Dolny Śląsk - dziedzictwo przeszłości utrwalone w zabytkach

Niederschlesien - die Erbschaft der Vergangenheit in Denkmälern verewigt

Lower Silesia - inheritance of the past in remains


 

Stany - powiat nowosolski

vor 1945 Aufhalt - Kreis Freystadt



STANY
gm. Nowa Sól

Haltauff (pocz. XVII w.)
Aufhalt (1791)
Przyrzecze (1945)

Najstarsze dzieje nadodrzańskiej wsi są nieznane. Pierwsze wzmianki o miejscowości pojawiają się dopiero w 1740 r. Jednak powstanie wsi należy datować co najmniej o dwa wieki wcześniej. W pobliżu wsi funkcjonowania przeprawa promowa, którą umieszczono na mapach już na pocz. XVII w. Przeprawa ta odgrywała znaczącą rolę w okresie wojny trzydziestoletniej, kiedy to w jej pobliżu zlokalizowano warowny obóz wojskowy (prawdopodobnie szwedzki), którego relikty zachowały się do dnia dzisiejszego. W połowie XVIII w. wieś była podzielona, północna część należała do państwa stanowego Carolath-Beuthen (własność rodu von Schönaich), część południowa stanowiła własność królewską. W 1844 r. w części królewskiej miał swoją siedzibę rewir leśny, część ludności trudniła się przewoźnictwem i tkactwem – 12 posesji i 86 mieszkańców. Część książęcą składającą się z 24 posesji, zamieszkiwało 195 osób. W rękach dwóch armatorów ze Stanów znajdowały się 3 statki o wyporności 4000 cetnarów i 9 łodzi. Swoje jednostki pływające utrzymywali tutaj również mieszkańcy pobliskich Lipin. Około 1800 r. w części książęcej wsi wzniesiono klasycystyczny dwór – karczmę, która należała do sołtysa. Budowla pełniła funkcję gospody do 1945 r. W latach 60. XX w. zrujnowany budynek w części wyremontowano i zaadaptowano do celów sakralnych. Do początków lat 90., kiedy wybudowano w Stanach kościół p.w. Matki Boskiej z Lourdes, mieściła się tam kaplica. Wcześniej, w połowie XIX w. wzniesiono we wsi dzwonnicę. W 1876 r. w pobliżu wsi rozpoczęto budowę umocnień przeciwpowodziowych. Po katastrofalnej powodzi w 1903 r. wały podwyższono i przedłużono. W latach 1903-1907 przeprowadzono w pobliżu linię kolejową relacji Nowa Sól – Wolsztyn. Most kolejowy przez Odrę wybudowano w 1907 r. w pobliżu dawnej przeprawy promowej. W celu zabezpieczenia mostu, na obu przyczółkach wzniesiono zespoły ceglanych strażnic (blokhauzy – do dnia dzisiejszego zachował się zespół na zachodnim brzegu i część podziemna zespołu na wschodnim przyczółku). Na początku XX w. wybudowano we wsi gospodę z własną piekarnią i salę taneczną. W latach międzywojennych XX w. postawiono pomnik, upamiętniający poległych w I wojnie światowej mieszkańców wsi. W 1933 r. Stany zamieszkiwało 467 osób. Most kolejowy uległ zniszczeniu w pierwszych dniach lutego 1945 r. – został wysadzony przez oddziały niemieckie. Odbudowano go w latach 50. XX w. Linia kolejowa funkcjonowała do połowy lat 90. XX w. Po 1945 r. wieś rozwijała się wolno. Nabrzeże dla barek zlikwidowano, a ludność zajmowała się głównie rolnictwem. W 2000 r. Stany zamieszkiwały 303 osoby. We wsi znajdowało się 47 gospodarstw rolnych, leśnictwo, 1 obiekt handlowy i 9 zakładów usługowych. W pobliżu wsi pozyskiwano metodą odkrywkową piasek i żwir.

Tekst za zgodą wydawcy z publikacji: Tomasz Andrzejewski, Miejscowości powiatu nowosolskiego. Rys historyczny, Nowa Sól 2004.


                   

Wjazd do miejscowości, wiadukt kolejowy od strony wioski Lipiny, teren zalewowy, dawna gospoda - obecnie sklep oraz zabudowa wsi.


                   

Drewniana dzwonnica oraz panoramy wsi.


               

Kościół p.w. Matki Boskiej z Lourdes oraz kaplica na terenie zlikwidowanego cmentarza niemieckich mieszkańców miejscowości w sąsiedztwie współczesnego kościoła.


               

                   

           

Most z 1907 roku w pobliżu miejscowości na nieczynnej linii kolejowej.

Fotografie drugiej strony mostu na podstronie o miejscowości Bobrowniki - Bobernig.

Link:    http://www.glogow.pl/okolice/podstrony/nowosolski/bobrowniki.htm


           

Widok na nasyp kolejowy na którym wybudowano mały dworzec kolejowy.

                       

Zdewastowane wnętrze budynku oraz zniszczona toaleta przy stacji kolejowej Stany.



   

Kościół p.w. Matki Boskiej z Lourdes oraz kaplica.

Autor fotografii Eckhard Huth z Drezna.



 

Archiwalne widokówki i zdjęcia

Historische Ansichtskarten und Fotos

"Mit Gott für König und Vaterland auf treuer Wacht am Oderstrand"

Unteroffizier der Landesschützen, Voss, 6. Compagnie Reserve Infanterie Regiments 7, Ersatz Batallion Glogau.

Archiwalna fotografia żołnierzy na tle ceglanej strażnicy na zachodnim przyczółku mostu.

   


Stany - Dwór

Wieś Stany (niem. Auhalt) leży na uboczu, przy wschodnim brzegu Odry. Oddalona jest około 6 km na północny wschód od Nowej Soli. Najstarsze dzieje wsi nie są znane. Pierwsze wzmianki o miejscowości pochodzą z 1740 roku. Jednakże już dwa wieki wcześniej funkcjonowała tu przeprawa promowa, odgrywająca istotną rolę w okresie wojny trzydziestoletniej, kiedy to w jej pobliżu zlokalizowano warowny obóz wojskowy. W połowie XVIII wieku wieś podzielona była na dwie części: północna należała do książąt von Schönaich z Siedliska, południowa stanowiła własność królewską. W 1844 roku w części królewskiej swą siedzibę miał rewir leśny, ludność trudniła się przewoźnictwem i tkactwem.

Dwór w Stanach leży w północnej – „książęcej” części wsi, przy drodze prowadzącej ze wsi do miejsca przeprawy. Powstał on około 1800 roku. Stanowił własność sołtysa, pełnił rolę karczmy i budynku mieszkalnego, początkowo również był miejscem posiedzeń sądu. Jedynym źródłem pozwalającym określić pierwotne przeznaczenie obiektu są plany z roku 1876, na których został on określany jako „Scholz Aug. Kretschmer” i „Scholtisei”. Z planów wynika również, że zlokalizowany był on przy podwórzu gospodarczym, otoczonym budynkami gospodarczymi. Brak źródeł wskazujących, kiedy sołectwo zostało zniesione, natomiast funkcję gospody pełnił do roku 1945, a w latach 60. XX wieku zachodnia część zaadaptowana została na cele sakralne.

Klasycystyczny budynek założony jest na planie prostokąta o wymiarach 23,5 × 10,5 m, parterowy, częściowo podpiwniczony, nakryty dachem mansardowym z naczółkami i późniejszymi wystawkami okiennymi. Frontem zwrócony jest na wschód w stronę podwórza. W uprzednio ośmioosiowej elewacji frontowej zamurowano jedno z okien, z powodu otynkowania zniszczeniu uległo boniowanie, narożne lizeny oraz opaski okienne. Usunięte zostało również powiekowe okno z dolnej części mansardowego dachu. Otwór wejściowy przesklepiony koszowo posiada historyczną stolarkę, podobnie jak część otworów okiennych.

Elewacja zachodnia jest siedmioosiowa z centralnie umieszczonym otworem wejściowym płasko przesklepionym. Jej stolarka zarówno drzwiowa, jak i okienna jest wtórna.

Po zaadaptowaniu części południowej w latach 60. XX wieku na kaplicę dobudowano murowany przedsionek z prosto zamkniętym otworem wejściowym, zwieńczony szczytem z prześwitem i krzyżem. Na ścianie powyżej przedsionka pozostało jedno okno.

Elewacja północna początkowo trzyosiowa w przyziemiu i czteroosiowa w partii poddasza, obecnie posiada jeden otwór okienny w przyziemiu i trzy w suterynie, wszystkie pozbawione stolarki i opasek. Przyziemie od suteryny rozdziela profilowany gzyms.

Rozplanowanie przyziemia jest trójdzielne, dwutraktowe. Z powodu nieodpowiednich prac remontowych budynek zatracił większość swoich cech charakterystycznych: zamurowanie części okien spowodowało zatracenie rytmu elewacji, położenie nowych tynków pozbawiło budynek elementów, takich jak: boniowanie, pilastry, lizeny, gzymsy, opaski okienne. Historyczny wizerunek uwidacznia się jedynie w proporcjach bryły i uszkodzonym mansardowym dachu.

Obecnie mocno zniszczony budynek, po przeniesieniu kaplicy, pełni funkcję magazynową.

Elżbieta Górowska
Źródło:
"Zamki, dwory i pałace województwa lubuskiego"


Śląsk - Dolny Śląsk - Schlesien - Niederschlesien - Silesia - Zabytki Dolnego Śląska

Będę wdzięczny za wszelkie informacje o historii miejscowości, ciekawych miejscach oraz za skany archiwalnych widokówek lub zdjęć.

Wenn Sie weitere Bilder oder Ortsbeschreibungen zu dem oben gezeigten Ort haben sollten, wäre ich Ihnen über eine Kopie oder einen Scan sehr dankbar.

Tomasz  Mietlicki    e-mail  -  itkkm@o2.pl