Dolny Śląsk - dziedzictwo przeszłości utrwalone w zabytkach

Niederschlesien - die Erbschaft der Vergangenheit in Denkmälern verewigt

Lower Silesia - inheritance of the past in remains


 

Niedźwiedzice - powiat legnicki

vor 1945 Bärsdorf - Trach - Kreis Goldberg

 

Mam nadzieję że strona ta stanowić będzie tylko wstęp do rozwijanej w przyszłości znacznie bardziej obszernej witryny o majątkach rodu von Rothkirch w różnych okresach historycznych ale w granicach obecnej Polski. Ród von Rothkirch w polskiej literaturze historycznej nie doczekał się żadnego opracowania a jego rola i znaczenie na Śląsku warte jest odnotowania. Nie sposób pominąć w opisie miejscowości oprócz siedziby właściciela majątku także innych zachowanych lub nie, pamiątek przeszłości z których niewątpliwie najważniejsze są kościoły nad którymi z reguły ród von Rothkirch w części okresu swojego pobytu w danej miejscowości, sprawował patronat.


Pałac w Niedźwiedzicach według litografii barwnej z około 1881 roku - Alexander Duncker.

Początki dziejów Niedźwiedzic związane są ze śladami osadnictwa z okresu halsztyckiego (700 - 400 rok p.n.e.). Pierwszym jednak wzmiankowanym tu rodem szlacheckim jest ród Busvoy, który był prawdopodobnym fundatorem kościoła. Ród Busvoy miał z pewnością w swej posiadłości dwór czy pałac (kościół p.w. św. Antoniego pełnił funkcję kościoła dworskiego). Niestety budynek nie dochował się do naszych czasów. Natomiast w 1866 roku Dorotheus von Rothkirch und Trach, spadkobierca ustanowionego w 1771 roku majoratu, przebudował istniejący wcześniej o konstrukcji szachulcowej dwór w neogotycki pałac. Założono też wówczas rozległy park krajobrazowy, włączając w jego obszar relikty dawnego ogrodu ozdobnego. Obecnie wśród drzew dominują dęby szypułkowe (13 z nich to pomniki przyrody), jesiony wyniosłe (jeden pomnikowy), świerki pospolite, graby pospolite i olsze czarne. Przyrodniczą atrakcją jest też pomnikowa lipa rosnąca przy murze otaczającym cmentarz.

Ostatnim formalnym właścicielem majątku w latach 1941 - 1945 był Wenzel von Rothkirch und Trach który uczestniczył w walkach na froncie wschodnim i zmarł w  rosyjskiej niewoli po 1945 roku. Do 1941 roku właścicielem majątku był jego ojciec Lothar von Rothkirch und Trach.

                   

Współczesna fotografie pałacu oraz zachowana zabudowa mieszkalno - gospodarcza folwarku.

               

Pałac na fotografii z 1910 roku, z 1930 oraz z 1988 której autorem jest Leopold von Rothkirch.

   

Pałac oraz miejscowość na widokówkach sprzed 1945 roku.

   

Widok z wieży na zabudowę gospodarczą folwarku oraz loggia - otwarta galeria, przesklepiona i ozdobiona arkadami.


           

Kościół p.w. św. Antoniego Padewskiego był już wzmiankowany w 1335 roku. Obecny wzniesiony na przełomie XV i XVI wieku restaurowany był w 1820 i 1913 roku. Remontowany w latach 1939 - 1940. Kościół orientowany, murowany, jednonawowy z wieżą od północy z węższym zakończonym trójbocznie prezbiterium. We wnętrzu późnogotycki tryptyk z 1494 roku ze sceną Zdjęcia z Krzyża, ambona z końca XVI wieku oraz szereg renesansowych nagrobków rodu Busvoy. Na tylnej ścianie ołtarza znajduje się napis upamiętniający jego renowację dokonaną przez Lothara von Rothkirch und Trach.

Jednym z fundatorów rozbudowy w 1524 roku był Wolf Busvoy,  uhonorowany manierystycznym epitafium z 1543 roku w południowej ścianie świątyni.

               

W ściany zewnętrzne kościoła wmurowano 5 krzyży pokutnych. 

                       

Pozostałość cmentarza sprzed 1945 roku.

   

Kościół p.w. św. Antoniego Padewskiego na starej fotografii oraz na tle kościoła - krzyż na grobie Lothara von Rothkirch - autor ostatniego zdjęcia Leopold von Rothkirch.


Niedźwiedzice na starej topograficznej mapie.


   

Budynek byłej sprzed 1945 roku restauracji w Niedźwiedzicach.



       

Kościół p.w. św. Antoniego Padewskiego oraz fragment zabudowy gospodarczej dawnego majątku.

Autor fotografii Eckhard Huth z Drezna.



 

Archiwalne widokówki i zdjęcia

Historische Ansichtskarten und Fotos

                       


Sammlung Duncker

BÄRSDORF
PROVINZ SOHLESIEN - REGIERUNGS-BEZIRK LIEGNITZ - KREIS GOLDBERG-HAYNAU


Das Majorat Bärsdorf umfasst die Rittergüter Ober-,Mittel-, Nieder-Bärsdorf und Neu-Sorge im Kreise Goldberg-Haynau und Feldmark nebst Forstrevier Briese, sowie das Forstgut Mittel-Rüstern im Liegnitzer Kreise. Der Bärsdorfer Complex, früher im Besitz derer von Busewoy, später derer von Wiese, wurde 1857 durch Johann von Rothkirch, Geheimer Rath und Kanzler zu Altenburg (demselben wurde durch Kabinets-Ordre vom 14. März 1857 gestattet, den Namen, die Freiherrn-Würde und das Wappen der Familie Trach mit seinem Namen vereint fort zu fuhren) zum Majorat errichtet, zu welchem Ernst Wolfgang Freiherr von Rothkirch und Trach, Königlicher Kammerherr und Major, die Kloster - Güter Briese und Forst Mittel - Rüstern aus dem Erlös des früher abverkauften Rittergutes Steudnitz zukaufte. Der jetzige Bezitzer, Kammerherr und Rittmeister Dorotheus Graf Rothkirch, Freiherr von Trach succedirte seinem 1866 verstorbenen Vater, Leopold Graf Rothkirch Freiherr von Trach, Königlicher Oberlandes-Gerichts - Rath etc., baute das Haus in seiner jetzigen Gestalt aus, und erweiterte die anstossenden Anlagen zu einem dem Baustyl des Hauses entsprechenden Park.


Inne majątki należące kiedyś do rodu von Rothkirch


Pątnów - powiat legnicki 

vor 1945 Panthenau - Kreis Goldberg

Patrz link - http://www.glogow.pl/okolice/podstrony/legnicki/patnow.htm


Czerwony Kościół - powiat legnicki

vor 1945 Rothkirch - Kreis Liegnitz

Patrz link - http://www.glogow.pl/okolice/podstrony/legnicki/czerwonykosciol.htm


Lubień - powiat legnicki

vor 1945 Liebenau - Kreis Liegnitz

Patrz link - http://www.glogow.pl/okolice/podstrony/legnicki/lubien.htm


Ustronie - powiat lubiński

vor 1945 Talbendorf - Kreis Lüben

Patrz link - http://www.glogow.pl/okolice/podstrony/lubinski/ustronie.htm


Sadków - powiat wrocławski

vor 1945 Groß Schottgau - Kreis Breslau

 

Barokowy pałac z 1744 roku (przebudowany w końcu XVIII wieku i w latach 1894 - 95) stoi na miejscu dworu obronnego, otoczonego fosą, który zbudowano pod koniec XVI wieku. Z tej pierwotnej budowli, zniszczonej przez pożar w 1739 roku, zachowały się piwnice, sień i część murów parteru. Jest to piętrowy budynek na planie prostokąta, nakryty dachem mansardowym z ozdobnymi, neobarokowymi lukarnami. Pośrodku fasady znajduje się portal z herbami Rothkirch i Heugel. W ciekawym zespole zabudowań gospodarczych wyróżniał się kiedyś spichlerz o konstrukcji szachulcowej z około 1744 roku nakryty łamanym gontowym dachem. Jednak do dnia dzisiejszego spichlerz ten nie zachował się. Stajnie i budynek oficyny (zwany "Zameczkiem") zbudowano około 1785 roku (data na belce w stajni). Obok pałacu rozciąga się dwu hektarowy park, założony pod koniec XIX wieku i powiększony w 1930 roku. W drzewostanie występują pomnikowe okazy drzew (m.in. jesion wyniosły, platan klonolistny i buk pospolity). Obecnie zespół zabudowań dworskich użytkuje firma Hedro Farms Polska Sp. z o.o. rolnicza - spółka uzyskująca wysokiej jakości plony w zakresie uprawianych ziemiopłodów, działająca od 1995.

Ostatnim właścicielem majątku sprzed 1945  roku był Oskar von Rothkirch und Panthen.

       

Pałac w Sadkowie na fotografii wykonanej w 1935 roku  - autor Adalbert von Rothkirch oraz miejscowość na topograficznej mapie i w widoku z góry z 1931 roku.

Pałac w Sadkowie na rycinie F. B. Wernera.- pałac oraz spichlerz z 1744 roku, który obecnie już nie istnieje.

Z publikacji "Mittelschlesien in 144 bildern" Herausgegeben von prof. Enst Brike - pałac oraz spichlerz z 1744 roku, który obecnie już nie istnieje.

   

Dawna oficyna tzw. "zameczek" położony na zachód od pałacu. Zbudowana w końcu XVIII wieku. Klasycystyczna, murowana z cegły na kamiennym podmurowaniu, otynkowana. Autor pierwszej fotografii Adalbert von Rothkirch - 1935, drugiej Leopold von Rothkirch - 1988.

Ten położony na wschód od pałacu spichlerz już nie istnieje. Zbudowany był prawdopodobnie w 1744 roku a remontowany w latach 1937 - 1939. Autor fotografii z 1989 roku - Dorotheus von Rothkirch.

   

Kościół p.w. św. Jadwigi istniał już w Sadkowie w XIV wieku (w 1318 roku był wymieniony rektor Piotr, a w 1353 roku proboszcz). W XVI wieku kościół przejęli protestanci, którzy na początku XVII wieku (przed 1615 rokiem) wznieśli na jego miejscu obecnie istniejącą budowlę. W 1653 roku kościół został zrekatolicyzowany. W 1677 roku odnotowano bardzo zły stan obiektu, w związku z tym na początku XVIII wieku przeprowadzono gruntowny remont. Prace renowacyjne powtarzano jeszcze kilkakrotnie w XIX i XX wieku. Kościół w Sadkowie jest niewielką budowlą o konstrukcji szachulcowej na kamienno - ceglanej podmurówce. Jest orientowany, prostokątną nawę i kwadratowe, nieco węższe, trójbocznie zamknięte prezbiterium nakrywa strop wsparty na środkowym słupie. Do 1980 roku dach kościoła był pokryty gontem, później niestety zastąpiono go blachą. Strop, parapety chóru muzycznego i empory pokrywa barokowa XVIII - wieczna polichromia (z motywem wici akantowej). Późnobarokowy, architektoniczny ołtarz główny powstał około 1730-40 roku a w XIX wieku był przemalowywany. W jego głównym polu umieszczony jest ciekawy ikonograficznie obraz (współczesny ołtarzowi), przedstawiający św. Jadwigę w stroju opatki cysterskiej (choć w rzeczywistości nie była zakonnicą), adorowaną przez anioły. Po bokach stoją gotyckie rzeźby św. Jana Ewangelisty (z ok. 1380 roku) i św. Barbary (z końca XV wieku). Manierystyczna ambona pochodzi z 1615 roku. Na parapecie znajdują się typowe obrazy czterech ewangelistów, a na baldachimie rzeźba Mojżesza. Z tego okresu pochodzą także ławy kolatorskie. Prospekt organowy i chrzcielnica (1734 rok) są z tego samego okresu co ołtarz główny, a druga zachowana renesansowa chrzcielnica, pochodzi z 1580 roku. Obok kościoła stoi dzwonnica o konstrukcji szkieletowej z XVII - wiecznym dzwonem.

Kościół oraz dzwonnica na fotografii wykonanej w 1989 roku - autor Dorotheus von Rothkirch.

W pobliżu kościoła stoi klasycystyczna kaplica grobowa, zbudowana w 1792 roku staraniem Rudolfa Hidebrandta von Rothkirch dla Krzysztofa Karola Zygmunta von Rothkirch. Jest to rotunda, nakryta kopułą zwieńczoną kamienną urną. Obecnie jest to Kaplica Zmartwychwstania Pańskiego.

   

Kaplica grobowa (mauzoleum) na fotografii z 1973 roku autor - Elizabeth Pederson oraz z 1988 roku - Adalbert von Tempsky.

Serdeczne podziękowania składam dla Jerzego Grendy z Kątów Wrocławskich za udostępnienie zdjęć archiwalnych, wykonanie aktualnych a także za materiał opisowy dotyczący kościoła i pałacu oraz historii rodu von Rothkirch w Sadkowie.


Masłów - powiat trzebnicki

vor 1945 Massel - Kreis Trebnitz

   

Dziś po tym pałacu w Masłowie nie pozostał najmniejszy ślad. Majątek którego pałac stanowił centrum był w posiadaniu rodów: von Kittlitz, von Dohna, von Kreckwitz, von Bethusy - Huc. Ostatnim właścicielem sprzed 1945 roku był Kurt Walter von Rothkirch und Panthen. Majątek w posiadaniu rodziny von Rothkirch und Panthen od 1869 roku.

   

Wnętrze pałacu w Masłowie na fotografiach wykonanych w 1900 roku.

Kościół p.w Matki Bożej Nieustającej Pomocy, poewangelicki, renesansowy, wzniesiony w 1592 roku. Znacznie przebudowany w XVIII wieku. Był używany jeszcze przez niemieckich ewangelików do 1947 roku. Później opuszczony i dewastowany do 1964 roku czyli chwili przejęcia przez kościół katolicki i księdza Józefa Lisowskiego, który uzyskał zgodę na jego remont. Orientowany, murowany o dwunawowym korpusie, z wydłużonym prezbiterium zakończonym trójbocznie z wieżą od zachodu z 1714 roku, zwieńczoną cebulastym hełmem z latarnią. Na ścianach nagrobki z lat 1585 – 1652 przedstawicieli rodu von Dohna, von Massel, von Salisch, von Zierkwitz, von Diebitsch i von Debschütz - właścicieli okolicznych majątków.

   

Kościół w Masłowie na starej widokówce oraz na rycinie.

   

Pomnik który już nie istnieje, a upamiętniał poległych w I wojnie światowej żołnierzy – pochodzących z Masłowa oraz miejscowość na topograficznej mapie.


Ciepłowody - powiat ząbkowicki

vor 1945 Lauenbrunn früher Tepliwoda - Kreis Frankenstein

Zamek pierwotny wzniesiono w XIV wieku jako obronną wieżę mieszkalną otoczoną murem kurtynowym. W 1547 roku został powiększony o budynek mieszkalny i ziemne fortyfikacje według projektu Giovanni Bernardo z Verony. Przebudowany w 1841 roku, uszkodzony w 1945. Jest to założenie półkoliste z wewnętrznym dziedzińcem o skrzydłach jedno- i dwutraktowych, dwu- i czterokondygnacjowych, nakrytych dachami dwuspadowymi z powiekami. Wśród właścicieli zamku pozostającego dziś w ruinie wymienić należy: Seckeling i Konrad von Teppelwoda 1322 - 1375, Georg von Reibnitz 1441, Ulrich Gotsche Schoff do 1476, Heinrich, Konrad, Kunz i Hertwig von Seidlitz. Ich potomkowie bracia Kaspar, Heinrich i Karl sprzedali zamek w 2 połowie XVI wieku (około 1580 roku), Wolfowi von Rothkirch und Panthen. W 1683 roku jedyna dziedziczka zamku Anna Sophie von Rothkirch und Panthen wyszła za mąż za Joachima Sigismunda von Seydlitz und Ludwigsdorf i na 31 lat zamek przeszedł na powrót w ręce tej rodziny. W 1714 roku zamek nabył Karl Anton von Schreyvogel. Kolejni właściciele to: Georg von Schweinichen od 1757,  książe Wilhelm orański od 1840 i jego córka Sophie od 1863 oraz rodzina Sachsen - Weimar - Eisenach.

Kościół parafialny p.w ś.w. Michała wzmiankowany był już w 1318 roku. Obecny wzniesiony w końcu XV wieku przebudowany został w 1534 roku (m.in. wydłużenie prezbiterium i rozbudowa nawy), odbudowany po pożarze w 1809 roku, restaurowany był w latach 1867 i 1963. Wieża pochodzi z 1776 roku. Orientowany, jednonawowy z węższym zakończonym trójbocznie i oskarpowanym prezbiterium, nakrytym dwuprzęsłowym sklepieniem krzyżowo-żebrowym. W latach 1534 - 1945 pozostawał w rękach ewangelików. Na ścianach kościoła  siedem nagrobków kamiennych m.in. barokowe przedstawiciela rodu von Rothkirch zmarłego w 1687 roku i Barbary von Rothkirch zmarłej w 1625 roku.


Przedstawiciele rodu von Rothkirch począwszy od ich przybycia na Śląsk na początku  XIV wieku rozprzestrzenili się po całym tym terenie. Ich nazwisko czy różne odmiany herbów spotkać można w wielu miejscowościach na epitafiach czy płytach nagrobnych wmurowanych w ściany kościołów czy w mury je okalające. Poniżej płyta nagrobna z Jakubowa powiat polkowicki ( przed 1945 Jakobskirch - Kreis Glogau ) poświęcona zmarłemu w 1587 roku Melchirowi von Kreckwitz z Przysiecznej ( Arnsdorf - Kreis Glogau ) pod Głogowem, wywodzącego swoje pochodzenie od rodu von Rothkirch.

Inny przykład z miejscowości Lubiatów - (Lobendau), obecny powiat złotoryjski. Barokowe epitafium wmurowane w ścianę kościoła p.w. Najświętszego Serca Pana Jezusa, wykonane z piaskowca w 1756 roku dla Ernasta Friedricha von Rothkirch. Na następnej fotografii kościół oraz pałac ulokowany w jego sąsiedztwie.

       


Przy tworzeniu strony korzystałem z publikacji Romualda Mariusza Łuczyńskiego - "Zamki i pałace Dolnego Śląska" oraz Sanisława Horodeckiego - "Przeszłości okruchy". Część aktualnych fotografii udostępnił Piotr Frydrych.

Szczególne podziękowania składam Pani Dietlind von Bernuth urodzonej w Witoszycach powiat górowski (przed 1945 Heinzendorf - Kreis Guhrau) za udostępnienie wielu materiałów, których tylko niewielka część posłużyła do powstania tej strony jak i strony o Witoszycach i innych majątkach rodziny von Bernuth.

Witoszyce - powiat górowski

vor 1945 Heinzendorf - Kreis Guhrau

 

LInk -  http://www.glogow.pl/okolice/podstrony/gorowski/witoszyce.htm

 


Śląsk - Dolny Śląsk - Schlesien - Niederschlesien - Silesia - Zabytki Dolnego Śląska

Będę wdzięczny za wszelkie informacje o historii miejscowości, ciekawych miejscach oraz za skany archiwalnych widokówek lub zdjęć.

Wenn Sie weitere Bilder oder Ortsbeschreibungen zu dem oben gezeigten Ort haben sollten, wäre ich Ihnen über eine Kopie oder einen Scan sehr dankbar.

Tomasz  Mietlicki    e-mail  - itkkm@o2.pl