Zielona Góra

vor 1945 Grünberg

Nieczynny budynek dworca kolejowego. Budynek  główny kolei szprotawskiej (niem. Kleinbahn Grünberg – Sprottau). Linia kolejowa była wytyczona pomiędzy dwoma przemysłowymi miastami Dolnego Śląska: Zieloną Górą i Szprotawą. Funkcjonowała do lat czterdziestych XX wieku.

Grünberg in Nieder-Schlesien. Panorama miasta, pochodzi z: Zeitgeschichte der Städte Schlesiens mit Abbildungen F.E. Fischera i C.F. Stuckarta, Świdnica 1819.

Friedrich Bernhard Werner - Schlesische Bethäuser. Reprint von 1748 - 1752.

Zielona Góra - Ewangelicki Kościół Jezusowy
Ewangelicki Kościół Jezusowy, dawny luterański kościół Chrystusowy przy pl. Bohaterów.

Z uwagi na zły stan techniczny dawnej kaplicy staroluterańskiej, wzniesionej w 1866 roku, oraz znaczny wzrost liczby wiernych, podjęto działania zmierzające do budowy nowej świątyni. W 1909 roku wykupiono parcelę należącą do mistrza murarskiego C. Mühle. Dnia 22 sierpnia 1909 roku położono kamień węgielny pod budowę kościoła. W uroczystościach brali udział przedstawiciele władz miejskich, duchowni i mieszkańcy miasta. Zachowały się dwa projekty tego kościoła, z których jeden podpisany przez E. Schulze znajduje się w zbiorach W. Brylli, a drugi opublikował Emil Friede w artykule poświęconym zaprojektowanej przez niego świątyni. Po dwóch latach budowy, dnia 11 czerwca 1911 roku, nastąpiło uroczyste poświęcenie kościoła. Został on bogato wyposażony. Wśród darczyńców wymieniano żonę tajnego radcy Södeströma oraz żonę fabrykanta Branda. W 1936 roku wykonano dwa dzwony, z których jeden został ofiarowany przez parafię w Czerwieńsku, a wykonanie drugiego zlecono ludwisarzowi A Geittnerowi z Wrocławia. W 1943 roku jeden z dzwonów zarekwirowało wojsko. Po II wojnie światowej świątynię przejęli katolicy, użytkując ją jako kaplicę ślubów pw. św. Józefa. W 1950 roku przywrócono w niej obrządek ewangelicki.
Kościół wzniesiono w konstrukcji murowanej z cegły na rzucie zbliżonym do krzyża greckiego z wyodrębnionym, zamkniętym trójbocznie prezbiterium od południowego zachodu i kruchtą od północnego wschodu. Od strony południowej przylegają czworoboczne w planie aneksy (zakrystia i wieża z klatką schodową na rzucie wieloboku). Nawę główną nakryto wysokim dachem dwuspadowym. Pozostałe człony budowli wyróżniono dachami o różnych formach. Nad nawą południową znajduje się wysoki dach dwuspadowy w układzie prostopadłym do kalenicy dachu głównego. Nawę północną kryje dach pulpitowy, niższy dach wielospadowy założono nad prezbiterium, a nad kruchtą - dach dwuspadowy. Nad kościołem góruje pięciokondygnacyjna wieża o wysokości 33,5 m. Wychodząc z czworobocznej podstawy przechodzi ona górą w oktogon. Zdobią ją wysmukłe okna zamknięte półkoliście i ujęte w profilowane opaski. Na najwyższej kondygnacji zamontowano tarcze zegarowe. Wieżę zwieńczono cebulastym hełmem z kulą i krzyżem. Analogicznie nakryto przylegającą do niej od wschodu niewielką bryłę klatki schodowej. Obydwa hełmy pokryte są blachą miedzianą.
Fasadę kościoła, skierowaną na północny wschód, akcentuje szczyt z naczółkiem zamkniętym łukiem odcinkowym, ujęty spływami wolutowymi. Ściana szczytowa artykułowana jest pilastrami dźwigającymi belkowanie z rozpiętą nad nimi półkolistą arkadą, w którą wpisano wydłużone owalnie okno. Architektoniczną formę szczytu powtórzono w ścianie frontowej kruchty, nadając mu w zwieńczeniu falisty kształt. W szczyt ten wkomponowano niszę zamkniętą półkoliście z wejściem głównym (zachowała się oryginalna stolarka drzwi dwuskrzydłowych, drewnianych, pełnych, w konstrukcji ramowo-płycinowej). Nad drzwiami znajduje się płycina wypełniona dekoracją mozaikową z przedstawieniem Chrystusa, a nad nią półkoliste okno podzielone szprosami w układzie promienistym. Na jego osi umieszczono owalne okienko. W podobny sposób zaakcentowano elewację południową nawy bocznej. Szczyt zwieńczony jest naczółkiem zamkniętym odcinkowo i ujęty uskokowymi, rozszerzającymi się ku dołowi spływami. W górnej partii wykonano okienko w kształcie owalu wpisanego w prostokąt, dołem zaś - cztery wysmukłe prostokątne okna zamknięte lukami odcinkowymi. Dwa środkowe okna ujęte są wspólnym obramieniem z owalnym okienkiem nad nimi. Ściany trójbocznej absydy przepruwają wysokie, zamknięte półkoliście okna z witrażami. W pozostałych elewacjach umieszczono okna o zróżnicowanych kształtach: prostokątów, kwadratów i prostokątów zamkniętych lukami odcinkowymi.
We wnętrzu kościoła wyodrębniono nawę główną przekrytą pozornym sklepieniem kolebkowym, z wyeksponowanymi elementami konstrukcyjnymi więźby dachowej o bogato zdobionej dekoracji snycerskiej. Komunikuje się ona z nawami bocznymi, krótszymi i węższymi od nawy głównej, nakrytymi stropami. Nawa południowa otwiera się do wnętrza świątyni dwiema wysmukłymi arkadami o koszowym wykroju, wspartymi na czworobocznym filarze o ściętych narożnikach. Nawa północna dostępna jest poprzez dwie mniejsze półkoliste arkady. Wsparto je na lekko wybrzuszonej, masywnej w proporcjach kolumnie, ustawionej na bazie i zwieńczonej kapitelem. We wnętrzu zachowała się ceramiczna posadzka. Na szczególną uwagę zasługuje oryginalne, w większości secesyjne wyposażenie i wystrój kościoła:

    ołtarz z 1910 roku wykonany w Szkole Snycerskiej w Cieplicach, ufundowany przez E. Muschnera z Kumiałtowic k. Gubina. Z pierwotnego ołtarza usunięto nastawę ołtarzową. Drewniana mensa posiada skromną, pozbawioną dekoracji formę. Na ścianie czołowej znajduje się obraz z przedstawieniem „Ostatniej Wieczerzy”, przeniesiony z nastawy ołtarza. Prawdopodobnie pierwotnie ołtarz był mazerowany, przemalowany został w 1977 roku;
    ambona z 1910 roku wykonana w Szkole Snycerskiej w Cieplicach, ufundowana przez żonę tajnego radcy Gruschwitza, podobnie jak ołtarz wtórnie przemalowana, pierwotnie zdobiona mazerunkiem. Wykonana z drewna, w formie kielicha składającego się z czaszy i podstawy. Wieloboczna czasza (korpus ambony) dekorowana jest płycinami w kształcie prostokątów naprzemiennie z prostokątami o uskokowo wciętych narożnikach, ujętych listwami o przekroju ćwierćwałka. Co druga płycina ozdobiona jest umieszczonym centralnie motywem ornamentalnym obwiedzionym pozłacanym perełkowaniem. Również rama dolna zdobiona jest ornamentem perełkowym. Parapet jest profilowany z zachowanym pulpitem. Podstawa wsparta na ośmiokątnej bazie. Ma ona formę wielobocznego, wybrzuszonego filarka, zdobionego górą ornamentem perełkowym. W górnej części trzon rozszerza się na linii wklęsłej, przechodząc w dno czaszy. Wejście na ambonę wiedzie schodkami z balustradą zakończoną u dołu niską, smukłą kolumienką. Trzon kolumienki gładki, górą na krótkim odcinku kanelowany, zwieńczony jest ornamentalną gałką;
    chrzcielnica marmurowa, neoklasycystyczna. Sprowadzona została w 1977 roku ze świątyni Wang w Karpaczu Górnym. Ufundowana do tamtejszej świątyni przez Fryderyka Wilhelma IV, wykonana w 1844 roku w warsztacie Cantiano’ego w Berlinie. Prosta, pozbawiona dekoracji forma w kształcie kielicha składa się z sześciobocznej, zwężającej się ku dołowi czaszy, wspartej na trzonie i bazie. Baza ustawiona bezpośrednio na posadzce, w formie niskiego graniastosłupa z górną krawędzią profilowaną. Trzon o podstawie sześcioboku ujęty górą i dołem profilowaniem. Czasza o gładkich bokach zwieńczona została szerokim pasem profilowania;
    witraże umieszczone w prezbiterium kościoła. Dwa z nich z przedstawieniami Chrystusa i Mojżesza pochodzą z 1911 roku. Witraż przedstawiający św. Piotra (po lewicy Chrystusa) powstał w 1985 roku. Wzorowany był na wizerunku św. Piotra z ambony w Kościele Pokoju w Jaworze, a zastąpił wcześniejszy, zniszczony przez wandali. Postaci Chrystusa i Mojżesza o ponadnaturalnych rozmiarach ukazano na tle nieba. Kompozycję witraża z przedstawieniem Chrystusa obramowano bordiurą w formie biało-żółtych pasów, z wkomponowanymi w podłucze wolutowymi wspornikami i ornamentalną arkadą zdobioną liśćmi akantu i spiętą kluczem z motywem palmety i campanulli. Młodzieńczy Chrystus w silnie poruszonej pozie kroczy z uniesionymi, rozpostartymi rękoma, spowity w bogatą, rozwiewającą się szatę. Dołem umieszczono dwa aniołki. Kompozycja witrażu nawiązuje do obrazu Rafaela „Madonna Sykstyńska”. Mniej dynamiczne jest przedstawienie Mojżesza. Postać starca ujęta w kontrapoście, wkomponowana w architektoniczną oprawę ze stylizowanym baldachimem. Lewa ręka proroka podtrzymuje wsparte o ramię dwie tablice przykazań, wskazując na nie palcem;
    ławy z 1910 roku, ufundowane przez zielonogórskiego przemysłowca G. Beuchelta. Proste w formach, ustawione szeregowo. Przemalowane zostały w 1982 roku, pierwotnie zapewne w kolorze szarozielonym, zachowanym na dekoracji snycerskiej o ornamentyce roślinnej zdobiącej ich ścianki boczne;
    organy wykonane przez firmę Gebrüder Walter z Góry Śląskiej w 1884 roku dla kaplicy staroluterańskiej. Przeniesione na obecne miejsce po wybudowaniu nowego kościoła. Są one instrumentem mechanicznym, o wiatrownicach klapowo-zasuwkowych, z siedmioma głosami, jednym manuałem i pedałem. Jest to najstarszy tego typu instrument w Zielonej Górze;
    prospekt organowy o cechach eklektycznych, bogato zdobiony dekoracją snycerską. Kompozycja prospektu jest architektoniczna, symetryczna, trójosiowa. Wsparty został na płycinowej skrzyni mieszczącej kontuar. Część środkowa wyższa, wysunięta ryzalitowo w formie półkolistej arkady, artykułowanej półkolistymi niszami i pilastrami z kapitelami zdobionymi liśćmi akantu. Bogate zwieńczenie, podkreślone spływami, flankują dwie fiale z motywami płomienistymi. Boczne segmenty skromniejsze w formie. Całość ujęta ozdobnymi uszakami z ornamentem małżowinowym. Organy umieszczono przy wschodniej ścianie kościoła na emporze wspartej na czterech słupach ze skromną dekoracją snycerską. W środkowej partii jest ona podwójnie załamana i wysunięta ku wnętrzu. Parapet empory ozdobiono skromną dekoracją płycinową z motywami rozet;
    płyta upamiętniająca poległych w czasie I wojny światowej członków zboru, wykonana w 1921 roku przez H. Wotze’a;
    piece z początku XX wieku. Zachowane dwa żeliwne piece, w kształcie walców nakrytych ażurowymi pokrywami zwieńczonymi wazami. Nad ozdobnymi drzwiczkami umieszczono sercowate w kształcie, wypukłe motywy zdobnicze (głowa kobiety w ozdobnym nakryciu głowy, wpisana w obramienie z palmet i liści akantu). Ustawione pionowo na trzech ozdobnych nóżkach.

Na szczególną uwagę zasługuje malarski wystrój wnętrza kościoła wykonany w technice kazeinowej, o ornamentyce utrzymanej w stylistyce secesji. Górne partie ścian, pierwotnie w jasnej szarozielonej gamie kolorystycznej, zostały wtórnie przemalowane. Partie z dekoracją ornamentalną są oryginalne jednakże zostały przemalowane po formie z niewielką zmianą kolorystyki. U dołu ścian wydzielono lamperię pierwotnie ugrowo-zieloną (ciemniejszą, niż górna partia ściany) obwiedzioną wąską bordiurą o ornamentyce roślinno-geometrycznej (motywy łamanych kamieni są wtórne). Analogiczną bordiurą, o zróżnicowanej ornamentyce i szerokości, podkreślono łuki okien i drzwi, arkad międzynawowych i łuku tęczowego. Wpleciono w nią motywy zoomorficzne i mozaikowe. Na podniebiu sklepienia absydy (obecnie przemalowane, pierwotnie jasnobłękitno-szare) znajduje się przedstawienie gołębicy w promienistej glorii. Szwy sklepienne pokryto dekoracją malarską, wzbogaconą o bukiety kwiatów u nasady sklepienia. Kolebkę nad nawą główną pokryto w całości dekoracją malarską z tłem monochromatycznym w odcieniach błękitu (obecnie przemalowane, pierwotnie jasno szarobłękitne bez opracowania malarskiego). Ramuje je zewnętrzny pas ornamentalny u podstawy sklepienia, zdobiony umieszczonymi naprzemiennie, w jednakowej odległości, dwoma rodzajami ornamentu. Jeden z nich tworzą abstrakcyjne emblematy z przenikających się wstęgowych esownic i ceowników, a drugi pola zbliżone kształtem do odwróconego serca, wypełnione wicią roślinną i kwiatami. Kontury dekoracji pierwotnie wykonane w kolorze ciemnobrązowym przemalowano czernią, spod której prześwituje pierwotna kolorystyka. Kościół zachował niezwykle cenne walory autentyzmu zabytkowego wnętrza i należy do rzadkich przykładów secesyjnej aranżacji wnętrz w architekturze sakralnej.

Barbara Bielinis-Kopeć

Zielona Góra - Kościół konkatedralny pw. Św. Jadwigi
W obecnej formie architektonicznej ukształtowany został w k. XIV lub pocz. XY w.

Kościół konsekrowano w 1294 r. W obecnej formie architektonicznej ukształtowany został w k. XIV lub pocz. XY w. Jest on trójnawową halą wybudowaną na planie pro­stokąta, z prezbiterium zamkniętym trójbocznie. Od zachodu przylega kruchta a od strony południowej kruchta i kaplica Matki Boskiej Częstochowskiej. Po południowej stronie prezbiterium dobudowano kaplicę z emporą na piętrze. Przy północnej ścianie prezbiterium wzniesiono zakrystię i wieżę.Elewacje mają ceglane lico, przepruto je oknami zamkniętymi ostrołukowo i odcinkowo. Wejścia o wykroju ostrołukowym kształtowane są uskokowo, zamknięte półkoliście, ujęte skromnymi portalami. Bryłę kościoła kryją wielospadowe dachy rozpięto nad poszczególnymi segmentami budowli. Nad przybudówkami wykonano zróżnicowane w formie daszki pulpitowe i dwuspadowe z naczółkami. Elewacje klasycystycznej wieży, której formę uzyskano w 1832 r. na górnych kondygnacjach podzielono profilowanym gzymsem, zaokrąglono na narożach i spięto pilastrami. Między nimi rozmieszczono wysmukłe pro­stokątne okna zamknięte półkoliście. Wieńczy je belkowanie z fryzem tryglifowym i profilowany gzyms. Nad całością wy­konano taras z balustradą i obejściem wokół ko­pulastego hełmu, zdobionego krzyżem na kuli. Odbudowywana po licznych pożarach świątynia przetrwała zasad­niczo w swej późnogotyckiej formie do dnia dzi­siejszego i należy do cenniejszych zabytków miasta.

Zielona Góra - Kościół parafialny pw. Matki Boskiej Częstochowskiej
Uroczyste poświęcenie świątyni nastąpiło dnia 15 grudnia 1748 roku.

Uroczyste poświęcenie świątyni nastąpiło dnia 15 grudnia 1748 roku. Barokową budowlę wzniesiono w konstrukcji ryglowej na rzucie centralnym. Już wówczas przewidziano wzniesienie wieży, którą zrealizowano ostatecznie w 1828 r. jako murowaną w nowym stylu klasycystycznym. Po II wojnie światowej zbór ewangelicki przejęli katolicy.

Kościół jest budowlą orientowaną, z częścią prezbiterialną skierowaną na wschód, założoną na centralnym planie krzyża greckiego. Zasadnicza bryła wzniesiona została w konstrukcji ryglowej z wypełnieniem ceglanym. Wieżę, wkomponowaną w kulisowo rozwiniętą fasadę, wymurowano z kamienia i cegły. Dwukondygnacyjną bryłę nakrywa wysoki mansardowym dach. Elementy składowe ścian stanowią podwaliny, słupy, rygle i oczepy. Brak w nich stężających konstrukcję zastrzałów. Szkielet ścian sprzężono z wewnętrzną drewnianą konstrukcją trójkondygnacyjnych empor i więźbą dachową. Zastosowane rozwiązania konstrukcyjne w budowli o tak dużych gabarytach pozwalają zaliczyć ją do przykładów wysokich osiągnięć technicznych w skali nie tylko regionu, ale i kraju.

Źródło - Lubuski Wojewódzki Konserwator Zabytków

Zielona Góra - kościół pw. Matki Bożej Częstochowskiej
Kościół pw. Matki Bożej Częstochowskiej w Zielonej Górze gm. loco, pow. loco


Kościół Matki Bożej Częstochowskiej w Zielonej Górze wzniesiony został na północnych obrzeżach starego miasta, na zamknięciu ulicy Mariackiej. Tuż przed rozpoczęciem budowy był to teren warzelni i ogrodu należących do S. Schultza. Obecnie kościół otacza od strony południowej zwarta zabudowa śródmiejska, od strony zachodniej zaś założony jest miejski plac. W pobliżu, przy ul. Lisowskiego, znajdują się zabudowania dawnej szkoły ewangelickiej.

Zielona Góra leży w historycznych granicach Księstwa Głogowskiego. Rozwinęła się przy średniowiecznych traktach handlowych prowadzących z Krosna Odrzańskiego do Głogowa i z Międzyrzecza do Kożuchowa. W roku 1323 otrzymała przywileje. Powstały archiprezbiteriat zielonogórski przynależał do diecezji śląskiej. Prawdopodobnie reformacyjne myśli Lutra bardzo szybko dotarły do Zielonej Góry, gdyż w okresie jego wystąpień, kilku mieszkańców miasta studiowało w Wittenberdze. Głoszenie tak odważnych myśli na pewno nie pozostało bez echa. Sprzyjało temu silne zielonogórskie mieszczaństwo, które w „nowym porządku” widziało szansę rozszerzenia swoich wpływów na dziedziny dotychczas podległe Kościołowi. Rozpowszechnienie nauk Lutra przypisuje się bezpośrednio Andreasowi Ebertowi, wykształconemu w Wittenberdze, który za głoszenie reformatorskich treści został zmuszony do opuszczenia Nysy i powrotu do rodzinnej Zielonej Góry. Rzeczywistym reformatorem Zielonej Góry był jednak Paul Lemberg pochodzący z Żagania, który za odstępstwa od wiary został ściągnięty ze stanowiska opata żagańskiego i osadzony na probostwie właśnie w Zielonej Górze. Tuż po przybyciu do Zielonej Góry, Lemberg wprowadził ewangelickie nabożeństwo i zlikwidował szereg świąt. Poszerzył również zasięg reformacyjnych nauk na okoliczne wsie. Pomimo wypędzenia Lemberga z Zielonej Góry reformacja, już silnie zakorzeniona, rozwijała się nadal. Wkrótce zielonogórscy luteranie praktycznie sami powoływali swoich pastorów, jednakże nie mogli korzystać z katolickiego kościoła pw. św. Jadwigi. Początkowo wznieśli zatem niewielki kościół na dzisiejszym Placu Słowiańskim. Później, w latach 1741-1748 nabożeństwa odprawiali w jednej z reprezentacyjnych sal ratusza. W 1740 r. Śląsk został połączony z protestanckimi Prusami. Umożliwiło to wzniesienie obecnego kościoła w latach 1745-1748 przez budowniczego Leopolda i cieślę Fischera. Początkowo była to budowla bezwieżowa. Realizację wieży przewidziano jednak już w pierwszym etapie prac, wprowadzając dodatkowe cztery filary w skrzydle południowym krzyża. Prawdopodobnie początkowo znajdowała się tutaj sygnaturka. Budowę wieży ostatecznie rozpoczęto w roku 1828. W roku 1929 zamontowano na niej zegar wykonany przez Möllingera w Berlinie. Kolejne dzwony zamówiono pod Budziszynem. Zostały one zarekwirowane w okresie I wojny światowej. Tuż po wojnie ufundowano nowe.

Orientowany kościół założono na rzucie krzyża greckiego. Korpus nawowy wzniesiony w konstrukcji szkieletowej z wypełnieniem ceglanym, nakryto dachem mansardowym o pokryciu ceramicznym. Wymurowaną z cegły i kamienia otynkowaną wieżę dobudowano do fasady i zwieńczono tarasem i ośmioboczną iglicą. Elewacje nawy ukształtowano przez regularny układ konstrukcji szkieletowej z otynkowanymi wypełnieniami pól międzyryglowych. Otwory okienne wprowadzono osiowo w dwóch kondygnacjach. W dolnej kondygnacji oknom nadano wykrój kwadratów, górnym prostokątów zamkniętych odcinkowo. Wejścia wprowadzono w elewacjach zamykających ramiona krzyża. Zachowano w nich zabytkową stolarkę drzwiową o zróżnicowanej stylistyce – klasycyzującej i neogotyckiej. Trójkondygnacyjną elewację wieżową, zakomponowano kulisowo. Na osi wprowadzono portal zwieńczony trójkątnym naczółkiem.

Wnętrze przekryte stropem belkowym obiegają trzy kondygnacje drewnianych empor związanych konstrukcyjnie ze ścianami obwodowymi. Zachowało się bogate wyposażenie świątyni: ołtarz główny z 1749 r., rokokowa chrzcielnica, cancellum z 1747 r., ambona o także pochodzące z początku wieku XX organy.

Tuż po wojnie kościół został przejęty przez napływową ludność polską wyznania katolickiego. Pomimo dobrego stanu zachowania, w roku 1946 pojawił się pomysł rozbiórki budowli i przeniesienia organów do kościoła franciszkańskiego w Poznaniu. Na szczęście nie zrealizowano żadnej z koncepcji i poświęcono go 1 grudnia 1949 r. W okresie powojennym przeprowadzono szereg remontów zarówno budowli, jak i poszczególnych elementów wyposażenia. W roku 1987 wydzielono część śródmiejską z parafii św. Jadwigi i powołano samodzielną parafię Matki Bożej Częstochowskiej. W ostatnich latach położono nowy dach na świątyni i odremontowano elewacje. Jest to jedyny na taką skalę obiekt o konstrukcji szkieletowej i wspaniale zachowanym wyposażeniem w województwie lubuskim.

M.Szymańska-Dereń
Źródło:
Kościoły zrębowe i szkieletowe województwa lubuskiego

Zielona Góra - Dawne Zakłady Przemysłu Wełnianego „Polska Wełna”
Obecnie Galeria Handlowa Focus Mal w Zielonej Górze

Pierwszą przędzalnię wełny w Zielonej Górze wybudował w 1816 r. Schädel na terenie obecnego kompleksu handlowego. W 1870 r. Förster rozbudował zakład jednak już w 1875 r. ogłosił upadłość. W 1890 r. przejął je R. Wolff. W 1915 r. połączyła się ona z sąsiednimi zakładami włókienniczymi dotychczasowych angielskich właścicieli Oldroyd’a i Blakeley’a, których własność została znacjonalizowana po wybuchu I Wojny Światowej. W ten sposób powstała „Niemiecka Manufaktura Wyrobów Wełnianych”. Pięć lat później podjęto budowę nowoczesnego kompleksu fabrycznego, mającego skupić wszystkie wydziały produkcji na jednym terenie. Zakłady oddano do użytku w 1926 roku. W jego skład weszła wykańczalnia tkanin, kotłownia oraz budynek wielofunkcyjny mieszczący m. in. tkalnię, przygotowalnię, pomieszczenia biurowe, pokoje socjalne, magazyny ( 1924-26, rozbudowano w 1937 r.) - to obiekty obecnie zaadaptowany na galerię handlową „Focus Mall”. Przylega do niego nieco wyższy budynek z charakterystycznymi wieżami (mieszczący dawną przędzalnię).

Spółka pod nazwą „Niemiecka Manufaktura Wyrobów Wełnianych” w Zielonej Górze należała do największych i najnowocześniejszych zakładów tego typu nie tylko na terenie Niemiec, ale i tej części Europy. Zakład zapewniał pełny proces przetwórstwa od surowca poczynając a na produkcie finalnym tj. tkaninie wełnianej kończąc. Jego kolejne etapy przebiegały w przędzalni, tkalni, farbiarni i wykończalni. Powstawały tu tkaniny czesan­kowe, czesankowo-zgrzebne, sukienkowe, ubraniowe, płaszczowe i koce. Wykonywano je z wełny importowanej w większości z Anglii, Ameryki i Indii. Połowa wyprodukowanych tu tkanin trafiała z powrotem do Anglii i Ameryki oraz do Da­nii, Szwecji, Norwegii, Turcji, Chin i innych krajów Europy.

Po zakończeniu działań wojennych, w dawnych budynkach fabryki w poło­wie 1946 roku ponownie uruchomiono produkcję. Pod nową nazwą Zakładów Przemysłu Wełnianego „Polska Wełna”, fabryka działała aż do upadłości zakładu w 1999 roku. W 2005 r. część obiektów adaptowano na galerie handlowo-rozrywkową.

Źródło:

Lubuski Wojewódzki Konserwator Zabytków

Zielona Góra

Była jednym z miast księstwa głogowsko - żagańskiego. Za sprawą prosperującego sukiennictwa i winiarstwa od XVI wieku datuje się terytorialny rozwój miasta. U progu okresu industrializacji miała wśród miast śląskich najwięcej przedmieść po Wrocławiu i zajmowała przestrzeń wielokrotnie większą od założenia lokacyjnego. Początek miastu dała osada targowa, położona na terenie określonym dzisiejszymi ulicami Matejki, Podgórną i Kupiecką. Pod koniec XII wieku była już znaczącym ośrodkiem posiadającym kościół św. Jana. W następnym stuleciu, zgodnie ze śląskim programem porządkowania miast przeniesiona została na nowe miejsce i otrzymała regularne rozplanowanie z dużym placem pośrodku. Poglądy odnośnie czasu przeprowadzenia lokacji Zielonej Góry są rozbieżne. Istnieją przesłanki wskazujące, że stało się to około roku 1222.

Zieloną Górę ominęły szczęśliwie zniszczenia ostatniej wojny. Dzięki temu, że w 1950 roku została stolicą województwa nie dotknęły jej także obserwowane w innych miastach masowe wyburzania domów, na których remonty zabrakło pieniędzy, stare miasto przetrwało więc bez ubytków i wyrw w formie. Jest ono jednym z nielicznych w regionie, które zachowały urbanistyczny ład i porządek. Przetrwałe z czasów średniowiecza, obrosłe enklawami późniejszych przedmieść rozplanowanie oraz zróżnicowana formą i detalami zabudowa tworzą harmonijny układ przestrzenny o niemałych wartościach zabytkowych. Poza dużym zespołem kamienic, reprezentujących różne style od baroku po eklektyzm i secesję, o architektonicznym obrazie miasta decydują kościoły - gotycki św. Jadwigi i szachulcowy z okresu baroku Matki Boskiej Częstochowskiej - dawny zbór ewangelicki, a także klasycystyczny w obecnej formie ratusz i gotycka wieża Głodowa, związana dawnej z systemem miejskich obwarowań.

Do niedawna uważano, za literaturą niemiecką, że Zielona Góra do XVII wieku zbudowana była z drewna. Nawet ratusz miał być drewniany a murowany tylko kościół parafialny św. Jadwigi. W ostatnich latach badania wykazały, że jest to pogląd fałszywy. Okazało się, że wzniesiony w XV wieku ratusz od początku był murowany z cegły. Odnaleziono również relikty XV - wiecznych gotyckich kamienic w zabudowie przyrynkowej.

Źródło:

Lubuski Wojewódzki Konserwator Zabytków