Dolny Śląsk - dziedzictwo przeszłości utrwalone w zabytkach

Niederschlesien - die Erbschaft der Vergangenheit in Denkmälern verewigt

Lower Silesia - inheritance of the past in remains


 

Osowa Sień - powiat wschowski

vor 1945 Röhrsdorf - Kreis Fraustadt

 

Osowa Sień była już wymieniona w 1325 roku pod nazwą Rudegeri Villa. Współczesna nazwa miejscowości pochodzi od właścicieli ziemskich – rodu Ossowskich herbu Dołęga, których to część tej miejscowości stanowiła własność przez kilka stuleci. Oficjalny był kiedyś podział tej miejscowości na Osową Sień Górną, Środkową i Dolną, powodowany istnieniem trzech niezależnych majątków ziemskich. Pogranicze śląsko – wielkopolskie zamieszkiwała ludność pochodzenia polskiego i niemieckiego, stąd wiejskie majątki były zarówno w rękach polskiej, jak i niemieckiej arystokracji. Około 1 km w kierunku północnym od miejscowości, przebiegała w 1939 roku granica miedzy III Rzeszą Niemiecką a Polską. Do dziś pozostał zaadoptowany na mieszkania budynek strażnicy granicznej.

               

W Osowej Sieni znajduje się gotycki kościół, zbudowany w XIV wieku p.w. św. Fabiana i Sebastiana. Powstał z nieociosanego kamienia polnego z niewielkimi fragmentami ceglanymi i pierwotnie był p.w. św. Mikołaja. Jego konsekracji dokonał 20.01.1700 roku biskup poznański Hieronim Wierzbicki. Nastąpiło to po wielu latach użytkowania go przez ewangelików (1568 – 1700), na które to wyznanie przeszli Ossowscy za panowania króla Zygmunta II Augusta. Interesujące wyposażenie, liczne płyty nagrobne przedstawicieli rodu Ossowskich i Żychlińskich, a w prezbiterium podnoszony obraz św. Fabiana i Sebastiana, za którym znajduje się obraz Matki Bożej Nieustającej Pomocy.

       

Wnętrze świątyni oraz wejście do zakrystii.

                       

Płyty nagrobne we wnętrzu kościoła oraz groby na zewnątrz.


Obok kościoła znajduje się klasycystyczny dwór z pocz. XIX wieku. Przy dworze oficyna oraz rozległy park krajobrazowy z kanałem wodnym i sztuczną wyspą, romantycznymi ruinami oraz bogatym, różnorodnym drzewostanem. Całe założenie stanowi jednak własność prywatną.


Inny dwór we wschodniej części Osowej Sieni.


               

Najokazalszy jest jednak pałac w Osowej Sieni Górnej. Eklektyczny, z cechami zamku myśliwskiego. Do 1919 roku stanowił własność rodu von Seher – Thoss, później był w posiadaniu Lothara von Brandenstein. Żona Lothara to Ruth von Ostau ur. 5 marca 1899 roku. Zmarła 5 marca 1966 roku w Berlinie. Napisała kilkanaście książek m.in. w 1934 roku wydano jej powieściową wersję Małej wschowskiej kroniki zarazy Samuela Friedricha Lauterbacha - "Wschowski taniec śmierci"

15 sierpnia 1925 roku w Osowej Sieni Górnej ( Ober Röhrsdorf ), urodziła się Jolanthe von Brandenstein, córka barona Lothara von Brandenstein i Ruth von Ostau. Przyjmując jako literacki pseudonim nazwisko swoich przodków Leonie Ossowski ( właściwe to Jolanthe Kurz–Sołowiej ) w 1967 roku zadebiutowała powieścią „Wer fürchtet sich vorm schwarzen Mann“ a w 1987 roku wydała „Wolfsbeeren“ (Wilcze jagody). Ta przetłumaczona na język polski powieść należy do śląskiej trylogii autorki, cyklu prac o życiu na polsko-niemieckim pograniczu. „Wilcze jagody” to powieść o codziennym życiu w pałacu, przesiąknięta klimatem tamtych czasów.  

Fragmenty powieści „Wilcze jagody”: 

„Pałac, niczym zamczysko jakie, rozsiadł się pośrodku długiej, liczącej tysiąc dusz wsi i stąd sprawiał wrażenie nie tylko napuszonego i przeładowanego, jak chciał tego styl z przełomu wieku, ale potężnej budowli, która była nie do zdobycia”. 

„Pewnego dnia poszłyśmy na spacer po parku, szłyśmy obok wielkiego platana, którego listowie zaczęło się już przebarwiać i kierowałyśmy się ku wiązom. Chodziłyśmy wciąż w kółko, wydeptując żwirowe alejki – po których nikt prócz nas zapewne nie chodził – wokół dużego gazonu z klombem róż pośrodku, kwitnących do późnej jesieni. Dochodząc znów do platana, spoglądałyśmy na pałac, który z tego miejsca wyglądał szczególnie okazale. Pięknie prezentowały się też kamienne schody, biegnące z obydwu stron werandy”.


               

                       

               

               

Pałac w Osowej Sieni Górnej na archiwalnych zdjęciach z zewnątrz oraz jego wyposażenie wnętrza a także bawiący się goście. Fotografie wykonano około 1936 roku.


                   

Zniszczony ewangelicki cmentarz oraz stary trakt do Wschowy.


Inna z ciekawostek

13 lutego 1706 roku na polach między Osową Sienią, a oddaloną o 3 km Dębową Łęką doszło do jednego z największych i najkrwawszych starć wojny północnej (1700 - 1721), która przez kilka lat toczyła się na terytorium Rzeczypospolitej. Dwie potężne armie, sasko-rosyjska licząca 18 000 żołnierzy, dowodzona przez generała Johanna Matthiasa von der Schulenburga i szwedzka w liczbie około 13 000 żołnierzy, dowodzona przez generała Karola Gustawa Renskjolda, starły się w boju. Zwycięstwo odniesione przez Renskjolda zaliczane jest do największych w dziejach szwedzkiego oręża. Na kilka lat zmieniło także sytuację polityczną w Europie. August II Sas zmuszony został do abdykacji i zrzeczenia się polskiej korony, a ponadto do zerwania sojuszu z carem Piotrem I.


       

Pomnik byka Ilona w drodze do Wschowy a wcześniej (przed 1945 rokiem) kolumna Bismarcka wzniesiona w 1905 roku i zburzona w latach powojennych.


 

Archiwalne widokówki i zdjęcia

Historische Ansichtskarten und Fotos

                       

               


Osowa Sień tzw. Dolna - Dwór

Zespół dworski położony jest na wschodnim krańcu obecnej wsi, dawnej tzw. Osowej Sieni Dolnej, przy skrzyżowaniu drogi lokalnej wiodącej z Wincentowa z drogą krajową prowadzącą z Leszna do Wschowy. Założenie składa się z dwóch odrębnych części, rezydencjonalnej i gospodarczej. Część rezydencjonalną tworzy dwór, ulokowany po północnej stronie, dwie bliźniacze oficyny oraz otaczający je od północy i zachodu park. Do zespołu prowadzi aleja kasztanowa.

Po podziale Osowej Sieni na trzy części – Górną, Dolną i Środkową – przeprowadzonym w 1739 roku przez synów Andrzeja Żychlińskiego, Osowa Sień Dolna przypadła Janowi Aleksandrowi Żychlińskiemu, ożenionemu z Anną Eleonorą von Scheinitz. Dziedziczący po nim syn, Ernest Chrystian, w 1806 roku sprzedał majątek Adamowi Konstantemu Mielęckiemu, który przekazał go następnie swojemu synowi, Ludwikowi Janowi. Nieposiadający potomstwa Ludwik Jan Mielęcki przekazał swoje dobra bratankowi Emilowi Józefowi Nepomucenowi. Ten z kolei, w połowie XIX wieku, sprzedał Osową Sień Dolną Ottonowi von Waldow, po którym, w 1879 roku, odziedziczył ją jego syn, Friedrich Wilhelm Bernhard. Po przymusowej licytacji, która miała miejsce w 1890 roku, majątek wykupił Aleksander Jahnz. W 1902 roku właścicielem dóbr został major Henryk Sommermeyer. Rodzina Sommermeyerów była w posiadaniu Osowej Sieni Dolnej do 1945 roku.

Dwór w Osowej Sieni Dolnej został wzniesiony w 1. poł. XIX wieku w stylu klasycystycznym. W 1850 roku obiekt był remontowany, zaś w 1880 roku został rozbudowany od strony północnej. Budynek założony jest na planie prostokąta z prostokątną dobudówką dostawioną centralnie od strony północnej oraz mniejszą od zachodniej. Elewacja frontowa zwrócona jest na południe. Parterowy, podpiwniczony dwór nakryty jest dachem naczółkowym, przybudówka zaś dachem dwuspadowym. Kompozycja siedmioosiowej fasady jest symetryczna. Oś środkowa zaakcentowana jest piętrowym ryzalitem zwieńczonym trójkątnym tympanonem. Umieszczone w osi ryzalitu wejście zdobił portyk pozorny, o gładkich trzonach kolumn i jońskich kapitelach. Nad wejściem ulokowana została ozdobna girlanda. Wyżej znajduje się duża nisza zamknięta półkoliście ozdobiona małymi rozetami, mieszcząca okno doświetlające poddasze. Fasadę wieńczy gzyms kostkowy, pod którym znajduje się fryz dekorowany rozetami. Rytmicznie rozmieszczone otwory okienne, pozbawione obramień, umieszczone są na wydatnych parapetach. Pozostałe elewacje pozbawione są dekoracji. Ich osie wyznaczają regularnie rozmieszczone prostokątne otwory okienne opracowane analogicznie jak okna fasady. Z wystroju dworu zachowała się częściowo historyczna stolarka okienna i drzwiowa. Okna wykonane w konstrukcji skrzynkowej, w szkleniu krzyżowym, ze stałym ślemieniem, podzielone są szczeblinakami na sześć kwater, z listwą przymykową zdobioną stylizowanymi głowiczkami. Drzwi wejściowe są dwuskrzydłowe z nadświetlem, w konstrukcji ramowo-płycinowej, z dwiema górnymi płycinami przeszklonymi, o ornamentyce utrzymanej w stylu klasycystycznym, nawiązującej do dekoracji fasady, z ozdobnymi kratami w górnych płycinach i nadświetlu z datami: „1850”, „1880”, „1890” i inicjałami „AJ”, przypuszczalnie Aleksandr Jahnz.

Po II wojnie światowej majątek został własnością Skarbu Państwa. Od 1949 roku funkcjonował tu Państwowy Ośrodek Hodowli Zarodowej. W dworze mieściły się mieszkania pracowników POHZ oraz biura. W chwili obecnej, dwór pełniący funkcję mieszkalną, znajduje się w zadowalającym stanie zachowania.


Maja Błażejewska
Źródło:
"Zamki, dwory i pałace województwa lubuskiego"


Osowa Sień tzw. Górna - Pałac

Pałac wraz z założeniem parkowym usytuowany jest w północnej części Osowej Sieni, w majątku historycznie określanym jako „górny” (Ober Röhrsdorf). W zespole zachowały się do czasów współczesnych rządówka, budynki gospodarcze, stodoły, obory oraz mocno przebudowana gorzelnia.

Górny folwark w Osowej Sieni przejął po ojcu Andrzej Żychliński (1706-1755) ożeniony z Julianną Geiler. Młodsza z dwóch jego córek, Charlotta Constantina, wyszła za mąż za Karola Władysława von Unrugh. Owocem ich małżeństwa była jedyna córka, która w 1779 roku wyszła za Jana Baltazara von Schlichtinga (1745-1809). Po śmierci męża, majątek na mocy ugody przejął najmłodszy z potomstwa Schlichtyngów – Wilhelm Ferdynand (1786-1856). Po nim dobra odziedziczyła córka Emilia Teodora Eleonora Franciszka, od 1839 roku żona Leopolda Hugo von Heydebrandt. Jeszcze za życia dziedziczki posiadłość przejęła jej córka – Anna Julia Teresa – wydana za Eugenia Friedricha Heinricha barona von Seherr – Thoss. W 1886 roku w skład majątku wchodził folwark „Neugraetz” (Nowy Ogrodnik), obejmujący 927,96 ha ziemi – w tym 333,44 ha roli, z własną cegielnią, gorzelnią parową, młynem, maślarnią, składami bydła i owiec oraz osada leśna Halbmond, zwana też Waldkrung. Na mapie wsi z 1890 roku widoczne jest stare założenie dworsko-parkowo-folwarczne. Istniał wówczas XVIII-wieczny dwór, który został rozebrany pod koniec XIX wieku. W zbiorach ikonograficznych Biblioteki Uniwersyteckiej w Poznaniu zachowało się zdjęcie tego dworu, wykonane w roku 1896 dla Historisches Gesellschaft für die Provinz Posen, przedstawiające jednokondygnacyjny budynek nakryty dachem naczółkowym. Na jego miejscu baron von Seherr-Thoss wzniósł obecny pałac, którego budowa zakończona została prawdopodobnie przed śmiercią barona w 1904 roku. Świadczyć mogą o tym monogramy „AST” (= Anna Seherr-Thoss) oraz „EST” (= Eugen Seherr-Thoss), umieszczone na skrzydłach drzwi głównych w elewacji północnej. W 1919 roku wdowa po baronie wydzierżawiła pałac wnukowi Lotharowi von Brandenstein, który mieszkał w Osowej Sieni wraz z rodziną do roku 1945. Jego córka Leoni Ossowski – niemiecka pisarka, uhonorowana medalem „Zasłużony dla Kultury Polskiej” – jest autorką kilku powieści o Osowej Sieni przed- i powojennej.

Powstały na przełomie XIX i XX wieku pałac w Osowej Sieni Górnej reprezentuje nurt, odwołujący się do tradycji niemieckiego „burgu”, operującego formami neogotyckimi i neorenesansowymi. Jest to kierunek charakterystyczny dla architektury rezydencjonalnej Wielkopolski od lat 90. XIX wieku. Rzut budynku bazuje na centralnym czworoboku z prostopadłymi przybudówkami od strony zachodniej i wschodniej. Rozczłonkowaną bryłę pałacu tworzą elementy zróżnicowane wysokością i kształtem dachów. Nad całością góruje pięciokondygnacyjna wieża zwieńczona strzelistym hełmem oraz małymi smukłymi wieżyczkami w narożnikach. Układ wnętrz pałacu jest dwutraktowy, z korytarzem usytuowanym miedzy traktami i umieszczoną centralnie sienią główną. Zachował się pierwotny wystrój architektoniczny tego pomieszczenia w postaci lizen o głowicach korynckich oraz dekoracji sztukatorskiej o motywach arabeski i putt. Przetrwała również ceramiczna posadzka w geometryczne wzory. Są także dwubiegowe schody z drewnianymi balustradami z toczonych tralek. W jednym z pomieszczeń parteru zachowany jest kominek o formach neobarokowych. Od południa do pałacu przylega teren historycznego parku o układzie swobodnym. Na jego obszarze występuje liczny starodrzew, m.in. platany klonolistne, lipy, odmiany dębów, kasztanowce, klon, magnolie japońskie etc.

Po II wojnie światowej zespół pałacowo-parkowy objął w posiadanie Państwowy Ośrodek Hodowali Zarodowej Osowa Sień, która po roku 1990 przekształciła się w spółkę Hodowli Zwierząt Zarodowych Osowa Sień Sp. z o.o. Początkowo pałac był siedzibą dyrekcji zakładu POHZ, następnie zaadaptowano go na przedszkole. W 2007 roku wyłoniony został w przetargu nowy właściciel.

Justyna Śmielska-Saniuk
Źródło:
"Zamki, dwory i pałace województwa lubuskiego"


Osowa Sień tzw. Środkowa - Dwór

Dwór w Osowej Sieni, położony jest w południowo-zachodniej części wsi, w majątku dawniej określanym jako środkowy (Mittel Röhrsdorf). Koło budynku dworu w kierunku wschodnim, znajduje się gotycki kościół pw. św. Fabiana i Sebastiana. Założenie dworsko folwarczne ma czytelną kompozycję z wyraźnym podziałem na wschodnią część rezydencjonalną i zachodnią gospodarczą. Na osi głównej zespołu znajduje się dwór, a po jego wschodniej stronie prostopadle usytuowane są trzy oficyny. Część rezydencjonalną od strony zachodniej zamyka budynek wozowni, za którym rozpoczyna się założenie folwarczne z budynkami gospodarczymi, oborą, stodołami, czworakiem, skupionymi wokół prostokątnego dziedzińca. Na północ od dworu i podwórza gospodarczego rozciąga się park krajobrazowy, sięgający aż do drogi prowadzącej do założenia pałacowo-parkowego w Osowej Sieni Górnej. Nowy właściciel adaptuje budynek dworu oraz dwóch oficyn na cele agroturystyczne. Trzecia oficyna dworska jest odrębną własnością prywatną i pełni funkcję mieszkalną.

Nazwa wsi wzmiankowanej w 1325 roku brzmiała „Ruiegeri willa”, a w roku 1404 „Rodger willa”. Osowa Sień jest gniazdem rodziny Ossowskich herbu Dołęga. Historycznie istniał podział na trzy folwarki: Górny, Środkowy i Dolny. W 1793 roku, w spadku po Andrzeju Żychlińskim, folwark środkowy odziedziczył najstarszy syn z pierwszego małżeństwa, Franciszek Henryk (1700-1764). W 1799 roku, gdy majątek został wystawiony na licytację, kupił go Aleksander Potworowski, aby następnie sprzedać Adamowi Konstantemu Mielęckiemu (1740-1810) z Jędrzychowic. Po jego śmierci folwark środkowy przejął jego syn Konstanty Adam (1773-1826), który wybudował tam rezydencję i grobowiec. W 1845 roku zlicytowano Osową Sień Średnią, którą nabył Joann Georg Quos. Rodzina von Hoven weszła w posiadanie średniego folwarku w wyniku korzystnego mariażu Hermana von Hoven z Pauliną Quos w roku 1847. W 1922 roku dwór i folwark zmodernizował Hans Joachim von Hoven. Rodzina von Hoven posiadała folwark średni do czasów II wojny światowej.

Dwór powstał w 1. ćw. XIX wieku, staraniem wspomnianego Konstantego Adama Mielęckiego. Wzniesiony jest na planie prostokąta z wtórną przybudówką od strony zachodniej. Murowany z cegły dwór jest jednokondygnacyjny, nakryty dachem naczółkowym, krytym dachówką karpiówką. Na osi głównej fasady znajduje się dwukondygnacyjny ryzalit pozorny, zwieńczony trójkątnym naczółkiem z fryzem ząbkowym. Pseudoryzalit artykułują przez cztery płaskie pilastry z kapitelami kompozytowymi. Między pilastrami umieszczone są prostokątne otwory okienne i portal na osi. Taka forma ryzalitu jest zmodyfikowanym portykiem, stosowanym od początku XIX wieku w Wielkopolsce. W płaszczyźnie ryzalitu skoncentrowany jest ozdobny detal architektoniczny w postaci fryzu ząbkowego w naczółku oraz półkolistej konchy nad wejściem głównym. Pierwotnie przy głównym ryzalicie fasady znajdował się drewniany ganek, co potwierdza zdjęcie rezydencji z 1896 roku, znajdujące się w zbiorach ikonograficznych Biblioteki Uniwersyteckiej w Poznaniu. Dziewięcioosiowa elewacja frontowa, otwarta na dziedziniec, artykułowana jest prostokątnymi otworami okiennymi w opaskach, rozmieszczonymi symetrycznie. Elewacje wieńczy gzyms koronujący z fryzem ząbkowym. Siedmioosiowa elewacja tylna, otwarta na park krajobrazowy posiada drewniany ganek. Z wyposażenia wnętrza zachowały się oryginalna klatka schodowa z drewnianą balustradą z tralkami, wewnętrzna stolarka drzwiowa w sieni głównej oraz dwuskrzydłowe drzwi wejściowe z kartuszami herbowymi, a także częściowo stolarka okienna. W znajdującym się na tyłach pałacu parku, czytelne są jeszcze aleje parkowe. Ważnym elementem założenia jest staw z wyspą. W okolicy stawu znajdują się pozostałości dawnej architektury ogrodowej – kamienne murki i resztki pergoli. Po roku 1945 dwór wraz folwarkiem przeszedł na własność Państwowego Ośrodka Hodowli Zarodowej Osowa Sień. A od końca lat 90. jest własnością prywatnej spółki. Aktualnie obiekt znajduje się w trakcie remontu i adaptacji dla potrzeb agroturystyki.

Justyna Śmielska-Saniuk
Źródło:
"Zamki, dwory i pałace województwa lubuskiego"


Śląsk - Dolny Śląsk - Schlesien - Niederschlesien - Silesia - Zabytki Dolnego Śląska

Będę wdzięczny za wszelkie informacje o historii miejscowości, ciekawych miejscach oraz za skany archiwalnych widokówek lub zdjęć.

Wenn Sie weitere Bilder oder Ortsbeschreibungen zu dem oben gezeigten Ort haben sollten, wäre ich Ihnen über eine Kopie oder einen Scan sehr dankbar.

Tomasz  Mietlicki    e-mail  -  itkkm@o2.pl