POWRÓT

Ludność Głogowa na przestrzeni wieków

 

Dzisiejszy Głogów liczy nieco ponad 73 tysiące mieszkańców. Tak duży i ludny nigdy jeszcze nie był w swojej 1000 letniej historii. Oczywiście odgrywał w przeszłości znaczniejsze role niż obecnie – siedziba marchii, stolica księstwa, ale gdyby nie pewne wydarzenia byłby dzisiejszy Głogów może kilkakrotnie większym miastem niż jest teraz. Przedstawiam pokrótce jak kształtowała się na przestrzeni lat i wieków liczba mieszkańców zamieszkujących to miasto, wraz z komentarzem do niektórych dat, w których miały miejsce wydarzenia, mające wpływ na jego rozwój bądź załamanie.

Głogów od najdawniejszych czasów rozwijał się wspaniale, gdyż był znaczącym ośrodkiem, początkowo jako gród plemienny Dziadoszan, później warownia rodzącego się państwa polskiego. Położenie w strategicznym miejscu (przeprawa przez Odrę) oraz na skrzyżowaniu szlaków handlowych sprawiło, że miał on ogromne znaczenie militarne i gospodarcze. To z kolei prowadziło do jego rozwoju.

 

Gród państwowy usytuowano na Ostrowie Tumskim. Wraz z podgrodziem mógł zapewne liczyć w największej fazie rozwoju kilkaset mieszkańców. W XII w. przestał wystarczać jego mieszkańcom, którzy ulokowali na lewym brzegu rzeki osadę targową. W taki sposób (równolegle Ostrów Tumski i osada targowa) rozwijał się aż do połowy XIII wieku, kiedy to nadano Głogowowi prawa miejskie. Przypuszcza się, że w okresie tuż przed lokacją Głogów liczył ponad 2 tys. mieszkańców.

Od czasów nadania praw miejskich nastąpił jego systematyczny rozwój. Przerywany on był licznymi pożarami, plagami czy wojnami, ale miasto zawsze podźwigało się nawet z największych opresji, jak np. ze zniszczeń II wojny światowej.

W 1395r. liczba ludności wynosiła ok. 3.000, gdyż szalała wówczas zaraza, w wyniku której zmarło blisko 2.000 ludzi.

Ok. 1400 roku miasto liczyło już 11 tys. a w 1464 - ok.12.000 mieszkańców. Jednak w połowie sierpnia 1464 zaraza przyniesiona do Głogowa przez kupców z Miśni zabierała codziennie aż do grudnia, ok. 60 osób.

W 1564r. liczba ludności wynosiła 9.800.

W latach 1567-1571 złośliwe choroby, do których dołączały się drożyzna i głód, masowo wyniszczały mieszkańców. Nie licząc żołnierzy zmarło 5.445 osób. W latach 1585-86 uległo zarażeniu ponad 2.000 ludzi, a w 1588r. nowa zaraza do lutego 1589 zabrała ponad 7.000 !

1630 to dla Głogowa rok tragiczny. Zapadła wówczas decyzja o przekształceniu miasta w twierdzę. Zahamowało to rozwój miasta na ok. 250 lat!!! W wyniku założenia wąskiego pasa fortyfikacji straciło miasto więcej niż połowę ludności. Wyburzono przedmieścia miejskie, łącznie ok. 500 domów. Szacuje się, że przed budową fortyfikacji w mieście zamieszkiwało 20 - 24 tys. mieszkańców. Po zakończeniu budowy umocnień miasto liczyło tylko 7.000 mieszkańców.

Wojna XXX letnia i częste najazdy, obleganie i zdobywanie miasta, doprowadziły do ogólnej nędzy, w wyniku której w mieście w 1638 roku pozostało 2,5 tys. mieszakńców. Wojna spowodowała ogromne zniszczenia i wyludnienie. W 1656r. w Głogowie pozostawało tylko 300 mieszczan, których dodatkowo nawiedziła zaraza. Powoli miasto zaczęło się podźwigać z ruin i w 1710r. bez ludności żydowskiej miasto zamieszkiwało już blisko 3 tys. ludzi.

W 1745r. odbył się pierwszy za czasów pruskich spis ludności. Miasto zamieszkiwało wówczas 6.323 osób, jednak po wojnie 7-mio letniej (1756 – 63) liczba mieszkańców miasta w spadła do 5.250.

W 1787r. liczba ludności wynosiła 8.252 (6461 chrześcijan i 1791 Żydów).

W 1793r. - 10.264

W 1794r. – 9.991

W 1795r. - 9.001

W 1796r. – 8.666 (samej ludności związanej z garnizonem było: 71 oficerów, 2.165 podoficerów i żołnierzy, 465 żon i dzieci wojskowych)

W 1800r. - 9.053

W 1806r. pruska ordynacja miejska z 19.XI.1806, nadająca gminom samorząd i wolność, podzieliła miasto na 13 obwodów. Liczba ludności wynosiła wówczas 10.614.

W 1806 roku rozpoczął się okres kilkuletniej okupacji francuskiej. Bardzo negatywnie się to odbiło na mieszkańcach miasta, którzy musieli ponosić wszelkie koszty związane z kwaterunkiem wojsk napoleońskich (Twierdza Głogów została wzięta w zastaw jako zabezpieczenie odszkodowania Prus za przegrana wojnę).

W 1807r. liczba mieszkańców wynosiła 9.608

W 1808r. - 10.614

Liczba mieszkańców miasta z 10.614 w 1808 roku, spadła do 7.769, stąd też w roku 1815 liczbę radnych z 45 zmniejszono na 36.

W październiku 1813r. Głogów zamieszkiwało przeszło 4.000 mieszkańców. Rozpoczęło się kilkumiesięczne oblężenie miasta. Francuzi bronili się przed wojskami sprzymierzonymi. W czasie oblężenia mieszkańcy umierali z głodu (jedli psy, koty i szczury) i z chłodu (mróz dochodził do –26 stopni).

W 1816r. – 8.087

Liczba ludności po okupacji francuskiej zwiększyła się w latach 1815 - 1825 z 7.769 na 11.522.

W 1818r. wynosiła 8.300

W 1820r. – 8.466

W 1825r. – 11.522

W 1826r. – 14.035 - wzrost o 2513 ludzi w tym 1481 przybyszów.

W 1830 r. - 11000

W 1831 r.-10758

W 1834 r.-11431

W 1837 r.-13872

Drugie dziesięciolecie po wojnach napoleońskich stało pod znakiem solnego rozwoju miasta. Po wypłaceniu mieszkańcom zapomogi na odbudowę ich domów, rozpoczęła się ożywiona działalność budowlana, która przyniosła wielu mieszkańcom zarobkowe zajęcie i miastu silny napływ ludności. Liczba mieszkańców wzrosła z 11.522 w 1825 roku na 14.543 w 1840 roku.

W 1849r. – 16.152 w tym w tym 10.248 protestantów, 5.041 katolików i 863 Żydów.

W 1852r. – 16.240

W 1880r. - 18.630 w tym 1.010 ludności żydowskiej

W 1890r. - 20.143 (w tym 856 ludności żydowskiej i 3.173 żołnierzy oraz oficerów wraz z członkami ich rodzin)

1900r. wynosiła 21.558 osób, w tym 2.908 wojskowych wraz z rodzinami i 18.650 osób cywilnych (14.466 osób wyznania ewangelickiego, 6.300 - rzymsko-katolickiego i 716 – mojżeszowego)

W 1905r. - 22.464

W 1910r. – 24.383 w tym 3.015 wojska (16.528 Protestantów, 7.286 Katolików i 569 ludności żydowskiej)

W 1917r. – 26.600

W 1933r. – 27.899 w tym 19.770 protestantów, 7.651 katolików i 478 Żydów

W 1939r. – 33.495

W 1940r. – 33.600

W 1944r. – ok. 40.000 wraz z robotnikami przymusowymi

Przed oblężeniem miasta, ludność cywilna została w większości ewakuowana. Pozostało tylko ok. 3000 osób oraz garnizon w sile 10. 000 żołonierzy.

Walki o Głogów w 1945 roku doprowadziły miasto do jego całkowitego zniszczenia.

W 1945r. do miasta zaczęli napływać pierwsi osadnicy, było ich 357

W 1946r. – 1.681

W 1956r. – 3.915

W 1960r. – 9.179

Powstanie LGOM, budowa Huty Miedzi „Głogów”. Od tego czasu aż do początku lat 90-tych notuje się stały wzrost mieszkańców. Miasto dynamicznie się rozwija, powstają nowe osiedla mieszkalne.

W 1970r. – 20.396

W 1978r. – 45.139

W 1980r. – 53.742

W 1983r. – 60.147

W 1985r. – 66.365

W 1990r. – 72.293

W 1991r. – 73.246

W 1992r. – 73.995

W 1993r. – 74.483

W 1994r. – 72.983

W 1995r. – 73.580

W 1996r. – 73.728

W 1997r. – 73.693

W 1998r. – 73.614

W 1999r. – 73.501

W 2000r. – 73.418

W 2001r. – 73.166

         Niewielka tendencja spadkowa, notowana w latach 90-tych nie jest przejawem ujemnego przyrostu naturalnego(ogólnopolskiej tendencji), gdyż ten jest w Głogowie dodatni. Ujemne jest natomiast saldo migracji, spowodowane tym, że duża liczba mieszkańców przenosi się do podgłogowskich wiosek, gdzie w ostatnim czasie powstało dużo osiedli domków jednorodzinnych. Inna część emigrującej ludności, to studenci, którzy po zakończeniu nauki pozostają często w tych miastach, widząc lepsze perspektywy na znalezienie pracy i ułożenie życia.

Największy rozkwit Głogowa przypada na XVI w. Miasto cieszyło się wówczas liczną ludnością i znacznym dobrobytem oraz rozprzestrzenianiem się. Powstały wtedy liczne przedmieścia. W 1614r. liczono na przedmieściach (poza budynkami wewnątrz murów miasta) około 500 bydynków i tak przed furtą młyńską 172, przed Bramą Szpitalną 111, przy ul. Kamiennej 47, przed Bramą Brzostowską 32 i za Starą Odrą 26. Miasto zamieszkiwało w tym czasie ok. 20 do 25 tysięcy mieszkańców. Wrocław liczył wówczas około 36.000 ludności, tak więc Głogów był drugim co do wielkości miastem na Śląsku.

Proces dynamicznego rozwoju trwałby zapewne jeszcze wiele lat, gdyby nie tragiczna decyzja z 1630r. o utworzeniu z miasta - twierdzy. Pomimo tego Głogów nadal był dużym i liczącym się ośrodkiem miejskim, lecz z czasem z powodu niemożności rozwijania się, zaciśnięty potężnym pasem fortyfikacji zaczął ustępować z pozycji 2-go miasta Śląska na rzecz innych aglomeracji. Jeszcze z początkiem XIX wieku zajmował wysoką pozycję, lecz w 1834 wyprzedził go Zgorzelec a w 1843r. Legnica. Gdy liczne rozwijające się przemysłowe miasta Górnego Śląska uzyskały prawa miejskie, Głogów był coraz bardziej spychany. Już w roku 1871 stał na 6-tym miejscu na Śląsku, w 1875 na 7-mym, w 1890 na 10-tym,1895 na11-tym,w 1900 na 13-tym miejscu.

Dzisiaj Głogów zajmuje szóstą pozycję pod względem liczebności na Dolnym Śląsku.

 

Rafael Rokaszewicz