Dolny Śląsk - dziedzictwo przeszłości utrwalone w zabytkach

Niederschlesien - die Erbschaft der Vergangenheit in Denkmälern verewigt

Lower Silesia - inheritance of the past in remains


 

Trzęsów - powiat polkowicki

vor 1945 Rostersdorf - Kreis Glogau

 

     

Kościół p.w. św. Józefa powstał po współczesnej rozbudowie kaplicy grobowej rodu von Lasowskÿ (kaplica pochodzi z 1735 roku). Poświęcenia kościoła dokonano 13 grudnia 1981 roku. Na ostatniej fotografii świątynia w zmienionej już barwie.


Budynek dawnej plebani ewangelickiej. Barokowy z drugiej połowy XVIII wieku.


   

Kościół i to co pozostało po świątyni ewangelickiej czyli pusty plac.

Obok dzisiejszego kościoła p.w. św. Józefa stał kiedyś bardzo okazały ewangelicki kościół, którego budowę rozpoczęto w 1654 roku na miejscu starszego, zniszczonego w trakcie działań wojny trzydziestoletniej 1618 - 1648. Nową wieżę dobudowano w latach 1742 - 1743. Była to tzw. świątynia graniczna. Jej przeznaczeniem było umożliwienie uczestniczenia w nabożeństwach ewangelikom z pogranicznych księstw, gdzie kult ich był zakazany. Miał on rzadko spotykany rzut w pełni rozwiniętego krzyża greckiego. Dla mieszczenia jak największej liczby wiernych (800 osób) służyły liczne empory. Kościół został zniszczony przez pożar w 1783 roku. Odbudowany, służył do 1945 roku, kiedy to częściowo zniszczony, popadł w następnych latach w ruinę i ostatecznie został rozebrany w 1954 roku. Los kościoła podzielił także pałac, usytuowany w centrum parku, zbudowany w XVIII wieku dla rodu von Berge. Później w rękach rodu von Brauchitsch, Niebelschütz, Rotchenburg. W latach 1937 – 1945 był w posiadaniu rodziny Grafów von Roedern. Z budowli o charakterze zabytkowym w Trzęsowie zachowały się budynki folwarczne z XIX i XX wieku, browar z XIX wieku, szkoła parafialna z 1881 roku, neogotycki budynek byłej restauracji oraz barokowa plebania.

      

Kaplica grobowa przed rozbudową i adaptacją na kościół oraz herby kiedyś będące na zewnątrz a obecnie we wnętrzu świątyni. Treść napisu:

Wolff Heinrich von Lasowskÿ Pan na Wierzchowni (Würchland) oraz Anna Barbara von Lasowskÿ urodzona – z domu Tschammer z Gros-Osten. Pani na Wierzchowni.

Okno do krypty grobowej gdzie znajdują się zdewastowane sarkofagi.

           

Płyty nagrobne pochodzące z kościoła ewangelickiego. Pozostałe (na ostatniej fotografii) można obejrzeć na dziedzińcu zamkowym w Głogowie.

   

Jedyna zachowana płyta nagrobna z niemieckiego cmentarza okalającego pierwotnie ewangelicką świątynię.


   

Świadkiem wielu wydarzeń w Trzęsowie jest zapewne stara lipa rosnąca obok drogi do Rzeczycy. Obwód jej zdrowego kiedyś jednolitego pnia wynosił 940 cm. Fotografie wykonane wczesną wiosną.


W okresie przed 1945 rokiem w Trzęsowie znajdowały się trzy majątki ziemskie: Mittelhof, Niederhof oraz Oberhof.


Mittelhof

            

Pałac na archiwalnym wizerunku oraz zarośnięte gruzowisko, czyli to co z niego pozostało. A była to okazała rezydencja rodów von Berge, von Niebelschütz, von Rotchenburg, von Brauchitsch i ostatnich sprzed 1945 roku von Roedern. Z rodziny von Brauchitsch często występującej na tych terenach (Gawrony Małe, Chróstnik) wywodził się Walther von Brauchitsch 1881 - 1948 feldmarszałek niemiecki. W latach 1938 - 1941 naczelny dowódca armii lądowej, współodpowiedzialny za przygotowanie planów agresji na Polskę.

  

Fragment bramy wjazdowej do majątku oraz widok na park latem.

Leżące u podnóża ruin pałacu płyty nagrobne:

Erdmann Friedrich Graf von Roedern  26. 08. 1872 - 11.10.1937

Friedrich Erdmann Graf von Roedern  6. 12. 1917 - 20. 8. 1940

Friedrich Erdmann Graf von Roedern oficer Wehrmachtu ciężko ranny zmarł w szpitalu wojskowym w Bordo, krótko po rozpoczęciu inwazji  Niemiec na Francję. Trudno jest natomiast dojść czy brał udział w kampanii przeciwko Polsce, pewne jest natomiast to że jego siostra pozostająca w majątku do 1945 roku była absolwentką Uniwersytetu Jagiellońskiego w Krakowie.

Niżej prezentowane zdjęcia zostały wykonane w 2013 roku.

                 

                 

                 

Wczesną wiosną 2013 roku piwnice okazałego pałacu zostały odgruzowane.

                 

                 

Park wczesną wiosną.

Płyty nagrobne - stan w 2013 roku.


Niederhof

 

Dwór w dawnym majątku

        

Zabudowa mieszkalna dawnego folwarku z XIX i XX wieku.

         

       

Zabudowa gospodarcza dawnego folwarku z XIX i XX wieku.

Niżej prezentowane zdjęcia zostały wykonane wiosną 2013 roku.

       

       

Dwór oraz zabudowa gospodarcza dawnego folwarku znajdują się w rękach prywatnych. Cały teren został uporządkowany.

   

Wczesna zima 2013 rok.


Oberhof

 

Po tym majątku do dnia dzisiejszego pozostał jeden budynek gospodarczy.


          

     

Zdjęcia miejscowości.


        

Pomnik żołnierzy niemieckich poległych na frontach I wojny światowej  - mieszkańców Trzęsowa.


    

Dawna ewangelicka szkoła w Trzęsowie.



 

Archiwalne widokówki i zdjęcia

Historische Ansichtskarten und Fotos

            

           

     


Pałac w Trzęsowie - akwarela autorstwa Antoniego Boka - Głogów 2006.


           

Zdjęcia pochodzą z czasopisma Neuer Glogauer Anzeiger.

 


 

TRZĘSÓW – miejscowość położona na wschód od Grębocic, na wysokości 80 m n.p.m. Odkryte w okolicach Trzęsowa liczne stanowiska archeologiczne dowodzą odległych tradycji osiedleńczych w tym rejonie. Wczesną wiosną 1969 roku na północny wschód od wioski natrafiono na groby ciałopalne kultury łużyckiej. Powiatowy konserwator zabytków w Głogowie Mieczysław Kaczkowski (1938-1981) zabezpieczył znalezisko. W sierpniu tego samego roku na miejsce odkrycia udała się ekipa Działu Ochrony Zabytków Archeologicznych Muzeum Ziemi Lubuskiej w Zielonej Górze. W trakcie badań zlokalizowano 30 ciałopalnych grobów popielnicowych kultury łużyckiej (datowane na 800 do 500 roku p.n.e.). W październiku 1983 roku zespół badawczy z Katedry Archeologii Uniwersytetu Wrocławskiego zlokalizował na północny zachód od wioski (w odległości 400 m od drogi łączącej Trzęsów z Szymocinem) kolejne cmentarzysko ciałopalne ludności kultury łużyckiej. Na podstawie znalezisk ceramicznych sklasyfikowano pochówek na V okres epoki brązu (800-650 rok p.n.e.). Przed 1936 rokiem badacze niemieccy odkryli w pobliżu wsi dwie osady wczesnośredniowieczne: pierwszą – ok. 1 km na północny wschód od wsi i 300 m na wschód od drogi w kierunku Leszkowic, a drugą – około 200 m na wschód od pierwszej.

    W średniowiecznych źródłach wieś występuje jako Trasow (1245) i Transow (1580). W dokumencie z roku 1446 (Rosterdorf) wymieniony jest jej właściciel Hans von Niesemenschel. Na podstawie źródła z 1462 roku wiadomo, iż w Trzęsowie znajdował się sąd ziemski i parafia. Według niemieckich źródeł nazwa miejscowości Rüstersdorf pochodzi od słowa Rüstern – drzewo wiązowe (wykorzystywane w kołodziejstwie). Kolejne znaczenie nazwy wsi wywodzi się od jej położenia, czyli znajdujących się w pobliżu dużych trzęsawisk. Z tego względu została nazwana Trzęsowem. Około 1,5 km od centrum wsi rozciąga się droga polna prowadząca do Rudnej. Dawniej był to szlak handlowy, którym kupcy udawali się w głąb Polski. Po prawej stronie drogi znajduje się wzgórze (dawna niemiecka nazwa Peterslinberg), na którym zbudowano gospodę. Obecnie pozostały na tym miejscu jedynie kamienie.

    W XVI wieku w Trzęsowie, tak jak w większości miejscowości gminy Grębocice, pojawili się protestanci. Pierwszym znanym duchownym ewangelickim w Trzęsowie był Krzysztof Stubner, wzmiankowany w dokumencie z 1597 roku. W kilka lat później w centrum wybudowano świątynię (została zniszczona w czasie wojny trzydziestoletniej 1618-1648).

    W 1605 roku Dawid von Brauchitsch sprzedał dobra w Trzęsowie Nikolasowi von Kalreuthern. Wtedy po raz pierwszy pojawiła się nazwa Obervorwerk. Pod koniec XVII wieku w Trzęsowie istniały 3 większe majątki. W 1760 roku znajdowały się one w posiadaniu rodziny von Berge. W 1722 roku wybudowano tu okazały budynek szkolny, w którym mieściła się szkoła z pensjonatem. Szkoła wiejska istniała zapewne już dużo wcześniej, gdyż z dokumentów wynika, że pracowało w Trzęsowie około 14 kantorów (pierwszy z nich zakończył pracę w 1671 roku). W 1838 roku gmina wiejska darowała wdowie po pastorze Langhinschu dom z ogrodem, w którym założono następnie szkołę z pensjonatem dla dziewcząt. Później dom ten stał się własnością młynarza Pohla. Pod koniec XVII wieku w Trzęsowie istniały trzy większe majątki ziemskie. W 1760 roku znajdowały się one w posiadaniu rodziny von Berle, następnie rodów: von Brauchitsch, Niebelschütz i Rotchenburg. W latach 1937-1945 wieś stanowiła własność rodu von Rödern. Od 1654 do 1945 roku w Trzęsowie pracowało łącznie 17 pastorów. Przed 1945 rokiem miejscowość obejmowała obszar 999 ha, który zamieszkiwało 421 osób. Bezpośrednio po II wojnie światowej wieś nosiła nazwę Klembanowice.

    Godnym uwagi zabytkiem Trzęsowa był kościół wzniesiony w 1654 roku jako świątynia graniczna. Miał on umożliwić uczestniczenie w nabożeństwach ewangelikom z pogranicznych księstw, gdzie ich kult był zakazany. Obiekt miał rzadko spotykany rzut rozwiniętego krzyża greckiego i mieścił 800 osób na miejscach siedzących. Liczne empory ułatwiały pomieszczenie dużej liczby wiernych. Został on zniszczony podczas pożaru w 1783 roku. Odbudowany, użytkowany był do 1945 roku, zniszczony ponownie podczas działań wojennych popadł w ruinę i w 1954 roku został rozebrany. Część płyt nagrobnych pochodzących z kościoła ewangelickiego w Trzęsowie przewieziono do Głogowa, umieszczając na dziedzińcu zamkowym przy ul. Brama Brzostowska.

    Wśród zachowanych zabytków Trzęsowa są budynki folwarczne (nr 6, 6A) z XVIII i XX wieku, budynek szkoły parafialnej z 1881 roku, neogotycki budynek dawnej restauracji, dawnej plebani ewangelickiej z 2. połowy XVIII wieku oraz XIX-wieczny browar. Po istniejącym wcześniej w centrum parku pałacu pozostało zaledwie zarośnięte gruzowisko. U jego podnóża zachowały się dwie płyty nagrobne ostatnich właścicieli wsi: Ericha Friedricha Grafa von Roedern (26 VIII 1872 – 11 X 1937) oraz Friedricha Erdmanna Grafa von Roedern (6 XII 1917 – 20 VIII 1940) – oficera Wehrmachtu, który zmarł będąc ciężko ranny pod Bordoux we Francji. W parku zachowały się dwie aleje – kasztanowa i lipowa, a wśród najokazalszych drzew są ponad 130-letnie dęby, lipy i świerki. Ponadto wśród drzewostanu występują: buki pospolite, graby pospolite, jesiony wyniosłe, magnolie drzewiaste, osiki oraz topole.

    Dawne ruiny kaplicy grobowej rodu von Lasowskÿ z 1735 roku, zostały w 1980 roku przekazane na rzecz parafii w Rzeczycy (administrowanej wówczas przez księdza Aleksandra Walkowiaka). Po przebudowie i rozbudowie dawnej kaplicy cmentarnej w 1981 roku powstał kościół filialny pod wezwaniem św. Józefa. We wnętrzu świątyni zachował się zabytkowy kartusz herbowy fundatorów z napisami: Wolff Heinrich von Lasowskÿ Pan na Wierzchowni (Würchland) oraz Anna Barbara von Lasowskÿ urodzona – z domu Tschammer z Gros-Osten, Pani na Wierzchowni). Świątynia ta w grudniu 1981 roku została uroczyście poświęcona przez księdza dziekana Zbigniewa Kutzana (1928-1989), a w 1989 roku konsekrowana ponownie przez ówczesnego biskupa ordynariusza gorzowskiego Józefa Michalika.

 

AUTOR MAREK ROBERT GÓRNIAK
INFORMATOR HISTORYCZNO-GEOGRAFICZNY

GRĘBOCICE – LUBLIN 2005

 


Śląsk - Dolny Śląsk - Schlesien - Niederschlesien - Silesia - Zabytki Dolnego Śląska

Będę wdzięczny za wszelkie informacje o historii miejscowości, ciekawych miejscach oraz za skany archiwalnych widokówek lub zdjęć.

Wenn Sie weitere Bilder oder Ortsbeschreibungen zu dem oben gezeigten Ort haben sollten, wäre ich Ihnen über eine Kopie oder einen Scan sehr dankbar.

Tomasz  Mietlicki    e-mail  -  itkkm@o2.pl