Dolny Śląsk - dziedzictwo przeszłości utrwalone w zabytkach

Niederschlesien - die Erbschaft der Vergangenheit in Denkmälern verewigt

Lower Silesia - inheritance of the past in remains

CHEŁMEK
gm. Nowa Sól

Köllmichen (1791)
Kölmchen (1844)
Kochanowo Małe (1945)

Wieś Chełmek posiada metrykę średniowieczną. Pierwszym, wzmiankowanym w 1447 r., właścicielem majątku ziemskiego był Nikel Zefelth (Sefeld). Informacje o kolejnych właścicielach są bardzo skąpe. Przez pewien czas Chełmek wschodził w skład majątku Lubięcin. W XVI w. posiadłość ziemska znajdowała się w rękach rodziny von Kreckwitz, następnie rodu von Dyherrn. Prawdopodobnie w połowie XVI w. wybudowano w pobliżu miejscowego folwarku obszerny dwór obronny. Obiekt był wielokrotnie przebudowywany w XVIII i XIX w. i zatracił cechy stylowe. Prawdopodobnie podczas przebudowy w I poł. XIX w. obiekt rozdzielono, tworząc dwa oddzielne dwory, z których jeden pełnił funkcje siedziby właściciela, drugi mieścił mieszkania dla służby. Równocześnie z przebudową dworu miała miejsce rozbudowa folwarku, którego zabudowania zamknęły od północy obszerny podwórzec, do którego prowadziła murowana brama. Od południa założony został niewielki park krajobrazowy. Większość prac na terenie założenia folwarcznego przypisuje się rodzinie von Kottwitz, która władała wsią w XVIII stuleciu. W 1758 r. Adam Melchior Kottwitz sprzedał posiadłość Friedrichowi Hansowi Carlowi von Schönaichowi. W końcu stulecia wzmiankowano w Chełmku siedzibę pańską, folwark, karczmę, wiatrak, 9 gospodarstw kmiecych, 10 zagrodniczych, 5 komorników – 153 mieszkańców. Około 1840 r. zabudowania folwarku spłonęły, odbudowano je w ciągu roku. W 1845 r. Chełmek należał już do rodziny książęcej Acerenza Pigantelli – w tym czasie wieś liczyła 92 domy – 672 mieszkańców (42 katolików). W skład rozległego majątku ziemskiego wchodził miejscowy folwark specjalizujący się w hodowli owiec, 4 wiatraki, gorzelnia i browar, we wsi funkcjonowało nadleśnictwo i rewir leśny. Ponadto dobra ziemskie obejmowały folwarki Sabinengrund, Adelheidhof i Köhlerei. Około 1860 r. majątek w Chełmku i Lubięcinie stał się własnością rodziny von Rothenburg. W składzie dóbr ziemskich rodu (państwo stanowe Nietków) pozostał do 1945 r. Po zakończeniu II wojny światowej majątek ziemski rozparcelowano, w części folwarków utworzono Państwowe Gospodarstwa Rolne, zabudowania dworskie przejęły Lasy Państwowe, które użytkują obiekty do dnia dzisiejszego. W latach 70. i 80. powstało we wsi kilka nowych zabudowań mieszkalnych i gospodarczych, w tym 4 pracownicze budynki wielorodzinne (1981-85). W 1981 r. wzniesiono pawilon handlowy. Zabytkowe młyny wiatrowe uległy zniszczeniu i zostały rozebrane. W 2000 r. Chełmek zamieszkiwało 463 osoby, we wsi znajdowały się 53 gospodarstwa rolne, 10 zakładów usługowych i 2 obiekty handlowe.

Tekst za zgodą wydawcy z publikacji: Tomasz Andrzejewski, Miejscowości powiatu nowosolskiego. Rys historyczny, Nowa Sól 2004.

Dwór w Chełmku.

Wenn Sie weitere Bilder oder Ortsbeschreibungen zu dem oben gezeigten Ort haben sollten, wäre ich Ihnen über eine Kopie oder einen Scan sehr dankbar.

Tomasz  Mietlicki    e-mail   - itkkm@o2.pl