianowie (1728-32), Chróstniku (1732-28) i Rząśniku (ok. 1734), z którego kręgiem działalności architektonicznej wiązana jest rezydencja w Siedlcach. Barokowa przebudowa objęła także bezpośrednie otoczenie pałacu, przed którego fasadą wzniesiono oficyny na rzucie litery „L”, tworzące niewielki dziedziniec i nadające rezydencji charakter „entre cour et jardin”. Przed jej elewacją tylną zasypano pd. odcinek wcześniejszej fosy i założono parter ogrodowy. Sąsiadował on od południa z regularnie urządzonym terenem ogrodów gospodarczych, o planie zbliżonym do trójkąta. Ok. poł. XIX w. obszar ten rodzina von Wechmar przekształciła na niewielki park krajobrazowo-naturalistyczny, otaczający rozległą polanę, wokół której poprowadzono obrzeżnie drogi spacerowe. Pałac przebudowany w l. 70 XIX w., obecnie pozostaje w formie ruiny, niezabezpieczony ulega postępującej destrukcji i dewastacji. Teren dawnego ogrodu i parku porasta samosiew. Z budynków poprzedzających fasadę rezydencji zachowała się jedynie oficyna wsch. Na miejscu oficyny zach. wybudowany został współcześnie budynek mieszkalny i gospodarczy. Sąsiedni dom mieszkalny posadowiono także na terenie należącym pierwotnie do założenia dworskiego.

Naprzeciw pałacu, po drugiej stronie drogi znajduje się zespół folwarczny, który w 1788 r. tworzyły dwa usytuowane obok siebie prostokątne majdany gospodarcze. Obecnie istniejąca nieregularna zabudowa folwarczna wzniesiona została w 2 poł. XIX i na pocz. XX w. Część budynków utraciła całkowicie cechy stylowe na skutek powojennych remontów i przebudowań.

Wykaz zabytków architektury i budownictwa

1. Zespół kościoła:
    a. Kościół filialny p.w. św. Michała Archanioła, mur., 1372, przebud. 1534, 1685 i 1758, remont. i przebud. w l. 1934-

        36, ewangelicki od ok. 1520 do 1945, nr rej. 850/144/L z 15.02.1961;
    b. Dzwonnica na cmentarzu przykościelnym, drew., XIX, nr rej. 598/L z 14.04.1981;
    c. Cmentarz przykościelny zał. w XIV w., kamienno-ceglany mur graniczny, nr rej. 842/L z 16.02.1990.
2. Zespół pałacowo-parkowy z folwarkiem:
    a. Pałac - ob. w ruinie, mur., l. 20 lub 30 XVIII, przebud. w l. 70 XIX, nr rej. 270/28/L z 10.05.1951;
    b. Oficyna mieszkalna w zespole pałacowo-parkowym, na pd.-wsch. od pałacu, mur., 2 poł. XVIII, rozbudowana XIX/XX;
    c. Dom zarządcy folwarku, nr 28, mur., pocz. XX;
    d. Obora I na folwarku, z przylegającym budynkiem mieszkalnym, mur., 2 poł. XIX, przebud. ok. 1910;
    e. Obora II na folwarku, mur., 2 poł. XIX, przebud. ok. 1910;
    f. Park przy pałacu, zał. w l. 30. XVIII, przekształcony ok. poł. XIX, nr rej. 474/L z 17.07.1976.
3. Dom mieszkalny nr 55, mur., k. XIX.

 

Wykaz stanowisk archeologicznych znajduje się w oryginalnym opracowaniu.

Niniejsze opracowanie stanowi wyciąg ze Studium Środowiska Kulturowego gminy Lubin opracowanego w roku 2002 przez zespół w składzie: Bogna Oszczanowska, Beata Sebzda - historia i historia sztuki, Maria Sikorska i Donata Wiśniewska - archeologia oraz Emilia Dymarska - plansze. Studium powstało w Regionalnym Ośrodku Studiów i Ochrony Środowiska Kulturowego (od 2003 Regionalnym Ośrodku Badań i Dokumentacji Zabytków) we Wrocławiu.



Śląsk - Dolny Śląsk - Schlesien - Niederschlesien - Silesia - Zabytki Dolnego Śląska

Będę wdzięczny za wszelkie informacje o historii miejscowości, ciekawych miejscach oraz za skany archiwalnych widokówek lub zdjęć.

Wenn Sie weitere Bilder oder Ortsbeschreibungen zu dem oben gezeigten Ort haben sollten, wäre ich Ihnen über eine Kopie oder einen Scan sehr dankbar.

Tomasz  Mietlicki    e-mail  -  itkkm@o2.pl