Dolny Śląsk - dziedzictwo przeszłości utrwalone w zabytkach
Niederschlesien - die Erbschaft der Vergangenheit in Denkmälern verewigt
Lower Silesia - inheritance of the past in remains
Nawoszów (nie istnieje) - powiat żagański
vor 1945 Neuhaus - Kreis Sprottau
Pozostałości dawnych domostw.
Autor fotografii Eckhard Huth z Drezna.
Archiwalne widokówki i zdjęcia
Historische Ansichtskarten und Fotos
Opis wsi za http://pl.wikipedia.org/wiki/Nowoszów
Nowoszów także
Nowiny (do 1945 Neuhaus) – obecnie niezamieszkana wieś w Polsce na
południowo-wschodnim krańcu gminy Iłowa w odległości ok. 9 km na południowy
wschód od miasta Iłowa.
W bezpośrednim sąsiedztwie wsi znajduje się granica województw lubuskiego i
dolnośląskiego. Leży na pograniczu historycznych Łużyc Górnych i Łużyc Dolnych
oraz Dolnego Śląska, na terenie Borów Dolnośląskich nad Czerną Wielką. Na
północny wschód od Nowoszowa w odległości ok. 4 km przebiega DK18 (przyszła
autostrada A18), która stanowi część zaprojektowanej i częściowo wybudowanej na
przełomie lat 30. i 40. autostrady RAB 9 Berlin-Wrocław. Za tą drogą znajduje
się Ośrodek Szkolenia Poligonowego Żagań-Świętoszów.
W Nowoszowie istniał zamek zwany Nowym Dworem lub Nowym Domem wybudowany na
lewym brzegu Czernej Wielkiej około roku 1366 przez księcia
świdnicko-jaworskiego i margrabiego Dolnych Łużyc Bolka II Małego. Zamek, wraz z
m.in. oddalonym o ok. 25 km zamkiem w Kliczkowie czy położonym dalej na południe
zamkiem Czocha, był częścią systemu warowni granicznych strzegących zachodnich
rubieży księstwa przed najazdami wojsk czeskich (sąsiadujące Milsko od 1348
wchodziło w skład Korony Czeskiej) a ponadto strzegł nowego traktu handlowego
wytyczonego przez księcia, który omijał miasta Górnołużyckiego Związku Sześciu
Miast. Krótko po śmierci Bolka świdnickiego, za panowania księżnej Agnieszki
Habsburżanki, wdowy po nim, pomiędzy rokiem 1368 a 1369 warownia i jej
umocnienia zostały zniszczone na polecenie mieszczan zgorzeleckich przez wojska
Związku Sześciu Miast w ramach walki z rycerzami-rabusiami (niem. Raubrittern).
Widoczne jeszcze w ubiegłym stuleciu ślady po twierdzy Bolka Małego nie
zachowały się do czasów współczesnych.
Po roku 1370, po włączeniu Dolnych Łużyc do Królestwa Czech, Agnieszka sprzedała
Nowoszów Heinrichowi von Seidlitz (Czedelicz). W 1377 nowym właścicielem wsi
został Beneš z Dubí – wójt Górnych Łużyc, który nabył wieś za kwotę 200
grzywien. Od niego zaś Nowoszów odkupili mieszczanie zgorzeleccy.
W Nowoszowie (podobnie, jak np. w pobliskich Kowalicach czy Ruszowie) liczne
były kuźnice i hamernie, powstałe w średniowieczu w okolicy bogatej w pokłady
rudy darniowej oraz drewna, którym przepływająca przez miejscowość rzeka dawała
napęd za pośrednictwem kół wodnych. W 1845 roku we wsi istniał młyn wodny oraz
pracowały 4 krosna tkackie z napędem wodnym.
We wsi istniał kościół ewangelicki należący do parafii ewangelicko-augsburskiej
w Koninie Żagańskim, o czym świadczą zachowane w zasobach Archiwum Państwowego w
Zielonej Górze parafialne księgi metrykalne z lat 1765–1887. W pobliżu wsi, przy
leśnej drodze w kierunku Ławszowej, zachował się łaciński krzyż pokutny wykonany
z piaskowca o wymiarach 130 × 44 x 26 cm z wyrytą datą 1768.
W pierwszej połowie XIX wieku właścicielką miejscowości była księżna Dorota
Talleyrand z Żagania. Od 1833 wieś znajdowała się w obrębie gminy w Iłowej. 1
października 1929 do ówczesnej wsi Neuhaus dołączono mniejszą, leżącą również
nad Czerną Wielką nieco dalej na północ, osadę Neudorf a./Tschirne. Do 1945 wieś
licząca ok. 300 mieszkańców (1939) skomunikowana była z czynną od 1846 roku
linią kolejową Żary-Węgliniec za pośrednictwem bocznicy prowadzącej do stacji w
Ruszowie. Wybudowana ona została w celu obsługi powstałej tu filii należących do
rodziny Winklerów zakładów tkackich z Iłowej.
W dniach 6-10 kwietnia 1945 mieścił się tutaj sztab przygotowującej się do
operacji berlińskiej II Armii WP. Po zakończeniu II wojny światowej miejscowość
została opuszczona, zniszczona i rozebrana. Do czasów współczesnych zachowały
się jedynie resztki cmentarza i ruiny młyna oraz podziemne pozostałości zabudowy
mieszkalnej i gospodarczej.
Z Iłowej przez Nowoszów prowadzi kilka szlaków rowerowych (m.in. do Kliczkowa)
czyniąc to miejsce atrakcyjnym celem wycieczek. Rower jest obecnie najprostszym
środkiem transportu lądowego umożliwiającym dotarcie do byłej wsi, bowiem dawne
połączenia drogowe – podobnie, jak kolejowe – przestały istnieć w latach
powojennych.
Leśnictwo Nowoszów ma swoją siedzibę w Ruszowie i jest częścią Nadleśnictwa
Świętoszów
Śląsk - Dolny Śląsk - Schlesien - Niederschlesien - Silesia - Zabytki Dolnego Śląska
Będę wdzięczny za wszelkie informacje o historii miejscowości, ciekawych miejscach oraz za skany archiwalnych widokówek lub zdjęć.
Wenn Sie weitere Bilder oder Ortsbeschreibungen zu dem oben gezeigten Ort haben sollten, wäre ich Ihnen über eine Kopie oder einen Scan sehr dankbar.
Tomasz Mietlicki e-mail - itkkm@o2.pl