Generał i jego słynna ucieczka

Gen. Jan N. Umiński był jednym z najbardziej znanych więźniów głogowskiej twierdzy. Jego ucieczka odbiła się szerokim echem w Prusach i Europie. Zanim jednak został uwięziony w Głogowie, brał udział m.in. w Insurekcji Kościuszkowskiej – powstaniu narodowemu przeciw Rosji i Prusom w 1794 r. W kampanii rosyjskiej 1812 r. dowodził brygadą huzarów. Awansowany do rangi generała brygady, dowodził strażą przednią w korpusie księcia Józefa Poniatowskiego.

Wojsko opuścił w 1815 r. Był pod dyskretną „opieką” tajnej policji pruskiej. Należał do Związku Kosynierów, był współzałożycielem Towarzystwa Patriotycznego. Gdy wreszcie zebrano dowody na jego „winy”, został aresztowany w 1826 r. i skazany na 6 lat więzienia. W Wielkopolsce wybuchły protesty. Marszałek Wielkiego Księstwa Poznańskiego – Antoni Sułkowski zaproponował nawet zbiórkę pieniędzy na rzecz Umińskiego.

Sam Umiński jednak nie obawiał się kary. W liście do ministra spraw wewnętrznych pisał, że „Jeżeli miłość do ojczyzny jest zbrodnią – to ja jestem zbrodniarzem”. W niewoli z czasem zaczęto kontrolować jego korespondencję, wstrzymano urlopy, ograniczono odwiedziny. Gdy w Królestwie wybuchło powstanie, straż nie odstępowała go dzień i noc.

W lutym 1831 r. Umiński zorganizował w swojej kwaterze „wielkie pijaństwo”, w którym uczestniczyło wielu oficerów. Gdy o 22:00 zamykano bramy twierdzy, zauważono brak generała. Wartownicy widzieli go po raz ostatni ok. 20:00 wychodzącego bez czapki i płaszcza. Ogłoszono alarm. Wydano rozkaz blokady dróg prowadzących do Królestwa.

Już dzień później Umiński zameldował się w Kaliszu. Władze pruskie nigdy nie ustaliły osób przygotowujących ucieczkę, ani sposobu w jaki jej dokonano. Zaskakująca była zarówno jej prędkość jak i doskonałe przygotowanie logistyczne (chociażby fakt, że konie i pojazdy zmieniano co kilkanaście kilometrów).

Umiński zbiegł, by wziąć udział w Powstaniu Listopadowym. W ostatnich dniach zrywu mianowano go wodzem naczelnym. Po upadku powstania wyjechał do Francji i Anglii, następnie przeniósł się do Brukseli. Ostatnie lata życia spędził w Wiesbaden (Niemcy), gdzie zmarł w 1851 r. Obecnie w Głogowie znajduje się plac jego imienia (za czasów niemieckich Wilhelmplatz).

U zbiegu ulic Powstańców i Kołłątaja, na miejscu budynku, w którym odbywał karę generał, stoi portal dawnej komendantury, przeniesiony z Rynku na początku XX w. Wcześniej znajdował się tu odwach (wartownia) starej Bramy Wrocławskiej z tzw. Rogatką (Hornburg) na piętrze. Mieściło się w niej forteczne więzienie dla skazanych „z wyższych stanów”. Takich jak oskarżony o konspiracyjną działalność patriotyczną generał brygady Księstwa Warszawskiego Jan Nepomucen Umiński.

Źródła: B. Umiński „Generał Jan Nepomucen Umiński w Twierdzy Głogowskiej”, regionwielkopolska.pl, polska-org.pl, polskaniezwykla.pl, W. Najgebauer