POWRÓT

 

Podziemny szpital.

 

Wiele razy słyszałem o podziemnym szpitalu, który miał być wykorzystywany przez wojska niemieckie w czasie oblężenia miasta w 1945 roku. w związku z tym wraz ze znajomymi postanowiliśmy zająć się jej wyjaśnieniem.

Wiadomym jest, że w Głogowie istniał szpital wojskowy (obecnie szpital miejski), jeden z największych w Niemczech.

 

szpital wojskowy - przed 1945r.

 

Jak sądzą niektórzy, istnienie tu szpitala było jednym z argumentów utworzenia z Głogowa twierdzy (ponadto dużą rolę odegrało istnienie mostu na Odrze o raz węzła kolejowego).

Szpital wybudowano w latach 1936 - 38. Ciekawostką jest to, że z lotu ptaka przedstawia kształt samolotu.

 

zdjęcie lotnicze szpitala - 1997r.

 

Czy to ten obiekt właśnie kryje podziemny szpital ?

 

Z relacji wielu świadków, którzy tuż po wojnie „penetrowali” zniszczony budynek można dowiedzieć się, że znajdowały się tam rozległe piwnice pełne sprzętu medycznego. Z pewnością w początkowym stadium walk o Głogów, mogły one służyć jako bezpieczne miejsce dla rannych i chorych. 

Postanowiliśmy to sprawdzić. 

Z relacji osób zajmujących się administrowaniem obiektu szpitala i odpowiedzialnych za Obronę Cywilną, dowiedzieliśmy się, że w jednej piwnicy jest wejście do tunelu, gdzie dawno nikt nie zaglądał. Zamontowano w nim nawet w latach 70-tych oświetlenie (dla celów OC), które obecnie działa szczątkowo. Do piwnicy prowadzą solidne stalowe drzwi, które kiedyś uszczelniała gumowa uszczelka (ochrona przed gazami). Po wejściu przez drzwi wchodzi się do małego pomieszczenia w którym napotykamy kolejne, podobne drzwi. Za nimi znajduje się już tunel. Jest on dość wygodny w komunikacji, szeroki na ok. 2 metry i wysoki na ok. 3m. Ściany i półokrągły strop wykonane są z betonu. Tunel wychodzi z zachodniego skrzydła szpitala i biegnie łukiem na południe (pod parkiem szpitalnym). Co jakiś czas załamuje się, by po przebyciu kilkudziesięciu metrów wejść z powrotem do szpitala, tym razem w jego środkowej części.

 

schemat przebiegu tunelu

 

Mniej więcej w połowie tunelu napotykamy deski, zakrywające jakby odgałęzienie tunelu (znajdujemy się kilkadziesiąt metrów od południowej ściany szpitala, w centrum parku). Po zerwaniu desek widać zamurowanie, ale już powojenne. Przy użyciu wiertarki staramy się wysondować, co jest za tym murem. Okazało się, ze jest tam po prostu zasypisko (ziemia, gruz). Było to zapewne wyjście z tunelu. Ale czy na pewno? Są świadkowie, którzy twierdzą, że w parku przy szpitalu widzieli podziemne sale, pełne sprzętu, wykafelkowane. Całkiem jak gabinety zabiegowe. Może za tą ścianą jest właśnie ta sala? Temat czeka na wyjaśnienie.

 

tunel pod parkiem

 

Kiedy tunel i ew. sala zostały wykonane i po co ?

Moim zdaniem w 1944 roku, kiedy to załoga twierdzy przy wykorzystaniu robotników przymusowych wykonywała szereg umocnień, aby należycie bronić miasta – twierdzy.

Po co? Najprawdopodobniej w celach ewakuacyjnych, z przedpola, które było ufortyfikowane (transzeje, okopy itp.) oraz w odwrotną stronę, w przypadku zbombardowania szpitala i zagruzowania wyjść.

Dowodzi tego fakt, iż tunel jest wykonany niedbale, jakby pośpiesznie. Front zbliżał się coraz szybciej a czasu na ufortyfikowanie miasta było coraz mniej. Tym bardziej, że teren był rozległy (zewnętrzny pas umocnień – okoliczne miejscowości i wewnętrzny – wokół miasta)

Wiele dowodów dostarcza zdjęcie lotnicze miasta z lutego 1945 roku, wykonane tuż przed oblężeniem miasta. Widać na nim umocnienia na południe od szpitala oraz zarys naszego tunelu, który kreśli wyraźnie zruszona niedawno ziemia. Wspomniane wyjście w połowie tunelu, przylega do okopów. Tak więc tunel, to najwyraźniej droga ewakuacji dla załogi broniącej tej części miasta.

 W przypadku, gdyby znajdował się tam wspomniana sala, należałoby zweryfikować poglądy.

 

Czy więc tu znajdował się owy podziemny szpital ? Dzisiaj ciężko na ten temat powiedzieć!

 

zdjęcie lotnicze - luty 1945

 

Przed wojną w Głogowie znajdowało się jeszcze kilka szpitali. M.in. szpital miejski, obecnie Ośrodek Szkoleniowo - Opiekuńczy przy ul. Piotra Skargi.

 

zdjęcie przed 1945r.

 

Przed budynkiem znajduje się obszerny plac. Świadkowie twierdzą, że to pod tym placem znajdował się podziemny szpital. Po wojnie znajdowano tam ponoć łóżka piętrowe i wyposażone gabinety zabiegowe. Docieramy do planów obiektów przewidzianych przez głogowskie służby OC na schrony przeciw lotnicze . Jest tam i podziemny obiekt pod wspomnianym placem. Obiekt przewidziany jest na 264 ludzi.

schemat podziemnego szpitala

 

Oprócz kilkudziesięciometrowego korytarza są tam i pomieszczenia, które służyły celom medycznym.

Istnienie tam podziemnego szpitala potwierdzają wspomnienia niemieckiego dyrektora Szpitala Miejskiego – dr H. Herfarth. Opisuje on wydarzenia czasu walk o Głogów z pozycji lekarza.

Tak więc zagadka rozwiązana. 

Mamy potwierdzenie, że w Głogowie istniał poziemny szpital. Ale nie należy zapominać, że podczas walk o Głogów w 1945 roku, kiedy to niemal wszystkie budynki zostały zniszczone, za lazarety służyły nawet zwykłe piwnice, a na pewno już większe, znaczniejsze, jak np. kompleks krypt pod kościołem Bożego Ciała. Liczba załogi broniącej twierdzy wynosiła około 10 tys. żołnierzy i ok. 3 tys. ludności cywilnej (po ewakuacji). Tak więc nie należy zapominać też o dawnym szpitalu wojskowym, gdzie tez mógł być podobny obiekt jak przy szpitalu miejskim (obecny ośrodek szkolno - wychowawczy).

 

Nasuwa się tylko pytanie kiedy powstał ów podziemny szpital i w jakim celu?

 

Miasto miało status twierdzy do 1902 roku. Szpital Miejski powstał w 1896, gdy wschodnie umocnienia twierdzy przesunięto aż do fortu Stern. W tym czasie na pozyskanym w ten sposób terenie „Nowego Miasta” powstało szereg budowli czy placów. 

Wiemy, ze przed szpitalem w momencie likwidacji wschodniej części twierdzy, wykorzystując dawne umocnienia (wały i kazamaty) stworzono górkę, zwaną Uhligsberg. W zamkniętym ciasnym pasem umocnień mieście, było to nieliczne miejsce służące do rekreacji. Z tego powodu bardzo często odwiedzane przez mieszkańców. Kazamaty posłużyły za piwnice winne.

 

Uhligsberg

 

Po całkowitej likwidacji twierdzy, na początku XX wieku, powstawało szereg miejsc rekreacyjnych, do których można było swobodnie dotrzeć. Kolejne powstawały ok. 1917 roku m.in. przed zamkiem. Być może górka straciła na znaczeniu a masy ziemi pozyskane przy jej rozbiórce posłużyły do zasypywania fosy, zagospodarowywania terenów pod przyszłe inwestycje?

Może po jej zniwelowaniu powstał pomysł budowy podziemnego obiektu?

Rafael Rokaszewicz

 

W ostatnim czasie (13.06.2003r.) wybrałem się do podziemnego szpitala przy ośrodku szkolno - wychowawczym w Głogowie. oto co zastałem:

 

 1.jpg (116677 bytes) 2.jpg (67026 bytes) 3.jpg (66734 bytes) 4.jpg (64700 bytes)

5.jpg (66118 bytes) 7.jpg (67435 bytes) 6.jpg (65785 bytes) 8.jpg (58980 bytes)

9.jpg (58481 bytes) 10.jpg (62688 bytes) 11.jpg (59522 bytes) 12.jpg (63191 bytes)

13.jpg (67362 bytes) 15.jpg (65415 bytes) 16.jpg (60771 bytes) 14.jpg (62375 bytes)

17.jpg (61603 bytes) 20.jpg (67658 bytes) 21.jpg (59237 bytes)

18.jpg (65442 bytes) 19.jpg (64563 bytes)

 

foto. Rafael Rokaszewicz