Bobrowniki - Bobernig

Dolny Śląsk - dziedzictwo przeszłości utrwalone w zabytkach

Niederschlesien - die Erbschaft der Vergangenheit in Denkmälern verewigt

Lower Silesia - inheritance of the past in remains

Bobrowniki - powiat nowosolski

vor 1945 Bobernig - Kreis Grünberg

BOBROWNIKI
gm. Otyń

Bobirnig (1417)
Bobernik (1516)
Bobernig (1791)
Boberniki (1946)
Bobrowniki Odrzańskie (1958) stacja kolejowa

Pierwsze ślady osadnictwa w okolicach wsi Bobrowniki pochodzą z początków naszej ery. Badania archeologiczne potwierdziły istnienie na wzniesieniach Bukowej Góry niewielkiej osady, najprawdopodobniej ośrodka miejscowego kultu. Sama miejscowość posiada metrykę średniowieczną, a jej nazwa pochodzi prawdopodobnie od bobrów żyjących w rozlewiskach Śląskiej Ochli. Pierwsza historyczna wzmianka o wsi pochodzi z 1384 r., kiedy pobliskim Otyniem władała rodzina rycerska von Zabeltitz. Wtedy Bobrowniki były już zapewne częścią rozległych dóbr otyńskich, z którymi wieś związana była do poł. XIX w. Położona na skraju wysokiej skarpy rzecznej wieś składała się z dwóch części - górnej i dolnej. Od 1516 r. dobra otyńskie znalazły się w rękach rodu von Rechenberg. Szczególnie dramatyczne dla wsi były wydarzenia wojny trzydziestoletniej. W 1631 r. żołnierze szwedzcy przywlekli do Bobrownik dżumę, która zdziesiątkowała mieszkańców (zmarło 141 osób), miały miejsce również pożary i prześladowania religijne. Po 1649 r. wieś stała się własnością zakonu jezuitów, który w Otyniu utworzył zakonną prepozyturę. Jezuici inwestowali w rozwój gospodarczy swoich dóbr. W 1687 r. wybudowano we wsi wiatrak i owczarnię, w 1711 r. uruchomiono drugi wiatrak i postawiono dom dla młynarza. Na początku XVIII w. w Bobrownikach założono pierwsze winnice. Działaniom gospodarczym jezuitów towarzyszył jednak wzrost obciążeń wobec chłopów i prześladowania religijne. W 1673 r. chłopi z Bobrownik i Niedoradza wystąpili przeciwko zakonnikom i doszło do kilkudniowych rozruchów. Z zapisów kronikarskich wiadomo, że w rozruchach brała udział ludność posługująca się językiem polskim. Jeszcze u schyłku XVIII w. Bobrowniki i pobliski Niedoradz zamieszkane były przez liczną grupę Polaków, którzy jednak stopniowo opuszczali te tereny, przenosząc się za Odrę. Działania kontrreformacyjne zakonu doprowadziły do likwidacji w Bobrownikach szkoły protestanckiej i emigracji wielu mieszkańców, jednak odsetek ludności wyznania luterańskiego był nadal znaczny – w 1700 r. wieś liczyła 135 katolików i 305 protestantów. Sytuacja protestantów uległa zmianie dopiero po objęciu władzy nad Śląskiem przez Prusy, jednak podczas zajmowania wsi przez wojska pruskie w 1740 r. wybuchł pożar, który strawił 41 zagród. Pożary nękały Bobrowniki jeszcze w 1853 i 1858 r. – po ostatnim, większość odbudowanych domostw była już murowana.
W końcu XVIII stulecia (1791 r.) wieś zamieszkiwało 604 osoby, we wsi znajdowało się 41 gospodarstw kmiecych, 37 komorników, folwark, wiatrak i dwie szkoły wyznaniowe.
Po likwidacji zakonu jezuitów w końcu XVIII w., Bobrowniki znalazły się w rękach księcia kurlandzkiego Piotra Birona, potem księżnej żagańskiej Doroty de Talleyrand – Perigord i jej syna Aleksandra Dino. Po 1879 r. majątek otyński przejęła rodzina von Lauecken – Wackenitz. W 1830 r. oddano do użytku nowy budynek szkoły ewangelickiej. W 1845 r. wieś zamieszkiwało 843 osoby, w tym 311 katolików, funkcjonowały dwie szkoły wyznaniowe, folwark, owczarnia i 4 wiatraki. W 1876 r. wzniesiono w Bobrownikach dzwonnicę, na której 10 lat później zawieszono dwa dzwony – katolicki i protestancki (w końcu XX w. budowla została odnowiona z inicjatywy byłych niemieckich mieszkańców Bobrownik). W centrum wsi wybudowano restaurację z salą taneczną. Po katastrofalnej powodzi w 1903 r. rozpoczęto budowę wałów przeciwpowodziowych, które zabezpieczyły przed wylewami Odry rozległe tereny rolnicze. Na początku XX w. w pobliżu Bobrownik przeprowadzono linię kolejową relacji Nowa Sól – Wolsztyn (nie wybudowano budynku dworca). W 1933 r. wieś liczyła 753 mieszkańców. Podczas II wojny światowej założono we wsi jenieckie komanda robocze Stalagu VIII C. Pierwszy obóz utworzono w 1941 r. dla pracujących w gospodarstwach rolnych Francuzów. Kolejny powstał w 1943 r., kiedy przywieziono do wsi jeńców radzieckich. W 1944 r. skierowano ich do prac fortyfikacyjnych nad Odrą. Jeńcy z obu obozów wyzwoleni zostali przez wojska radzieckie 14 lutego 1945 r. Po zakończeniu wojny wieś rozwijała się powoli. Funkcjonującą od 1945 r. szkołę rozbudowano o oddział przedszkolny w latach 60. (obecnie filia zespołu szkół w Otyniu). W latach 70. uruchomiono w pobliżu wsi zakład chemiczny (tzw. mydlarnia), który funkcjonował do schyłku stulecia. W końcu lat 80. wzniesiono w Bobrownikach kaplicę katolicką oraz szereg nowych zabudowań mieszkalnych i gospodarczych. Podczas powodzi w 1997 r. podtopione zostały zabudowania dolnej części wsi. W 2000 r. Bobrowniki zamieszkiwało 695 osób, we wsi znajdowały się 63 gospodarstwa rolne, leśnictwo, 3 punkty handlowe i zakład usługowo-produkcyjny.

Tekst za zgodą wydawcy z publikacji: Tomasz Andrzejewski, Miejscowości powiatu nowosolskiego. Rys historyczny, Nowa Sól 2004.