Dolny Śląsk - dziedzictwo przeszłości utrwalone w zabytkach

Niederschlesien - die Erbschaft der Vergangenheit in Denkmälern verewigt

Lower Silesia - inheritance of the past in remains


 

Wysokie - powiat lubiński

vor 1945 Weissig - Kreis Wohlau

 

         

Pałac sprzed 1945 roku oraz miejsce po pałacu otoczonym kiedyś fosą. Zachowana zabudowa gospodarcza dawnego majątku z XIX wieku oraz ciekawy zadbany park, usytuowany na wyraźnym wzniesieniu, założony w XVIII wieku. Nazwa miejscowości odzwierciedla teren, na którym jest położona.

   

Dom mieszkalny w dawnym majątku.

     

              

Zachowana zabudowa gospodarcza.

              

                    

                    

Dobrze utrzymany park.

         

Widok na park od drugiej strony - końca miejscowości.

     

Szczyt wzniesienia w parku - prawdopodobnie stała tu jakaś budowla parkowa.

   

Zniszczony przepust wodny na skraju parku.

        

Zniszczony grobowiec dawnych właścicieli majątku za miejscowością na niewielkim wzniesieniu wśród pół.

        

Droga polna do grobowca oraz widok z drogi na okoliczne pola.


  

Dawna gospoda to obecnie dom mieszkalny.


 

Archiwalne widokówki i zdjęcia

Historische Ansichtskarten und Fotos

       



Friedrich Ludwig von Briesen, Direktor der Liegnitzer Ritter Akademie war um 1800 Besitzer auf Weissig bei Raudten


Der Vater des verewigten Direktors der Ritter-Akademie, Herrn Friedrich Ludwig von Briefen, war Ernst Ludwig v.Briesen, aus dem Hause Ogerschütz bei Schwiebus, Kapitän im ehemaligen Regimente v. Larisch, und hatte im 7jährigen Kriege mitgefochten. Er wurde geboren am 29. September 1763 zu Bernau, wo sein Vater damals in Garnison stand, und verlor seine Mutter, Maria Elisabeth, geborne von Briesen aus dem Hause Meschkau bei Glogau, durch sehr frühen Tod. Auch von seinen 7 Geschwistern erreichte Keines ein hohes Alter. Als er für öffentlichen Unterricht vorgebildet war, wurde er in die Schule des grauen Klosters in Berlin aufgenommen. Im 17. Jahre trat er in das damalige Infanterie-Regiment Prinz Heinrich in Spandau. Fortgesetzt beschäftigte er sich auch als Militär mit wissenschaftlichen Gegenständen, gegen die Gewohnheit jener Zeit, und seine Kameraden nannten ihn oft im Scherze den Professor. Aus jenen Studien war ihm eine nicht ganz oberflächliche Bekanntschaft mit der lateinischen Sprache zurückgeblieben, die er bei öffentlichen Prüfungen zuweilen für die Schüler aufmunternd bethätigte. Schon im Jahre 1787 verließ er den Militärdienst, kaufte dann das Gut Grünow bei Angermünde, und verheirathete sich. Unter vielen schmerzlichen Erfahrungen waren ihm hier 12 Jahre verflossen, als dieses Band sich lösete, und er auf das durch Erbschaft ihm zugefallene Gut Jehser bei Schwiebus zog. Dort im Kreise seiner liebsten Verwandten, und im Gefühle der treusten Pflichterfüllung, gewann er wieder Lebensmuth und Hoffnung. Im März des Jahres 1802 verheirathete er sich mit Fräulein Ulrike von Schkopp, aus dem Hause Ottendorf bei Sprottau, und zog mit ihr auf das bei Raudten erkaufte Gut Weißig. Nur die zunehmende Kränklichkeit seiner durch hohe Geistesbildung und Herzensgüte ihm ganz ähnlichen Lebensgefährtin trübte das reine Glück dieser Ehe. Sie starb am 25. Mai des Jahres 1806.

Innige Neigung, einstimmig mit dem Wunsche der Hingeschiedenen, bestimmte ihn im folgenden Jahre, sich mit der Schwester derselben, dem Fräulein Philippine von Schkopp, zu vermählen, und ihm wurde das Glück, mit dieser seiner so ganz würdigen und ihn zärtlich liebenden Gattin 31 Jahre vereinigt zu bleiben. Die Kriegszeit führte über diese glückliche Verbindung manchen äußern Sturm herbei, ohne den süßen Frieden der Liebe zu stören. Auch in jener Zeit gelang es dem Verewigten, für fremdes Glück, wie es seinem Herzen stets Bedürfniß war, vielfach thätig zu werden. Seine Verdienste in umsichtigem Wirken als Kreis-Deputirter und Marsch-Kommissarius fanden dankbare Anerkennung. Von seinen Mitständen ward ihm der Landrath-Posten angetragen; doch zog er es vor, dem gleichzeitig an ihn ergehenden Rufe als Direktor an die Königl. Ritter-Akademie in Liegnitz, an die Seite des eben ernannten Studien-Direktors Dr. Becher zu folgen. Nach dem ersten Jahre seiner neuen Wirksamkeit verlieh ihm die Gnade des Königs den St. Johanniter-Orden. Der bescheidene Wunsch, mit welchem der Verewigte am 11. November des Jahres 1822 seine Rede zur Einweihung der neu erbanten Lehrzimmer beschloß, „daß, wenn einst ein höherer Wille von seinem Posten ihn abrufen werde, ein freundliches Andenken an sein Wirken zurückbleiben möge", ist ihm in ehrender Anerkennung seines Werthes, nach 27 jähriger Thätigkeit, im vollsten Sinne erfüllt worden.



Wysokie

1.1 Dawne nazwy wsi.

Wysak (Wysoka) – 1376 r., Weissig – 1403 r. i 1787 r., Weiβig – 1818 r. i 1830 i potem do 1945 r. odtąd – Wysokie.

1.2 Etymologia nazwy wsi.

Nazwa wywiedziona od nazwy terenu, na którym położona jest miejscowość. Wg Adamy΄ego od dawnej nazwy słowiańskiej słowa Weissek = wysoko położony.

1.3 historia wsi i dóbr.

W 1563 r. zakupił tutejsze dobra rycerskie pewien przedstawiciel, nieznany z imienia, rodziny von Promnitz Und Letzendorf. Jak uważa Zimmermann, dobra musiały być wówczas podzielone, ponieważ następuje w 1567 r. ten sam Promnitz dokupił „den Andersen Antheil” (inną część) majątku (dóbr), lecz nie wiadomo od kogo. Jednocześnie z tego samego źródła wiadomo, iż ów Promnitz zakupił z prawem dziedziczenia dobra chłopskie i przyłączył je do dominium. Może tu chodzić zatem o tę samą transakcję. W każdym razie już w 1579 r. – dobra są w rękach KiLiana von Löben, zaś w 1595r.- Abrahama von Seherra. W rękach rodziny tego ostatniego pozostają do 1739r., kiedy zakupiła je Hedwig Maximiliane hrabina von Dyherr i baronowa von Schomow z domu hrabina von Rechenberg, odznaczone orderem krzyża z gwiazdą. W 1748r. odsprzedała je von Försterowi, po czym w 1760r. przeszły drogą dziedziczenia na syna tegoż-Hansa Ernsta von Förester, od którego przejął je drogą kupna w 1780r. Baron Hanus Riedrich Ernst von Arnold i zatrzymał je do roku 1787. Na początku XIX w dobra należały do szambelana dworu von Unruh’a. Wiadomo zaś o tym fakcie stąd, iż w momencie ich sprzedaży w 1804r. przeznaczył na rzecz tutejszej gminy 300 talarów na edukację dzieci katolickich ze wsi Wysokie, Gwizdanów i Kębłów. W 1830r. dobra należały do majorowej von Treskow, w 1845r.- do Däslera, który nabył je od przeciwniczki w 1843r. W 1863r. dobra zakupił hrabia Diettrich von Riettberg, który figuruje jako właściciel w 1876r. Potem na jakiś czas majątek przechodził w ręce Fritza Brözela, by około 1894r. powrócić znów w ręce von Riettbergów (w 1894r. wymienia się jako właściciela Aurela Hugona von Riettberga). Po nim obejmuje majątek Max von Riettberg i jest on ostatnim do wybuchu II wojny światowej posiadaczem dóbr w Wysokiem.

innych informacji dotyczących dziejów wsi warto zwrócić uwagę na fakt, iż podczas wojny XXX-letniej tutejsze wzgórza i wzniesienia zostały oszańcowane i umocnione, jednakże w końcu XVIII w z owych umocnień pozostały jedynie ślady. Dwór, którego ślady ruin znajdują się na otoczonym fosą wzniesieniu w pobliżu folwarku w centrum wsi, wzniesiony był prawdopodobnie w XVI w na planie prostokąta i nie jest wykluczone, iż zastępuje na tym miejscu budowlę starszą, średniowieczną (Wesserschloss). Zwrócony był frontem ku północy, tj. ku majdanowi folwarcznemu. Poprzez fosę, na osi wejścia głównego do rezydencji, przerzucony był kamienny most.

1.4. Park.

Na obszarze przylegającym do fosy od strony wschodniej, ograniczony z trzech stron rowami wodnymi, znajdował się zapewne ogród ozdobny, zapewne w XVIII w. W początkach XIX w założenie zielone rozszerzono na teren położony przy wschodniej i północno-wschodniej stronie ogrodu. Włączona weń również naturalne wzgórze we wschodniej części obiektu oraz niewielki wąwóz z rowem wodnym. Był to park typu krajobrazowego. Szczyt wzniesienia sprawiał wrażenie formowanego sztucznie tarasu w każdym razie znalezione tam w 1981r. przez wykonawców opracowania ewidencyjnego parku relikt kamienny stanowił fragment barokowej balustrady, zatem należałoby go wiązać raczej z XVIII -wiecznym ogrodem. W tym samym mniej więcej czasie, tj. na przełomie XVIII i XIX wieku lub na początku XIX wieku włączono w całość założenia grobowiec na wzgórzu położonym w pewnym oddaleniu od parku w kierunku południowo wschodnim wiedzie doń wysadzana drzewami owocowymi droga od głównej szosy wiejskiej. Z tego punktu roztacza się widok na panoramę parku (w chwili obecnej nieco zakłócony przez wzniesione na osi widokowej nowe budynki mieszkalne). Zgrupowane w rozległy czworobok zabudowania gospodarcze zostały w znacznej mierze przebudowane, w tym również zamykająca od południowego zachodu majdan gospodarczy murowana obora pełniąca obecnie funkcję mieszkalną (znajdująca się na niej data 1896r. oraz inicjały M.G.R.-„Maksymilian Graf Rittberg” odnoszą się do ostatniego właściciela majątku). Do majątku tego należała również niewielka kolonia d. Mohrentahl (ob. Rozłogi, przy drodze w kierunku Radomiłowa) z XX-wiecznymi domami kolonistów. Z miejsca tego roztacza się widok na wspomniany wyżej grobowiec.

1.5. Układ przestrzenny wsi.

Pierwotnie wieś miała zabudowę rzędową wzdłuż głównej (dolnej) drogi wiejskiej. Rozkwit dóbr spowodował konieczność utworzenia równoległej doń drogi górnej, gdzie skupiła się zabudowa mieszkalna dla zatrudnionej w dobrach ludności. Przy wjeździe do wsi od strony Gwizdanowa roztacza się rozległy widok na dolinkę, w której położona jest wieś oraz otaczające ją grzbiety wzgórz. Dla całej doliny postuluje się utworzenie strefy ochrony krajobrazowej dla podkreślenia wyjątkowych w tej okolicy jej walorów. Natomiast dla założenia zielonego wraz z ruiną dworu (oraz pozostałościami folwarku?) przewiduje się strefę ochrony „B”. Ponadto wyznacza się strefę ekspozycji (z punktu na wzgórzu z grobowcem ku wsi).

1.6 Tabelaryczne zestawienie danych statystycznych.

Gmina wiejska Dobra Instytucje publiczne i przemysł
Rok Areał Domy Ludność Areał Ludność  
1787   159       Młyn wodny, cegielnia
1830   38 181     Gorzelnia, wiatrak
1845   41 228      
1876       583    
1885 130 33 154   64  
1895   32 141   53  
1908   31 121   95  
1912       582    
1921           Zajazd
1926 135   109 568 103  
1930       578    

 

2. Strefy ochrony konserwatorskiej oraz wykaz elementów objętych ochroną konserwatorską

2.1. Strefy ochrony konserwatorskiej

2.1.1. Wyznaczono strefę „B” ochrony konserwatorskiej dla: parku i folwarku

2.1.2. Wyznaczono strefę „K” ochrony krajobrazu kulturowego dla wsi.

2.1.3. Wyznaczono strefę „E” ochrony ekspozycji panoramy wsi od strony południowej z wzgórza z grobowcem, oraz osie widokowe kompozycji krajobrazowej z tegoż wzgórza łączące park we wsi i folwark Rozłogi.

2.1.4. Wyznaczono strefę „OW” – obserwacji archeologicznej dla miejscowości o średniowiecznej metryce

2.1.5. Wyznaczono strefę „W” ochrony archeologicznej dla stanowiska nr 275.

2.2. Wykaz zabytków architektury i budownictwa

Zabudowa folwarku

Dom mieszkalny nr 14

Stodoła I, nr 14, 1896

Stodoła II, nr 14

Zabudowa wsi

Dom mieszkalny nr 3

Dom mieszkalny nr 6

Dom mieszkalny nr 7

Dom mieszkalny nr 17

Budynek gospodarczy przy nr 17

Dom mieszkalny nr 21

Budynek gospodarczy przy nr 21

Dom mieszkalny nr 22

Dom mieszkalny nr 27

Dom mieszkalny nr 28

2.2.1. Inne elementy objęte ochroną

Park krajobrazowy, wpisany do rejestru zabytków pod nr 619/L, dnia 11.3.1982 r.

2.3. Stanowiska archeologiczne

Obszar AZP 71-22

264. cmentarzysko szkieletowe, chronologia: średniowiecze, stanowisko numer 1/1

265. cmentarzysko ciałopalne? chronologia: średniowiecze, stanowisko numer 2/2

266. ślad osadnictwa, chronologia: XIV-XV wiek, stanowisko numer 4/4

267. ślad osadnictwa, chronologia: XIV-XV wiek, stanowisko numer 5/5

268. ślad osadnictwa, chronologia: XIV-XV wiek, stanowisko numer 6/6

269. ślad osadnictwa, chronologia: XIV wiek, stanowisko numer 7/7

270. ślad osadnictwa, chronologia: XIV-XV wiek, stanowisko numer 8/8

271. ślad osadnictwa, chronologia: pradzieje, stanowisko numer 9/9

272. ślad osadnictwa, chronologia: XIV-XV wiek, stanowisko numer 10/10

273. ślad osadnictwa, chronologia: XIV-XV wiek, stanowisko numer 12/12

274. ślad osadnictwa, chronologia: XIV-XV wiek, stanowisko numer 12/12

275. gródek stożkowaty, chronologia: średniowiecze, stanowisko numer 13/13, otoczony strefą „W” – ochrony         archeologicznej

276. ślad osadnictwa, chronologia: XIV-XV wiek, stanowisko numer 14/14

363. ślad osadnictwa, chronologia: średniowiecze, stanowisko numer 3/3

Źródło - http://www.rudna.pl



Śląsk - Dolny Śląsk - Schlesien - Niederschlesien - Silesia - Zabytki Dolnego Śląska

Będę wdzięczny za wszelkie informacje o historii miejscowości, ciekawych miejscach oraz za skany archiwalnych widokówek lub zdjęć.

Wenn Sie weitere Bilder oder Ortsbeschreibungen zu dem oben gezeigten Ort haben sollten, wäre ich Ihnen über eine Kopie oder einen Scan sehr dankbar.

Tomasz  Mietlicki    e-mail  -  itkkm@o2.pl