Dolny Śląsk - dziedzictwo przeszłości utrwalone w zabytkach

Niederschlesien - die Erbschaft der Vergangenheit in Denkmälern verewigt

Lower Silesia - inheritance of the past in remains


 

Stare Strącze - powiat wschowski

vor 1945 Deutscheck früher Altstrunz (Alt-Strunz) - Salisch - Merzdorf - Kreis Glogau

 

Stare Strącze do 1937 roku stanowiły trzy odrębne miejscowości. Alt Strunz  - na  wschodzie, Salisch  - część środkowa i Merzdorf na zachodzie.



Alt Strunz

Klasycystyczny dwór z I połowy XIX wieku, przebudowany w sto lat później. Murowany, piętrowy na planie prostokąta. Od strony północnej nowsza przybudówka.

Zniszczone mauzoleum w parku - na wschód od pałacu.

           

W 2015 roku mauzoleum już nie odnalazłem. Z rozmów z mieszkańcami dowiedziałem się że zostało rozebrane.


 

Nieczynny dworzec kolejowy oraz budynek byłej szkoły.


     

W 1776 roku oddano do użytku  w Starym Strączu kościół ewangelicki. Do zbudowanej o konstrukcji szachulcowej świątyni dobudowano w 1859 roku dzwonnicę. Opuszczony i zaniedbany, podzielił smutny los kilkunastu innych z okolic Głogowa. Ostatecznie został rozebrany w 1955 roku. Zamieszczona pierwsza wyżej fotografia pochodzi z 1954 roku a ostatnia przedstawia miejsce po kościele.

     

Figura w sąsiedztwie miejsca po kościele ewangelickim.


 

Autor fotografii - Jan Taras



Salisch

   

Kościół p.w. św. Jadwigi to późnorenesansowa świątynia z początku XVII wieku, wzniesiona na miejscu poprzedniego jeszcze średniowiecznego założenia. Murowany z kamienia spajanego ołowiem i zaprawa wapienną, otynkowany. Salowy z lożą lokatorską. Generalnego remontu dokonano w 1883 roku. We wnętrzu sklepienia kolebkowe z lunetami. Od strony zachodniej kwadratowa wieża. Wyposażenie wnętrza późnorenesansowe i barokowe z XVII i XVIII wieku. W prezbiterium ołtarz z drewna lipowego.


             

       

Kaplica na cmentarzu, głaz z tablicą upamiętniający byłych niemieckich mieszkańców miejscowości zmarłych przed 1945 rokiem, fragment niemieckiego cmentarza, zachowane fragmentarycznie stare pomniki nagrobne oraz współczesna grota.

Fotografia odsłonięcia tablicy pochodzi z czasopisma Neuer Glogauer Anzeiger.


 

Budynek należący kiedyś do folwarku kościelnego oraz obecna plebania.


     

W 1945 roku zniszczono w Starym Strączu pałac. Zdjęcia przedstawiają flankujące bramę wjazdową kamienne słupy z umieszczonymi na nich figurami św. Jana Nepomucena i Matki Boskiej. Za bramą widać na archiwalnych zdjęciach pałac na którego miejscu stoi postawiony w latach powojennych budynek widoczny na ostatniej fotografii.

         

Jedną z nielicznych pozostałości dawnej zabudowy gospodarczej majątku jest budynek nadal funkcjonującej gorzelni z 1867 roku.

       

Pozostała zabudowa dawnego majątku.

       

   

Budowla ogrodowa (na terenie dawnego majątku) wykonana z betonu imitującego torf wulkaniczny.

   

Kamień nagrobny z tablicą upamiętniający Helene Klosstermann ulokowany na tyłach gorzelni.


 

Obok gospodarstwa nr 39, pod wiekową lipą znajduje się płaski duży głaz. Badacze doszukują się tu analogii z innymi tego typu zabytkami z terenu Polski. Na podstawie tych obserwacji stwierdza się, iż ów kamień jest ,,stołem sędziowskim”. Jego historia wiąże się prawdopodobnie z średniowiecznym wymiarem sprawiedliwości, kiedy to sądzono na świeżym powietrzu. Odbywały się tutaj publiczne rozprawy sądowe wiejskie i kościelne. Znajdowały się one przeważnie pod lipami, ponieważ w średniowieczu lipa uważana była za symbol sprawiedliwości.



Merzdorf

 

Dawny majątek w zachodniej części miejscowości.


           

Budynek dworca kolejowego Bahnhof Linderei w zachodniej części Starego Strącza. Był to jednak przystanek Lipinka Głogowska. Dwa ostatnie zdjęcia przedstawiają przejazd kolejowy na nieczynnej linii i drogę w kierunku miejscowości Lipinki.


     

Pozostałości po dwóch folwarkach. Na pierwszych dwóch zdjęciach folwark w sąsiedztwie dawnego majątku a na na ostatnich zdjęciach mur okalający kiedyś folwark znajdujący się w pobliżu środkowej części miejscowości Salisch - w sąsiedztwie skrzyżowania głównych dróg.

        

Budynek Szkoły Podstawowej.



Szwajcaria Pszczółkowska

                    

                    

                    

                    

                    

                    

        

Malownicza trasa przemierzająca urozmaicony i ciekawy przyrodniczo krajobraz polodowcowy. Szlak oznaczony znakami i tablicami z opisami poszczególnych stanowisk znany jest jako ścieżka przyrodniczo-leśna "Moreny Pszczółkowskie". Wiedzie od Starego Strącza do Pszczółkowa, niewielkiej osady wśród lasów.



Rozebrana linia kolejowa. Widok z wiaduktu przed miejscowością.


 

Archiwalne widokówki i zdjęcia

Historische Ansichtskarten und Fotos

Friedrich Bernhard Werner - Schlesische Bethäuser. Reprint von 1748 - 1752.

           

         

           

           

           


Stare Strącze - Dwór

Miejscowość w dzisiejszym kształcie powstała w połowie XX wieku z połączenia trzech wsi: Starego Strącza, Zalesia i Merzdorf oraz dwóch folwarków: Linderei Vorwerk i Kirch Vorwerk. Zespół dworski Stare Strącze zlokalizowany jest na wschodnim krańcu obecnej miejscowości. Założenie tworzy podwórze z budynkami gospodarczymi, park krajobrazowy oraz usytuowany w północno-zachodniej części, dwór.

Historia Starego Strącza sięga średniowiecza. Pierwszymi wzmiankowanymi właścicielami wsi był ród von Rechenberg, wymieniany w dokumencie z 1508 roku. W 1765 roku dobra należały do rodziny von Lieres, natomiast w 1791 roku do pani von Luck.

Folwark Stare Strącze powstał w końcu XVIII lub na początku XIX wieku. W 1886 roku posiadłość, określana w rejestrach podatkowych jako dobra szlacheckie, była własnością kupca z Wrocławia nazwiskiem Michael Rosler. W tym czasie majątek liczył 1053 ha gruntów, z czego 485 ha stanowiły pola uprawne, 131 ha łąki, 48 ha pastwiska, 355 ha lasy i 14 ha wody. Hodowano owce, bydło, świnie i konie. W 1898 roku właścicielem dóbr był hrabia Archambauld de Tanllerand-Perigord, major w służbie armii berlińskiej. Od końca XIX wieku Stare Strącze wraz z Nowym Strączem, Przylesiem, nieistniejącymi: Neuvorwerk i Kirchvorwerk oraz leśniczówką w Starym Strączu, wchodziły w skład klucza folwarków stanowiących jedną posiadłość. Na początku XX wieku majątek przez krótki czas znajdował się w posiadaniu rodziny Żółtowskich. W 1912 roku wymieniana była Maria Żółtowska z Niechanowa. Z kolei, w 1926 roku właścicielem Starego i Nowego Strącza był Richard Schulz.

Dwór, należący do najstarszych elementów zespołu, został wniesiony na początku XIX stulecia w stylu klasycystycznym, przebudowany i rozbudowany na przełomie XIX i XX wieku. Budowla założona jest na planie prostokąta z późniejszą, dostawioną od północy, przybudówką. Elewacja frontowa zwrócona jest na wschód. Piętrowy budynek, częściowo podpiwniczony, nakryty jest dachem naczółkowym z lukarnami, przybudówka zaś dachem mansardowym. Siedmioosiowa elewacja frontowa zakomponowana jest symetrycznie. Jej część środkowa zaakcentowana została jednoosiowym ryzalitem i umieszczonym na jego szerokości gankiem, zwieńczonym balkonem. Układ horyzontalny fasady podkreślają gzymsy: działowe i koronujący. Lico muru przyziemia oraz drugiej kondygnacji ryzalitu jest boniowane. Prostokątne otwory okienne pierwszej kondygnacji pozbawione są oprawy, drugiej zaś ujęte są w profilowane opaski. Ryzalit wyróżnia się bogatą dekoracją architektoniczną, opracowaną w tynku, wykorzystującą motywy roślinne i zwierzęce, pojawiają się również przedstawienia figuralne. Elewacja ogrodowa, która zachowała swój wygląd sprzed przebudowy, nawiązuje charakterem do berlińskiego klasycyzmu. Tak jak fasada, jest siedmioosiowa, z trójosiowym ryzalitem pozornym, podwyższonym i zwieńczonym gzymsem kostkowym. Środkowa część drugiej kondygnacji podkreślona jest niszą zamkniętą półkoliście. W budynku zachowała się częściowo historyczna stolarka okienna i drzwiowa. W pomieszczeniu na parterze ocalał kominek ceramiczny z przełomu XIX i XX wieku.

Po zakończeniu II wojny światowej cały majątek został przejęty przez Skarb Państwa. Część ziem rozparcelowano, a z części utworzono PGR. Dwór pozostaje nieużytkowany.

Maja Błażejewska
Źródło:
"Zamki, dwory i pałace województwa lubuskiego"


Śląsk - Dolny Śląsk - Schlesien - Niederschlesien - Silesia - Zabytki Dolnego Śląska

Będę wdzięczny za wszelkie informacje o historii miejscowości, ciekawych miejscach oraz za skany archiwalnych widokówek lub zdjęć.

Wenn Sie weitere Bilder oder Ortsbeschreibungen zu dem oben gezeigten Ort haben sollten, wäre ich Ihnen über eine Kopie oder einen Scan sehr dankbar.

Tomasz  Mietlicki    e-mail  -  itkkm@o2.pl