Dolny Śląsk - dziedzictwo przeszłości utrwalone w zabytkach

Niederschlesien - die Erbschaft der Vergangenheit in Denkmälern verewigt

Lower Silesia - inheritance of the past in remains


 

Witków - powiat żagański

vor 1945 Wittgendorf - Kreis Sprottau

 

               

Wczesnogotycki kościół p.w. Matki Boskiej Rokitiańskiej i św. Michała Archanioła powstał około 1400 roku. Wzniesiony został z kamienia polnego i rud bagiennych. W XVI wieku przejęty przez luteran, którzy zakryli gotyckie polichromie. W wiekach następnych użytkowany przez katolików. W okresie powojennym popadł w ruinę. Odbudowany w latach 1991 - 1992 po spaleniu innej ewangelickiej świątyni.


Średniowieczna gotycka wieża mieszkalna (rycerska) zbudowana z kamienia narzutowego uzupełnionego cegłą.

   

Miejsca w których kiedyś stały ozdobne figury.

             

Zachowane we wnętrzu fragmenty gotyckich polichromii.


           

                   

Dwór w dawnym majątku oraz zabudowa mieszkalno - gospodarcza.


               

Tuż za katolickim kościołem prowadzi droga na cmentarz (były ewangelicki cmentarz). Przed nekropolią (drugie zdjęcie) stała kiedyś dużych rozmiarów świątynia ewangelicka po której trudno doszukać sie śladów.


           

Budynek dawnej szkoły oraz zabudowa miejscowości.


   

Budynek dworca kolejowego to obecnie dom mieszkalny. Na drugim zdjęciu dawna gospoda.


       

Ober Vorwerk czyli dawny sprzed 1945 roku - górny majątek w Witkowie.



           

Kościół p.w. Matki Boskiej Rokitiańskiej i św. Michała Archanioła, wejście na cmentarz (dawny ewangelicki) oraz tabliczka z datą prawdopodobnie założenia cmentarza.

Autor fotografii Eckhard Huth z Drezna.



 

Archiwalne widokówki i zdjęcia

Historische Ansichtskarten und Fotos

Friedrich Bernhard Werner - Ilustrowana Topografia Śląska z lat 1744-1768. Skan udostępnił autor strony: http://www.dokumentyslaska.pl/

Friedrich Bernhard Werner - Schlesische Bethäuser. Reprint von 1748 - 1752.

               


Witków - Wieża

Wieża położona jest we wschodniej części wsi, w bezpośrednim sąsiedztwie dziewiętnastowiecznych zabudowań folwarcznych z murowanym dworem, na sztucznym wyniesieniu otoczonym fosą.

Wieś Witków pojawia się w dokumentach z 1350 roku jako własność rodu von Neckar, z którym to można wiązać budowę wieży rycerskiej. W XV wieku należy ona do rodziny von Warnsdorf, a w 2. ćw. XVI wieku dobra przypadły po bezpotomnej śmierci poprzednich właścicieli arcyksięciu Moricowi Saskiemu. W 1552 roku król węgiersko-czeski – Ferdynand, jako dysponent po tym ostatnim, sprzedał wieś i majątek kapitanowi księstwa żagańskiego – Fabianowi von Schönaich. Właścicielem Witkowa w następnych dziesięcioleciach jest rodzina von Dohna, a następnie, od 1648 roku Jadwiga Tschirnheus--Polckenhein.

W XIX wieku wieś wraz z nowo wybudowanym folwarkiem należała do pruskiej kamery państwowej. W tym czasie wieża była wykorzystywana do celów mieszkalnych przez pracowników folwarku. Po zakończeniu II wojny światowej część pomieszczeń przeznaczono na magazyn PGR.

Założenie pełniące funkcję obronnego dworu rycerskiego powstało na przełomie XIV i XV wieku. Składało się ono z wieży mieszkalnej, dziedzińca, wału i fosy. Budynki wraz z dziedzińcem były otoczone murem kamiennym, którego większe fragmenty zachowały się od strony wschodniej – wjazdowej. Pozostałe są widoczne jedynie w partii fundamentowej.

Wieża mieszkalna została zbudowana z kamienia narzutowego uzupełnionego cegłą, na planie zbliżonym do kwadratu o wymiarach 10,75 x 11,10 m. Jest to podpiwniczony budynek o trzech kondygnacjach nadziemnych, nakryty dachem czterospadowym pokrytym gontem. Wejście do przyziemia znajduje się w południowo-wschodniej ścianie wieży. Na piętro prowadzą zadaszone schody. Na elewacji wschodniej przetrwały fragmenty szesnastowiecznych, sgraffitowych boniowań. W piwnicach zachowały się najstarsze sklepienia – kolebkowe, pochodzące z XIV-XV wieku, a w przyziemiu sklepienia kolebkowo-krzyżowe i kolebkowe z lunetami, datowane na XVI stulecie. Wyższe partie budynku posiadają stropy. Na drugiej kondygnacji, w południowo-zachodnim pomieszczeniu znajdują się gotyckie polichromie przedstawiające scenę Ukrzyżowania, Walkę św. Jerzego, datowane na 2. ćw. XV wieku, ponadto św. Krzysztofa, Piotra i Pawła oraz tematy świeckie, wykonane w XVI wieku.

Badania architektoniczne pozwoliły wyróżnić trzy fazy budowy i rozbudowy wieży. Z najstarszą fazą jest związana budowla kamienna, bryłą nawiązująca do obecnej postaci. W przyziemiu charakteryzowała się ona małymi prostokątnymi oknami o ceglanych obramieniach, a na wyższej kondygnacji wysokimi i wąskimi otworami. Z tego okresu pochodzi sklepienie kolebkowe piwnicy i ceglane portale umieszczone w północno-wschodniej ścianie. W okresie późnogotyckim (faza druga) zmieniano układ okien, na piętrze pierwszym, w miejscu jednego z otworów okiennych, wykonano szeroką arkadę prowadzącą na wykusz. W okresie renesansu, obejmującym trzecią fazę przekształceń wieży, zmieniono wysokość kondygnacji oraz układ okien. W oknach i portalach wstawiono renesansową kamieniarkę, elewację pokryto sgraffitem. Badania porównawcze pozwoliły ustalić, że wystrój kamieniarski obramień otworów okiennych i wejściowych został wykonany w renesansowym warsztacie Franciszka Bahra z Chojnowa. W XVIII wieku nad parterem założono sklepienia, a w XIX wybudowano schody prowadzące do piwnic, a następnie nakryto je sklepieniem kolebkowym.

W XX wieku na terenie założenia obronnego były prowadzone badania archeologiczne i architektoniczne: w 1978 roku przez Edwarda Dąbrowskiego, a w latach 1983-1986 przez Reinera Sachsa. Badania potwierdziły czternastowieczną metrykę budowli. Stwierdzono również, że wieżę wzniesiono na ruszcie dębowym. Zarejestrowano kilka faz podwyższania otoczenia budynku przy pomocy gruzu budowlanego, pochodzącego z kolejnych jego przebudowań, odpadków gospodarczych czy nawiezionej w tym celu ziemi. Znaleziska materialne, jak kamyk do gry, sprzączka zdobiona rytami, główki figurek glinianych – interpretowane jako gwizdki na psy, ceramika kamionkowa typu ,,Dreihausen”, monety poświadczają wysoką pozycję społeczną właścicieli obiektu. W końcu lat 70. XX wieku wieża rycerska została poddana pracom remontowym. Miała znajdować się tu stacja badawcza i magazyny Muzeum Archeologicznego Środkowego Nadodrza w Świdnicy. Jednak po pewnym czasie zrezygnowano z realizacji tego planu. Obecnie obiekt jest własnością prywatną i czeka na gruntowną rewaloryzację.

Elżbieta Górowska
Źródło:
"Zamki, dwory i pałace województwa lubuskiego"


Śląsk - Dolny Śląsk - Schlesien - Niederschlesien - Silesia - Zabytki Dolnego Śląska

Będę wdzięczny za wszelkie informacje o historii miejscowości, ciekawych miejscach oraz za skany archiwalnych widokówek lub zdjęć.

Wenn Sie weitere Bilder oder Ortsbeschreibungen zu dem oben gezeigten Ort haben sollten, wäre ich Ihnen über eine Kopie oder einen Scan sehr dankbar.

Tomasz  Mietlicki    e-mail  -  itkkm@o2.pl