Dolny Śląsk - dziedzictwo przeszłości utrwalone w zabytkach

Niederschlesien - die Erbschaft der Vergangenheit in Denkmälern verewigt

Lower Silesia - inheritance of the past in remains


 

Szprotawa - powiat żagański

vor 1945 Sprottau - Kreis Sprottau

 

               

Kościół p.w. Wniebowzięcia Najświętszej Marii Panny.

       

Kościół Polskokatolicki Zbawiciela Świata.

       

Kościół p.w. św. Andrzeja Apostoła oraz wieża zniszczonego częściowo kościoła ewangelickiego - kościół p.w. Bożego Miłosierdzia.

           

Ratusz w Szprotawie, wieża ciśnień oraz budynek w miejscowości.

                       

                       

                   

Zabudowa miejscowości

               

       

Elementy nagrobne na szprotawskich nekropoliach.

   

Koło młyńskie oraz krzyż pokutny.

Autor fotografii Eckhard Huth z Drezna.



 

Archiwalne widokówki i zdjęcia

Historische Ansichtskarten und Fotos

   

Friedrich Bernhard Werner - Schlesische Bethäuser. Reprint von 1748 - 1752.

   

Friedrich Bernhard Werner - Ilustrowana Topografia Śląska z lat 1744-1768. Skany udostępnił autor strony: http://www.dokumentyslaska.pl/

Medal posrebrzany z przywieszką autorstwa E. Finke z Berlina, Bractwa Kurkowego ze Szprotawy, nadanego za zajęcie III miejsca na zawodach strzeleckich 15 października 1922 r.; wygrawerowany napis: SCHLUSS SCHLIESSEN III PREIS 15. 10. 22.


Szprotawa - Ruiny zamku

Ruina szprotawskiego zamku położona jest na południowo-wschodnim obrzeżu starego miasta, około 100 m od rynku i kościoła farnego. Od północy do obiektu przylega pl. Ewangelicki, powstały na terenie podzamcza i zasypanej fosy. Od południa teren opada skarpowo ku zasypanej odnodze rzeki Szprotawy, wpływającej niegdyś do Bobru, odległego o 150 m na zachód.

Zamek książąt głogowskich powstał na przełomie XIII-XIV wieku. Sprzężony z miejskimi murami obronnymi, otrzymał owalny plan, co sugeruje, że stanął na miejscu wcześniejszego grodu. Na otoczony kamiennym murem dziedziniec wejście prowadziło od północy. Wschodnią część przestrzeni wypełniał piętrowy budynek mieszkalny. W czasie wojny sukcesyjnej Jana II żagańskiego o księstwo głogowskie (1476-1488) zamek szprotawski był siedzibą księcia i bazą wypadową jego wojsk. Tutaj więził też wziętych w niewolę brandenburskich dostojników, m.in. komandora joanickiego z Łagowa. Po przegranej wojnie z królem węgierskim – Korwinem, w zamku rezydował cesarski komendant i starosta okręgu. W czasie wojny trzydziestoletniej zrujnowany zamek utracił funkcję warowną i przebudowany został na browar. W latach 1745-1747 pozostałości zamku zaadoptowano na zbór ewangelicki. Surową bryłę świątyni wzbogacono w 1822 roku, urządzając od strony miasta fasadę z wieżą i flankującymi ją lokalnościami.

Z piastowskiej warowni przetrwały tylko grube (2,5 m) kamienno-ceglane mury obwodowe z dostawioną w końcu XV wieku kamienną, wydłużoną basteją. W lepszym stanie zachowała się klasycystyczna część budowli, stanowiąca fasadę kościoła. Tworzy ją czworoboczna, w trzeciej kondygnacji oktogonalna, wieża oraz piętrowe przyległości po jej bokach. Fasadę zdobi klasycystyczny detal architektoniczny w postaci kolumn, pilastrów, obramień i profilowanych gzymsów. Pierwotny warowny charakter obiektu widoczny jest od południowego wschodu, z obniżenia po zasypanej rzece.

Uszkodzony w czasie ostatniej wojny kościół ewangelicki, nieużytkowany, uległ zdewastowaniu, a następnie częściowej rozbiórce. Wyburzono zawalony dach i empory, zachowując wieżę i związane z nią przyległości. Zanim dokonano rozbiórek opracowana została dokumentacja naukowo-historyczna, jednak bez badań architektonicznych i archeologicznych. W ostatnich latach ruinę i jej otoczenie uporządkowano. Dzieło odbudowy zabytku podjął Kościół polsko-katolicki

Stanisław Kowalski
Źródło:
"Zamki, dwory i pałace województwa lubuskiego"


Szprotawa

Miejsce najwcześniej udokumentowane ważnym wydarzeniem w dziejach Szprotawy znajduje się nie w rejonie rynku i ratusza, lecz na zachodnich peryferiach miasta, tam gdzie stoi romański kościół św. Andrzeja. Dziś włączona w granice miasta, dawniej odrębna miejscowość Iława istniała już w roku 1000. Tutaj zgodnie z tradycją Bolesław Chrobry witał, podążającego z pielgrzymką do grobu św. Wojciecha w Gnieźnie, cesarza Ottona III. Towarzyszący cesarzowi kronikarz Thietmar zanotował: "W miejscowości zwanej Ilva przygotował on (Chrobry) wcześniej kwaterę dla cesarza. Trudno uwierzyć i opowiedzieć z jaką wspaniałością przyjmował wówczas Bolesław cesarza i jak prowadził go przez swój kraj aż do Gniezna". Śladów grodu, w którym nastąpiło spotkanie władców, archeolodzy nie znaleźli. Być może wspomniana przez Thietmara kwatera urządzona została nie w grodzie, lecz w drewnianej budowli wzniesionej specjalnie na powitanie dostojnego gościa. Faktem jest, że grodu nie wymienia ani wspomniany kronikarz, ani późniejsze źródło a Iławę średniowieczne źródła wymieniają jako wieś.

Przy tym samym trakcie Solnym, co Iława, lecz 3 km dalej na wschód, na terenie oblanym wodami Bobru i rzeki Szprotawy powstał gród kasztelański, a przy nim podgrodzie i osada targowa, położona w paśmie dzisiejszej ulicy Świerczewskiego. Kasztelan szprotawski w źródłach historycznych wymieniony jest dopiero w 1296 roku, lecz powstanie wspomnianego osadnictwa odnieść należy do czasów znacznie wcześniejszych. W pierwszej połowie XIII wieku nastąpiło scalenie rozproszonego osadnictwa. Wtedy Szprotawa otrzymała zachowane do dziś rozplanowanie z prostokątnym rynkiem i regularną siecią ulic. Obwarowane miasto z ratuszem, kościołem i klasztorem magdalenek aż do XIX wieku minimalnie przekroczyło granice murów obronnych. Rozwój przemysłu i budowa połączeń kolejowych spowodowało rozwój przestrzenny w kierunku Iławy, a także na wschód i północ.

Książęce przywileje wspierające rzemiosło i handel oraz posiadane folwarki i znaczne obszary leśne sprawiły, że gospodarczo stała Szprotawa dobrze, przez całe wieki. Wyrazem tego są okazałe zabytki architektury - kościół parafialny, ratusz i mury obronne. Obok zabytkowych budowli tym, co podnosi kulturowy walor miasta jest otaczająca natura - woda i zieleń. O ile rozplanowanie miasta stanowi czytelne świadectwo gotyckiej myśli urbanistycznej, to historyczny układ przestrzenny Szprotawy został znacznie zdeformowany za sprawą obcego w formie i skali powojennego budownictwa mieszkaniowego.

S. Kowalski
Źródło:
Czas architekturą zapisany. Zabytki województwa zielonogórskiego.


Szprotawa - miasto

Istnieje przypuszczenie, że w Iławie (obecnie w granicach miasta) Bolesław Chrobry witał cesarza Ottona III, podążającego w roku 1000 z pielgrzymką do Gniezna. Iława nie stała się jednak zalążkiem Szprotawy, bo stanowiące go gród i osada targowa powstały ok. 1 km na wschód, przy ujściu rzeki Szprotawy do Bobru, gdzie drogi lokalne krzyżowały się z ważnym traktem solnym. Źródła wskazują, że prawa miejskie Szprotawa miała przed 1260. Potwierdzenie ich przez Konrada II żagańskiego w 1302 ujawnia ponadto posiadane przez miasto przywileje – m.in. wolnego handlu, zwolnienie od cła drogowego, prawo bicia monety, a także 100 łanów ziemi. Rozwinięte były rzemiosło i handel, produkcja sukna i jego eksport. Mimo różnych klęsk (pożary, zarazy, wojny) miasto było stać na budowę i odbudowy po kataklizmach okazałych obiektów – kościoła parafialnego, murów obronnych, ratusza. Utrzymało też status stolicy okręgu w czasach przynależności do księstwa głogowskiego (do 1488), korony czeskiej, jak i do Prus (od 1742). Miasto założone zostało na wyspie utworzonej przez odnogi rzeki Szprotawy obok grodu i osady targowej, włączonych wkrótce w jego granice. Mimo wojennego okaleczenia w 1945, Szprotawa zachowała główne elementy zabytkowego układu przestrzennego -rozplanowanie, kościół parafialny, ratusz i znaczne fragmenty murów obronnych.

S.Kowalski
Źródło:
Zabytki architektury województwa lubuskiego


Śląsk - Dolny Śląsk - Schlesien - Niederschlesien - Silesia - Zabytki Dolnego Śląska

Będę wdzięczny za wszelkie informacje o historii miejscowości, ciekawych miejscach oraz za skany archiwalnych widokówek lub zdjęć.

Wenn Sie weitere Bilder oder Ortsbeschreibungen zu dem oben gezeigten Ort haben sollten, wäre ich Ihnen über eine Kopie oder einen Scan sehr dankbar.

Tomasz  Mietlicki    e-mail  -  itkkm@o2.pl