Dolny Śląsk - dziedzictwo przeszłości utrwalone w zabytkach

Niederschlesien - die Erbschaft der Vergangenheit in Denkmälern verewigt

Lower Silesia - inheritance of the past in remains


 

Solniki - powiat nowosolski

vor 1945 Zölling - Kreis Freystadt

 

SOLNIKI
gm. Kożuchów

Czolnik (ok.1220 ?)
Czoling (1376)
Zőlling (1791)
Czolnik (1945)

Wieś Solniki jest jedną z najstarszych miejscowości na terenie Środkowego Nadodrza. Prowadzone przez niemieckich i polskich archeologów badania wykazały istnienie na tym terenie osadnictwa kultury łużyckiej (900–600 p.n.e.), później kultury pomorskiej i z okresu lateńskiego (2250–100 p.n.e.) We wczesnym średniowieczu znajdował się tutaj gród obronny (VIII w.). Swój największy rozkwit gród przechodził prawdopodobnie w pierwszej połowie X wieku. Sądzi się, że była to warownia plemienia Dziadoszan. Natomiast po przyłączeniu Śląska do państwa Piastów mieścił się tutaj lokalny ośrodek administracyjny. W trakcie badań odkryto również istnienie późniejszych zabytków, pochodzących z XII-XIII w. i był to prawdopodobnie schyłkowy okres funkcjonowania grodu. Niewykluczone, że związany z grodem ośrodek administracji przeniesiono do Kożuchowa, gdzie rozwinęła się osada targowa, a przy niej wzniesiono nowy gród.
Sama wieś Solniki powstała natomiast w II połowie XII wieku. Z 1220 roku (?) pochodzi pierwsza wzmianka o kościele parafialnym. Romański kościół p.w. św. Marcina wzniesiono z kamienia na górującym nad okolicą wzgórzu. W XV w. przebudowano świątynię w stylu gotyckim i wzniesiono wieżę. Sto lat później otoczono kościół kamiennym murem – w XVIII w. postawiono w murze bramkę, a kościół powiększono o kruchtę. W 1917 r. jeden z trzech dzwonów został zarekwirowany na potrzeby wojenne.
W średniowieczu Solniki były własnością rycerską i należały do kilku właścicieli. Pierwszym wzmiankowanym w 1409 r. był Jaching de Czalling, później bracia Philip i Paul von Unruh. W 1421 r. pojawiła się pierwsza wzmianka o miejscowym wiatraku. Około 1438 r. Solniki przeszły na własność rodziny von Kottwitz. Ostatnim wymienianym przedstawicielem tego rodu był Bernd von Kottwitz (1506 r.), po nim posiadłość należała do Hansa von Schenkendorfa. Około 1540 r. Solniki zakupił Wenzel von Braun, jego następcą był Konrad, któremu przypisuje się budowę renesansowego dworu obronnego (otoczony fosą obiekt wybudowano prawdopodobnie w miejscu wcześniejszego założenia obronnego, być może drewnianego dworu lub wieży rycerskiej). W 1539 r. wzmiankowany jest miejscowy folwark - Obervolwerk. Z wnukami Wenzla von Brauna, Dietrichem i Wolfem związana jest tragedia rodzinna. Według miejscowej legendy obaj Braunowie konkurowali o względy Teresy von Rechenberg z Borowa Polskiego, która wybrała Dietricha (w tym czasie właściciela pobliskich Drwalewic). Urażony Wolff zabił brata i opuścił Solniki, później w ramach pokuty miał wykuć kamienny krzyż (obecnie wmurowany w ogrodzenie kościoła w Borowie Wielkim). W rękach rodu von Braun Solniki pozostawały do schyłku XVIII stulecia. W 1791 r., prócz kościoła z domem parafialnym i siedziby pańskiej, wzmiankowano we wsi dwie szkoły wyznaniowe, karczmę, dwa wolne gospodarstwa chłopskie, 12 kmiecych, 20 zagrodniczych, 16 komorniczych, 2 młyny wiatrowe i 12 innych domów – razem 72 zabudowania i 445 mieszkańców. Na początku XIX wieku dobra ziemskie należały do pruskiego generała kawalerii Wilhelma von Dobschütza, którego żoną była Henrietta von Braun (nie wiadomo, czy spokrewniona była z rodzimą linią rodu). Prawdopodobnie za rządów Dobschütza miała miejsce generalna przebudowa siedziby, a w sąsiedztwie dworu założono romantyczny park z oranżerią (fosa wokół pałacu została zasypana). Od 1836 r. właścicielem Solnik została rodzina von Gleim. W 1844 r. wieś liczyła 64 zabudowania i 511 mieszkańców, funkcjonowała szkoła ewangelicka. W skład posiadłości ziemskiej wchodziły 3 folwarki, 3 wiatraki, browar i nowo wybudowana gorzelnia z maszyną parową. W połowie wieku wybudowano nowe zabudowania folwarku (przypałacowego), który specjalizował się w hodowli owiec. Z rodziną von Gleim należy wiązać prace modernizacyjne siedziby (przełom XIX i XX w.) i dokonanie nowych nasadzeń drzew w parku, gdzie wcześniej założono niewielki staw. Ostatnią, przed 1945 r. właścicielką majątku była wdowa po Arthurze - Eliza von Gleim. W końcu XIX stulecia w pobliżu wsi przeprowadzono linię kolejową relacji Kożuchów – Nowe Miasteczko. W 1915 r. Solniki zamieszkiwało 356 osób (102 katolików).
Po zakończeniu II wojny światowej w Solnikach stacjonowali żołnierze radzieccy. We wsi zorganizowano wojskowe gospodarstwo rolne. Pozostawiono w niej niemieckich mieszkańców, którzy pracowali na potrzeby armii. Wieś pozostawała pod kontrolą Rosjan do 1948 r. Po przejęciu Solnik przez administrację polską w miejscowym majątku utworzono Państwowe Gospodarstwo Rolne. Początkowo gospodarstwo specjalizowało się w hodowli bydła i trzody chlewnej, później w okolicy założono sady, które stały się podstawą funkcjonowania przedsiębiorstwa. W latach 70. wzniesiono chłodnię i przechowywalnię owoców. Dwór zaadaptowano na potrzeby administracji gospodarstwa. Po likwidacji PGR w latach 90. zakład rolny i rezydencję zakupił prywatny przedsiębiorca, który przeprowadził remont budowli.
W 1947 r. rozpoczęła swoją działalność szkoła podstawowa. W 1977 r. szkołę zamknięto, a dzieci przeniesiono do Lasocina i do Kożuchowa. Wzrost liczby dzieci spowodował ponowne otwarcie szkoły w 1983 r., placówka funkcjonowała do 2000 r. W 2002 r. Solniki zamieszkiwało 271 osób, we wsi znajdowało się 43 gospodarstwa rolne oraz filia gminnej biblioteki publicznej.

Tekst za zgodą wydawcy z publikacji: Tomasz Andrzejewski, Miejscowości powiatu nowosolskiego. Rys historyczny, Nowa Sól 2004.


Kościół P.W. św. Anny. Bramy na teren przykościelny, okno w ścianie oraz płyty nagrobne i epitafia.

                       

                       

       


Pałac w Solnikach.


       

Zabudowa miejscowości.



Kościół P.W. św. Anny.

           

Pałac w Solnikach oraz zabudowa gospodarcza dawnego majatku.

Autor fotografii Eckhard Huth z Drezna.



 

Archiwalne widokówki i zdjęcia

Historische Ansichtskarten und Fotos

                       


Solniki - Dwór

Dwór znajduje się we wschodniej części wsi. Wjazd na teren zespołu dworsko parkowego prowadzi przez podwórze gospodarcze, zlokalizowane od strony południowej. Dwór, oddzielony od zabudowań gospodarczych niewielkim trawnikiem, zwrócony jest elewacją frontową na wschód. Po jego zachodniej i północnej stronie rozciąga się park oraz ogród w stylu francuskim. W północnej części założenia parkowego znajduje się budynek oranżerii wraz z domem ogrodnika. Dwór pełni funkcję ośrodka konferencyjno-bankietowego.

Dwór powstał na przełomie XVI i XVII wieku, kiedy Solniki (niem. Zölling) były własnością Wolfa von Braun. Kolejnym, wymienianym przedstawicielem rodu von Braun jest Joachim Sigismund, który zmarł w 1668 roku. W roku 1670 majątek przeszedł w ręce Augustina von Stoessel, a od 1679 w posiadanie Johanna Simona von Vetter. Na przełomie XVIII i XIX wieku Solniki przeszły w ręce generała Wilhelma von Dobschütza, małżonka Henrietty von Braun. Na początku XIX wieku dokonał on przebudowy dworu. W roku 1839 właścicielem zostaje Klaus von Gleim, po nim jego syn Wilhelm i wnuk Artur (1903-1937). Wdowa po Arturze mieszkała w Solnikach do 1945 roku.

W pierwszym etapie budowy wzniesiono dwutraktowy obiekt z sienią na osi, posiadający charakter obronny. Na początku XIX wieku rozbudowano dwór o zachodni trakt. Z tego czasu pochodzi rozplanowanie wnętrza obiektu oraz jego drewniany wystrój. Zmianom uległ wówczas wystrój elewacji, które uzyskały klasycystyczny charakter. W tym czasie zmianie uległo także otoczenie dworu. Osuszono otaczającą go fosę, założono park krajobrazowy, wybudowano oranżerię. Ostatnim etapem rozbudowy, na początku XX wieku, było dostawienie do południowej ściany dwukondygnacyjnej dobudówki, w której obecny właściciel zlokalizował łazienki. Wówczas dobudowano również werandę z wyjściem skierowanym w stronę parku, bezpośrednio na oranżerię.

Dwór założony jest na planie trapezu z przybudówkami od północy, południa i zachodu. Obiekt jest dwukondygnacyjny, na wysokim podpiwniczeniu, kryty wysokim czterospadowym dachem. W połaciach dachu rozmieszczone są okienka typu wole oko, a w kalenicy ozdobne kominy.

Dziewięcioosiowa fasada, ujęta w narożach kanelowanymi pilastrami, ma pośrodku wejście, flankowane pilastrami podtrzymującymi gzyms wzbogacony kostkowym fryzem. Po obu stronach wejścia znajdują się wąskie okna (prawe w postaci blendy). Wszystkie otwory okienne ujęte są profilowanymi opaskami wspartymi na parapetach. Podziały horyzontalne elewacji wyznacza wysoki cokół ze znajdującym się nad nim gładkim gzymsem, który występuje także między kondygnacjami oraz gzyms wieńczący.

Elewacja południowa jest sześcioosiowa. Cztery osie stanowią okna i blendy budynku głównego, zaś dwie zachodnie to prostokątna, dwukondygnacyjna dobudówka kryta osobnym daszkiem czterospadowym. Do pięcioosiowej elewacji północnej przystawiona jest weranda, kryta dwuspadowym daszkiem. Cztery żłobkowane filary wspierają trójkątny naczółek obwiedziony fryzem kostkowym. Ściany werandy są przeszklone wielodzielnymi oknami, w dolnej partii ścianka imitująca kamienną balustradę. Na werandę prowadzą zbieżne schody o wachlarzowym układzie. Elewacja zachodnia posiada w środkowej części parteru niewielką dobudówkę, sięgającą wysokością górnej linii okien.

Wnętrze jest trzytraktowe z sienią pośrodku. Z sieni prowadzi przejście do hallu mieszczącego zabiegowe schody na piętro. W sieni oraz hallu zachowała się drewniana boazeria, stolarka drzwiowa o nadprożach zdobionych wydatnym belkowaniem, drewniane schody z balustradą o profilowanych tralkach. W ścianie wschodniej hallu znajduje się kanelowana kolumna. W kilku pomieszczeniach zachowane są oryginalne parkiety. We frontowym pomieszczeniu od strony północnej sufit obiega profilowa faseta, a pole zdobi plafon.

Po II wojnie światowej dwór przejęło PGR, adaptując go na pięć lokali mieszkalnych. Od roku 1997 obiekt jest w rękach prywatnych. Obecny właściciel przeprowadził gruntowy remont dworu, przywracając mu pierwotne podziały wnętrz i rekonstruując ubytki wyposażenia.

Oranżeria i dom ogrodnika wzniesione zostały na początku XIX wieku, wraz z parkiem krajobrazowym i ogrodem francuskim. Oranżeria wraz ze znajdującą się przed nią fontanną, stanowią centralny punkt założenia ogrodowego. Ich elewacje utrzymane w stylu klasycystycznym, zdobione są gzymsami – koronującym i kostkowym. Łuki okien obwiedzione są archiwoltą wspartą na profilowanym gzymsie. Gzymsy okalają w całości obydwa obiekty.

Oranżeria jest obiektem jednokondygnacyjnym, założonym na planie wydłużonego prostokąta, krytym dachem czterospadowym. Fasadą zwrócona jest w stronę południową, w kierunku dworu. Jest ona rozczłonkowana na całej wysokości ścinany siedmioma wielodzielne przeszklonymi, półkoliście zamkniętymi otworami okiennymi. Środkowy, szerszy otwór stanowi drzwi wejściowe. W elewacji wschodniej umieszczone są dwa okna analogiczne do fasady, jednak znacznie mniejszych rozmiarów. Pośrodku elewacji zachodniej umieszczony jest otwór drzwiowy, flankowany pilastrami dźwigającymi naczółek z gzymsem. W połaci dachu od strony zachodniej umieszczone jest okno typu wole oko. Jednoprzestrzenne wnętrze ma w ścianie północnej głęboką, konchowo zamkniętą wnękę. Oranżeria ogrzewana była poprzez kanały nawiewowe, znajdujące się w ścianie niszy, połączone bezpośrednio z piecem.

Oranżeria połączona jest od stromy północnej z ustawionym do niej prostopadle domem ogrodnika. Jest to niepodpiwniczony, jednokondygnacyjny budynek z użytkowym poddaszem, kryty dachem naczółkowym. Wejście główne znajduje się pośrodku elewacji wschodniej, poprzedzone jest drewnianym gankiem krytym dwuspadowym daszkiem. W połaci dachu znajduje się jednookienna wystawka. Od strony zachodniej są dwie wystawki, w północnej usytuowany jest otwór drzwiowy, do którego prowadzą zewnętrzne, dwubiegowe schody.

Oranżeria zachowana jest w stanie pierwotnym zaś dom ogrodnika, został odtworzony w latach 1986-1988 według fotografii z okresu międzywojennego. Zmieniono układ wnętrza, przystosowując je do potrzeb biurowych PGR. Obecny właściciel jest w trakcie remontu i adaptacji obiektu na potrzeby hotelowe. Wraz z odbudową domu ogrodnika, przeprowadzono gruntowny remont oranżerii; wzmocniono ściany nośne, przełożono pokrycie dachu, położono nowe tynki, uzupełniono stolarkę.

Mirosława Kochańska
Źródło:
"Zamki, dwory i pałace województwa lubuskiego"


Śląsk - Dolny Śląsk - Schlesien - Niederschlesien - Silesia - Zabytki Dolnego Śląska

Będę wdzięczny za wszelkie informacje o historii miejscowości, ciekawych miejscach oraz za skany archiwalnych widokówek lub zdjęć.

Wenn Sie weitere Bilder oder Ortsbeschreibungen zu dem oben gezeigten Ort haben sollten, wäre ich Ihnen über eine Kopie oder einen Scan sehr dankbar.

Tomasz  Mietlicki    e-mail  -  itkkm@o2.pl