Stany - powiat nowosolski

vor 1945 Aufhalt - Kreis Freystadt

STANY
gm. Nowa Sól

Haltauff (pocz. XVII w.)
Aufhalt (1791)
Przyrzecze (1945)

Najstarsze dzieje nadodrzańskiej wsi są nieznane. Pierwsze wzmianki o miejscowości pojawiają się dopiero w 1740 r. Jednak powstanie wsi należy datować co najmniej o dwa wieki wcześniej. W pobliżu wsi funkcjonowania przeprawa promowa, którą umieszczono na mapach już na pocz. XVII w. Przeprawa ta odgrywała znaczącą rolę w okresie wojny trzydziestoletniej, kiedy to w jej pobliżu zlokalizowano warowny obóz wojskowy (prawdopodobnie szwedzki), którego relikty zachowały się do dnia dzisiejszego. W połowie XVIII w. wieś była podzielona, północna część należała do państwa stanowego Carolath-Beuthen (własność rodu von Schönaich), część południowa stanowiła własność królewską. W 1844 r. w części królewskiej miał swoją siedzibę rewir leśny, część ludności trudniła się przewoźnictwem i tkactwem – 12 posesji i 86 mieszkańców. Część książęcą składającą się z 24 posesji, zamieszkiwało 195 osób. W rękach dwóch armatorów ze Stanów znajdowały się 3 statki o wyporności 4000 cetnarów i 9 łodzi. Swoje jednostki pływające utrzymywali tutaj również mieszkańcy pobliskich Lipin. Około 1800 r. w części książęcej wsi wzniesiono klasycystyczny dwór – karczmę, która należała do sołtysa. Budowla pełniła funkcję gospody do 1945 r. W latach 60. XX w. zrujnowany budynek w części wyremontowano i zaadaptowano do celów sakralnych. Do początków lat 90., kiedy wybudowano w Stanach kościół p.w. Matki Boskiej z Lourdes, mieściła się tam kaplica. Wcześniej, w połowie XIX w. wzniesiono we wsi dzwonnicę. W 1876 r. w pobliżu wsi rozpoczęto budowę umocnień przeciwpowodziowych. Po katastrofalnej powodzi w 1903 r. wały podwyższono i przedłużono. W latach 1903-1907 przeprowadzono w pobliżu linię kolejową relacji Nowa Sól – Wolsztyn. Most kolejowy przez Odrę wybudowano w 1907 r. w pobliżu dawnej przeprawy promowej. W celu zabezpieczenia mostu, na obu przyczółkach wzniesiono zespoły ceglanych strażnic (blokhauzy – do dnia dzisiejszego zachował się zespół na zachodnim brzegu i część podziemna zespołu na wschodnim przyczółku). Na początku XX w. wybudowano we wsi gospodę z własną piekarnią i salę taneczną. W latach międzywojennych XX w. postawiono pomnik, upamiętniający poległych w I wojnie światowej mieszkańców wsi. W 1933 r. Stany zamieszkiwało 467 osób. Most kolejowy uległ zniszczeniu w pierwszych dniach lutego 1945 r. – został wysadzony przez oddziały niemieckie. Odbudowano go w latach 50. XX w. Linia kolejowa funkcjonowała do połowy lat 90. XX w. Po 1945 r. wieś rozwijała się wolno. Nabrzeże dla barek zlikwidowano, a ludność zajmowała się głównie rolnictwem. W 2000 r. Stany zamieszkiwały 303 osoby. We wsi znajdowało się 47 gospodarstw rolnych, leśnictwo, 1 obiekt handlowy i 9 zakładów usługowych. W pobliżu wsi pozyskiwano metodą odkrywkową piasek i żwir.

Tekst za zgodą wydawcy z publikacji: Tomasz Andrzejewski, Miejscowości powiatu nowosolskiego. Rys historyczny, Nowa Sól 2004.

Wjazd do miejscowości, wiadukt kolejowy od strony wioski Lipiny, teren zalewowy, dawna gospoda - obecnie sklep oraz zabudowa wsi.

Drewniana dzwonnica oraz panoramy wsi.

Kościół p.w. Matki Boskiej z Lourdes oraz kaplica na terenie zlikwidowanego cmentarza niemieckich mieszkańców miejscowości w sąsiedztwie współczesnego kościoła.

Most z 1907 roku w pobliżu miejscowości na nieczynnej linii kolejowej.

Fotografie drugiej strony mostu na podstronie o miejscowości Bobrowniki - Bobernig.

Link:    http://www.glogow.pl/okolice/podstrony/nowosolski/bobrowniki.htm

Widok na nasyp kolejowy na którym wybudowano mały dworzec kolejowy.

Zdewastowane wnętrze budynku oraz zniszczona toaleta przy stacji kolejowej Stany.

Kościół p.w. Matki Boskiej z Lourdes oraz kaplica.

Autor fotografii Eckhard Huth z Drezna.

Stany - Dwór

Wieś Stany (niem. Auhalt) leży na uboczu, przy wschodnim brzegu Odry. Oddalona jest około 6 km na północny wschód od Nowej Soli. Najstarsze dzieje wsi nie są znane. Pierwsze wzmianki o miejscowości pochodzą z 1740 roku. Jednakże już dwa wieki wcześniej funkcjonowała tu przeprawa promowa, odgrywająca istotną rolę w okresie wojny trzydziestoletniej, kiedy to w jej pobliżu zlokalizowano warowny obóz wojskowy. W połowie XVIII wieku wieś podzielona była na dwie części: północna należała do książąt von Schönaich z Siedliska, południowa stanowiła własność królewską. W 1844 roku w części królewskiej swą siedzibę miał rewir leśny, ludność trudniła się przewoźnictwem i tkactwem.

Dwór w Stanach leży w północnej – „książęcej” części wsi, przy drodze prowadzącej ze wsi do miejsca przeprawy. Powstał on około 1800 roku. Stanowił własność sołtysa, pełnił rolę karczmy i budynku mieszkalnego, początkowo również był miejscem posiedzeń sądu. Jedynym źródłem pozwalającym określić pierwotne przeznaczenie obiektu są plany z roku 1876, na których został on określany jako „Scholz Aug. Kretschmer” i „Scholtisei”. Z planów wynika również, że zlokalizowany był on przy podwórzu gospodarczym, otoczonym budynkami gospodarczymi. Brak źródeł wskazujących, kiedy sołectwo zostało zniesione, natomiast funkcję gospody pełnił do roku 1945, a w latach 60. XX wieku zachodnia część zaadaptowana została na cele sakralne.

Klasycystyczny budynek założony jest na planie prostokąta o wymiarach 23,5 × 10,5 m, parterowy, częściowo podpiwniczony, nakryty dachem mansardowym z naczółkami i późniejszymi wystawkami okiennymi. Frontem zwrócony jest na wschód w stronę podwórza. W uprzednio ośmioosiowej elewacji frontowej zamurowano jedno z okien, z powodu otynkowania zniszczeniu uległo boniowanie, narożne lizeny oraz opaski okienne. Usunięte zostało również powiekowe okno z dolnej części mansardowego dachu. Otwór wejściowy przesklepiony koszowo posiada historyczną stolarkę, podobnie jak część otworów okiennych.

Elewacja zachodnia jest siedmioosiowa z centralnie umieszczonym otworem wejściowym płasko przesklepionym. Jej stolarka zarówno drzwiowa, jak i okienna jest wtórna.

Po zaadaptowaniu części południowej w latach 60. XX wieku na kaplicę dobudowano murowany przedsionek z prosto zamkniętym otworem wejściowym, zwieńczony szczytem z prześwitem i krzyżem. Na ścianie powyżej przedsionka pozostało jedno okno.

Elewacja północna początkowo trzyosiowa w przyziemiu i czteroosiowa w partii poddasza, obecnie posiada jeden otwór okienny w przyziemiu i trzy w suterynie, wszystkie pozbawione stolarki i opasek. Przyziemie od suteryny rozdziela profilowany gzyms.

Rozplanowanie przyziemia jest trójdzielne, dwutraktowe. Z powodu nieodpowiednich prac remontowych budynek zatracił większość swoich cech charakterystycznych: zamurowanie części okien spowodowało zatracenie rytmu elewacji, położenie nowych tynków pozbawiło budynek elementów, takich jak: boniowanie, pilastry, lizeny, gzymsy, opaski okienne. Historyczny wizerunek uwidacznia się jedynie w proporcjach bryły i uszkodzonym mansardowym dachu.

Obecnie mocno zniszczony budynek, po przeniesieniu kaplicy, pełni funkcję magazynową.

Elżbieta Górowska
Źródło:
"Zamki, dwory i pałace województwa lubuskiego"