Dolny Śląsk - dziedzictwo przeszłości utrwalone w zabytkach

Niederschlesien - die Erbschaft der Vergangenheit in Denkmälern verewigt

Lower Silesia - inheritance of the past in remains


 

Gawronki (Gawrony Małe) - powiat lubiński

vor 1945 Klein Gaffron - Kreis Lüben

 


Za tym wałem podkopywali wrogowie pierwszy mur. Oblężeni odpowiedzieli głębszym jeszcze podkopem, runęła najbardziej wysunięta ku przodowi „Wieża Przeklęta” tworząc wyłom w pierwszym obwarowaniu. A kiedy nastał dzień nasi mężowie zebrani na radzie postanowili wypaść ze wszech stron konno i pieszo i spalić stosy drewna. Przeto tak się stało, iż wielki rycerz Ernst von Niebelschütz i jego zastęp oraz inni rycerze podeszli nocą pod bramę Łazarza i pan rozkazał podłożyć ogień pod stos przy wielkiej machinie. Tej nocy wypadli i doszli aż do stosu, ów zaś, który miał rzucić ogień, zląkł się, rzucił go tak, iż płomień legł za blisko i padł na ziemię i na ziemi zapłonął. Przebywający tam wrogowie wszyscy zginęli, niektórzy zaś nasi ludzie, podeszli tak blisko między namioty, iż konie ich zaplątały się w sznury od namiotów i zachwiały się, toteż wrogowie ich zabili. W taki oto sposób straciliśmy tej nocy osiemnastu konnych rycerzy.

Oto już zabity wielki rycerz Ernst von Niebelschütz
Który dobrym zagrzewał słowem
W cnej wyuczonym szkole.
Kiedy tchórze i zuchwalcy
Rzekli mu podczas napaści
„Podejdźcie tutaj, mości panie”
„Nie podobać się Bogu rycerz rzecze
Bym w inne wysyłan był strony
By kto dojrzał mię w ucieczce”
Tak nie postąpił i tak zginął.

 


Na terenie dziś bardzo zaniedbanego parku krajobrazowo – naturalistycznego istniał renesansowy dwór. Już w XVI wieku znany był jako stara, olbrzymia i piękna posiadłość rycerska - siedziba rodu von Niebelschütz. Na początku XVIII wieku dwór przebudowano na barokowy pałac dla rodu von Schweinichen. Inni odnotowani właściciele to rodziny: von Loeben, von der Reck, von Kramsta, von Frantzius. Na początku XX wieku a prawdopodobnie w 1907 roku nastąpiła neobarokowa rozbudowa, której inicjatorem był Max von Bethusy - Huc. Kolejnym właścicielem pałacu i majątku jest wymieniony w 1920 roku Siegfried von Brauchitsch, pochowany w rok później w parkowym grobowcu. Ostatnim właścicielem od sprzed 1945 roku od 1.4.1937 był był Josef Veltjens, as lotnictwa myśliwskiego z czasów I wojny światowej. Dziś pozostałością tej wspaniałej kiedyś rezydencji jest tylko niewielka wyniosłość terenu. To gruzowisko porośnięte samosiewem, na którym ustawiono prowizoryczne ławki dla lokalnych kibiców. Oglądaj oni czasami mecz rozgrywany na boisku założonym przed fasadą frontową pałacu w miejscu półkolistego gazonu. W 2013 roku boisko uległo już likwidacji.

     

              

Pałac (fotografia sprzed 1945 roku) i miejsce po pałacu w gawronkach (Gawronach Małych) które uwidacznia wyraźna wyniosłość terenu świadcząca o przysypanym ziemią gruzowisku.

          

Dom inspektora majątku.

                    

                    

                  

               

Pozostałość zabudowy mieszkalno - gospodarczej dawnego majątku czyli część majątku od strony nieistniejącego pałacu.

        

Brama od strony drogi głównej, widok na zabudowę majątku od strony rozebranego pałacu, zniszczony mur od strony zachodniej oraz budynki gospodarcze od strony wiejskiej drogi.

                 

               

Pozostałość zabudowy mieszkalno - gospodarczej dawnego majątku. Część majątku po drugiej stronie drogi.

Dokładne miejsce po całkowicie rozebranej gorzelni.

           

Dokładne miejsce po całkowicie rozebranej stodole (do 1945 roku suszarnia warzyw).


          

Pod tym potężnym i starym dębem rosnącym w parku pochowany został Siegfried von Brauchitsch 20.09.1874 - 25.10.1921. Przedstawiciel śląskiej arystokracji o wielowiekowej tradycji. Siegfried von Brauchitsch będąc na skraju bankructwa popełnił w pałacu samobójstwo, strzelając sobie w głowę.

Zburzyliście mój dom,

który służył wam w potrzebie,

zniszczyliście mój grób,

tkwiący w spokoju,

mą trumnę na opał wzięliście,

me ciało za nic mieliście.

I choć nie ma mnie wśród żywych

w pamięci pozostanę,

tak długo jak park mój wspaniały,

jak dęby potężne.

                                                                       Siegfried von Brauchitsch


                

Zdewastowany park w Gawronach Małych - widok ogólny.

                 

                 

              

Park w Gawronach Małych - różne ujęcia.


        

Droga gruntowa przez park prowadzi w kierunku szosy do Gwizdanowa. Pierwotnie rozdzielała dwa obecnie całkowicie wyschnięte stawy.


                   

  

Zatarty upływem czasy ślad po kościele ewangelickim.

A tak wyglądał ten ewangelickim kościół powstały z fundacji rodu von Niebelschütz w 1602 roku. Przeciwnikiem jego budowy był sam biskup wrocławski Jan VI Sitsch. Kościół ten spłonął jednak w latach wojny 30 - letniej. Odbudowany w 1784 roku służył do 1945 roku. Rozebrany został ostatecznie w latach 50 - tych XX wieku.

Droga pierwotnie oddzielająca kościół ewangelicki od cmentarza. Po lewej miejsce po kościele a po prawej miejsce po cmentarzu.

                 

           

Teren niemal całkowicie zniszczonego cmentarza na tyłach kościoła.

        

Ostatnie elementy nagrobne zniszczonego cmentarza.


           

Dawna plebania (pastorówka).


        

Dokładne miejsce po dwóch budynkach szkolnych (stara i nowa szkoła). Oba obiekty całkowicie już nie istnieją.


     

Pola za miejscowością - miejsce zbiorowej mogiły niemieckich mieszkańców pomordowanych przez żołnierzy radzieckich na początku 1945 roku.


                  

     

Wjazd do miejscowości oraz jej zabudowa.


           

Popadające w ruinę budynki (obory) zlikwidowanego Państwowego Gospodarstwa Rolnego.


 

Archiwalne widokówki i zdjęcia

Historische Ansichtskarten und Fotos

                 

           



Gawrony – Gawrony Małe


1.1. Dawne nazwy wsi.

Klein Gabren – 1670 r., Klein Goffron – 1679 r., Klein Gaffron – 1687/88 r., KleinGAffron – 1787 r., 1830 r. I później zamiennie z Gaffron – do 1945 r. Odtąd – Gawronki oraz oboczność: Gawrony Małe.

1.2. Etymologia nazwy wsi.

Jak przy Gawronach

1.3. Historia wsi i dóbr.

Jak przy Gawronach. Siedziba zjednoczonych dóbr ( Gawrony, Gawronki i Bytków) znajdowała się w Gawronach.

Kościół.

Pozwolenie na budowę na tym miejscu kaplicy otrzymał od cesarza Rudolfa II ówczesny właściciel dóbr von Niebelschütz (przed 1612 r.) i zapewne wkrótce potem powstała. O jej kształcie architektonicznym niewiele wiadomo. W oparciu o tę budowę wzniesiono następnie jednoprzestrzenny kościół (fachwerkowy); w 1787 r. był on wymieniony przez Zimmermanna. Czytelny na mapach do 1939 r. Obecnie nie istnieje, zniszczony po 1945 r.

Pałac.

W ostatnim swym kształcie był murowaną podpiwniczoną budowlą na rzucie litery L, 3- kondygnacją, nakrytą mansardowym dachem z lukarnami. W elewacji frontowej znajdował się barokowy portal zwieńczony balkonem. Skrzydło posiadało taras z ozdobna balustradą. Jednakże wcześniej na tym miejscu znajdował się renesansowy (XVI w.) alkierzowy dwór. Z owej budowli czytelne były do końca flankujące elewację frontową wieże. Dwór ten został w XVIII w. przebudowany (za Schweinichenów). Ostatnia przebudowa miała miejsce w 1870 r., a jej inicjatorem był Max von Bethusy – Huc. Po 1951 r. pałac został rozebrany.

1.4. Układ przestrzenny wsi.

Gawronki reprezentują typ ulicówki. Rozległe dobra były zlokalizowane w południowo – wschodniej części wsi z folwarkiem miejscem po pałacu znajdującymi się w połowie długości głównej drogi wiejskiej, po jej południowej stronie. Zabudowania gospodarcze zgrupowane w wydłużonym na linii wschód- zachód czworobok, w zabudowie liczne baraki, pozostałe zdegradowane. Na południowy- wschód od folwarku rozciąga się rozlegle założenie parkowe. Po przeciwnej stronie drogi niż omówiona uprzednio zabudowa, na tej samej wysokości, drugi folwark na rzucie zbliżonym do kwadratu z zabudowaniami pozostającymi w związku z poprzednim. W zachodnim krańcu wsi, po południowej stronie głównej drogi wiejskiej, pozostałości d. cmentarza. Postuluje się objęcie parku ( w granicach historycznych i wzdłuż linii kolejowej) oraz folwarku przypałacowego strefa ochrony „B”.

2. Strefy ochrony konserwatorskiej oraz wykaz elementów objętych ochrona konserwatorska.
2.1. Strefy ochrony konserwatorskiej
2.1.1. Wyznaczono strefę „B” ochrony konserwatorskiej dla parku z folwarkiem
Obejmuje ona folwark przypałacowy, jego część południową wraz parkiem krajobrazowym, wpisanym do rejestru zabytków pod nr 624/L dnia 11.05.1982 r.
2.1.2. Wyznaczono strefę „K” ochrony krajobrazu dla części wschodnio - leśnej, parku
2.2. Wykaz zabytków architektury i budownictwa
Zabudowa folwarku
1. Dom zarządcy obecnie dom mieszkalny nr 11
2. Dom mieszkalny wielorodzinny nr 13/14/15
3. Budynek gospodarczy na folwarku
2.2.1. Inne elementy objęte ochroną
Cmentarz, nieczynny i nie użytkowany, 1894
Park krajobrazowy, wpisany do rejestru zabytków pod nr 624/L dnia 11.05.1982 r.

Źródło - http://www.rudna.pl


Sammlung Duncker

GAFFRON
PROVINZ SCHLESIEN - REGIERUNGS - BEZIRK BRESLAU - KREIS STEINAU


Gaffron besteht aus den drei Rittergütern Gross Gaffron und Klein Graffron und Beitkau, zusammen circa 4000 Morgen, davon sind 2000 Morgen Acker, 1400 Morgen Forst, 300 Wiesen usw. Gaffron war früher im Besitz der Familie von Niebelschütz, dann der von Schweinichen, unter denen das jetzige Schloss erbaut ist. Von 1780 bis 1834 gehörte es den Grafen von Schönaich-Carolath, dann dem Medizinalrath Ebers und dem Hauptmann von Loeper. Von letzterem kaufte es im Jahre 1867 der jetzige Besitzer Conrad Freiherr von der Reck.


Patrz także - Gawrony Duże - powiat lubiński vor 1945 Gross Gaffron - Kreis Lüben

Link - http://www.glogow.pl/okolice/podstrony/lubinski/gawronyduze.htm



Śląsk - Dolny Śląsk - Schlesien - Niederschlesien - Silesia - Zabytki Dolnego Śląska

Będę wdzięczny za wszelkie informacje o historii miejscowości, ciekawych miejscach oraz za skany archiwalnych widokówek lub zdjęć.

Wenn Sie weitere Bilder oder Ortsbeschreibungen zu dem oben gezeigten Ort haben sollten, wäre ich Ihnen über eine Kopie oder einen Scan sehr dankbar.

Tomasz  Mietlicki    e-mail  - itkkm@o2.pl